سايلاۋ وتكىزۋدىڭ باستى سەبەپتەرى

وي ەلەگەنىن وتكىزەتىن بولساق, زاڭدى تۇردە سايلانعان ەلدىڭ قازىرگى باسشىسى يلحام اليەۆتىڭ كونستيتۋتسيادا بەلگىلەنگەن پرەزيدەنتتىك مەرزىمى ءالى اياقتالعان جوق. ازەربايجانداعى ساياسي-ەكونوميكالىق جاعداي ورنىقتى, كەيبىر مەملەكەتتەردەگىدەي وپپوزيتسيالىق پارتيالار مەن ساياسي ۇيىمدار ەرەۋىلدەتىپ, بيلىككە تالاپتار قويىپ جاتقان جوق. ء«تۇرلى-ءتۇستى توڭكەرىستەردىڭ» ءيىسى دە سەزىلمەيدى. قىسقاسى, بيلىك ەلدەگى بارلىق جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. 

سونىمەن ول قانداي سەبەپتەر؟ بىرىن­شىدەن, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ ەلدە ماڭىزدى ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورما­لاردى ىسكە اسىرۋعا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر اشادى. ەكىنشىدەن, جىلدىڭ باسىندا سايلاۋ وتكىزۋگە ۇمتىلۋ الەمدىك تاجىري­بەدە بار. ويتكەنى ول جاڭا قارجى جىلىندا پرەزيدەنتتىڭ ءوز وكىلەتتىگىن ورىن­داپ شىعۋىنا جاعداي جاسايدى. اسىرەسە بۇل ەكونوميكالىق سەبەپتەرگە قاتىستى. ۇشىنشىدەن, بيىلعى جىل­دىڭ مامىرى مەن جەلتوقسان ايلارى ارالى­عىندا ازەربايجاندا حالىقارالىق ماڭىز­داعى كوپتەگەن ءىرى ءىس-شارالاردى وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولاردىڭ قاتا­رىندا ازەربايجان مەن رەسەي ەلدەرى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن حالىقارالىق گۋمانيتارلىق فورۋم بار. اتالعان فورۋم ازەربايجان دەمو­كرا­تيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولۋ قۇرمەتىنە ارنالادى.

ازەربايجان پرەزيدەنتىنىڭ قوعامدىق-ساياسي ماسەلەلەر بويىنشا كومەكشىسى ءالي گاسانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, بيلىك پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ەركىن, اشىق جانە ءادىل وتەدى دەگەن سەنىمدە. سونداي-اق سايا­سي ناۋقان ەلدىڭ ۇلتتىق زاڭنامالارى مەن حالىقارالىق نورمالارىنا سايكەس كەلۋى ءتيىس. جەرگىلىكتى ساراپشىلاردىڭ بولجامىنا قاراعاندا, ءوز وكىلدەرىن كان­ديداتتىققا ۇسىنعان وپپوزيتسيالىق پار­تيالاردىڭ ەشقايسىسى قازىرگى پرەزيدەنت ي.اليەۆپەن باسەكەلەسە المايدى. ەۋروپالىق الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, قازىرگى ۇكىمەتتىڭ ساياساتىن ازەربايجان ازاماتتارىنىڭ 81 پايىزى, ال ي.اليەۆتىڭ جەكە ءوزىن رەسپۋبليكا حالقىنىڭ 85,2 پايىزى قولدايدى.

ازەربايجاننىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى 27 اقپاندا «ەني ازەربايدجان» پارتياسىنان ۇسىنىلعان يلحام اليەۆتى پرەزيدەنتتىككە كانديدات رەتىندە رەسمي تىركەدى. بەس جىلدا ءبىر وتەتىن بۇل ساياسي باسەكەگە, سونداي-اق «نارودنوگو فرونتا تسەلوستنوگو ازەربايدجانا» پارتياسىنان گۋدرات گاسانگۋلوۆ, «ناتسيونالنوگو دۆيجەنيا ۆوزدروجدەنيا» پارتياسىنىڭ وكىلى فاراد گۋليەۆ, ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋشى اسيف مامەدوۆ جانە باسقالار قاتىسۋعا نيەت تانىتىپ وتىر. پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋشىلار قولداۋىنا كوپتەپ يە بولاتىنىن ەلدەگى ساياسي پارتيالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە بيلىككە وپپوزيتسيا پارتيالاردىڭ جەتەكشىلەرى دە ىشتەي سەزەتىن سياقتى.

سايلاۋدىڭ قالاي وتكەنىن, كانديدات­تاردىڭ قانشا پايىز داۋىس العانىن حالىقارالىق بايقاۋشىلار مەن ەلدىڭ رەسمي ورىندارى باعا بەرىپ, ناتيجەسىن ايتا جاتار. دەگەنمەن... كەيبىر حالىق­ارالىق ۇيىمدار تاراپىنان ءباسپاسوز بوستاندىعىنا بايلانىستى سىني پىكىر­لەردە جوق ەمەس. الايدا رەسمي باكۋدىڭ بۇعان قارسى كەلتىرەتىن ۋاجدەرى جەت­كى­لىكتى. مىسالى, ەلدە ءسوز بوستاندىعى جانە اقپارات تاراتۋ ماسەلەسى قامتاماسىز ەتىلگەن. قوعامدا باق-تىڭ ءرولى مەن ەرەجەلەرىن رەتتەيتىن زاڭنامالار بازاسى جەتىلدىرىلگەن. بىرنەشە جۇزدەگەن گازەت باسىلىپ شىعادى, ونداعان تەلەارنالار مەن اقپارات اگەنتتىكتەرى جۇمىس ىستەيدى. ينتەرنەتتى پايدالانۋشىلار سانى 80 پايىزدان اسادى. وزگە مەملەكەتتەردەگىدەي, باق قىزمەتكەرلەرى زاڭناما تالاپتارىن بۇزعان جاعدايدا, ول زاڭعا سايكەس جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى ءتيىس.

جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ازەر­باي­جاندا كەزەكتى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ­دى وسى جىلدىڭ قاراشاسىندا وتكىزۋ جوسپارلانعان ەدى. يلحام اليەۆتىڭ سايلاۋدى 11 ساۋىردە وتكىزۋ تۋرالى وكىمى كوپشىلىك كۇتپەگەن وقيعا بولعانى راس. بىراق مۇنداي ءسوز 2016 جىلدىڭ قارا­شاسىندا-اق ايتىلا باستاعان-دى.  ال Baku Network ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ جەتەكشىسى ەلحان الەس­كەروۆتىڭ پىكىرىنشە, پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى كۇز ماۋسىمىنان كوكتەم مەزگىلىنە اۋىستىرۋ سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋگە كوپتەپ كەلۋىنە وڭ ىقپال ەتەدى. «Cايلاۋ وتەتىن كۇنگە دەيىن ءالى ءبىر ايدان استام ۋاقىت بار, – دەيدى ول وسى ماسە­لە­گە قاتىستى. – بۇل ءوز كان­دي­دات­­تارىن ۇسىنعان پارتيالاردىڭ ۇيىم­شىل­­دىق تانىتىپ, سايلاۋالدى ناسيحات جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزۋلەرىنە جەتكى­لىكتى. ەكىنشى جاعىنان, ناۋرىز مەيرامىنان كەيىن ەل اۋماعى ەرەكشە قۇلپىرادى, كوكتەم كەلىپ, تال-تەرەكتەر بۇرشىك جارادى. وسى دا سايلاۋشىلاردىڭ ءوز تاڭداۋلارىن جاساۋ بەلسەندىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى».

ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»