ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا قوعامدىق سانانى زاماناۋي بيىككە كوتەرۋگە سەپتەسەتىن التى جوبا ۇسىنىلعانى بەلگىلى. سونىڭ ءتورتىنشىسى – «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماقساتى – حالىقتىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن جانە قۇندىلىقتارىن بەكەمدەۋ, جات يدەولوگياعا توتەپ بەرەتىن قالقاندى نىعايتۋ.
Cاكرالدى ءسوزىنىڭ ءتۇپ-توركىنى لاتىن تىلىندە جاتىر. ەۋروپالىقتار وسىناۋ ۇعىم-تۇسىنىكپەن وزدەرى ەرەكشە قاستەرلەگەن ءدىني, ءتىپتى ميستيكالىق قۇبىلىستاردى, كۇندە كورىپ جۇرگەن تانىس ورتاداعى وزگەشە بولمىستى, يرراتسيونالدى دۇنيەنى, نىسانداردى بەينەلەگەن. كۇنى بۇگىن دە باستاپقى ماعىناسىن ساقتاپ كەلەدى. تاپ وسى سەبەپتى ءدىن اتاۋلىنى اپيىن رەتىندە قابىلداعان كەڭەستىك بيلىك ساكرالدى گەوگرافيا تەورياسى مەن پراكتيكاسىنىڭ ادىمىن اشتىرماي, جورگەگىندە تۇنشىقتىردى. قۇراندى ورتەگەن, مولدالاردىڭ ساقال-مۇرتىن زورلىقپەن كۇزەگەن, مەشىتتەردى اياۋسىز قيراتقان ەلدە دىنگە, ءدىني ۇعىم-تۇسىنىككە قاتىستى ورىندار قاتاڭ باقىلاۋدان كوز اشپاي, مۇلدە باسقا ماقساتتارعا پايدالانىلدى. ولاردى ساكرالدى مارتەبەسىمەن ايشىقتاۋدىڭ ءوزى قاتەرسىز ەمەس ەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا عانا بابالار مۇراسىمەن قايتا تابىستىق.
ماقالادا ساكرالدى گەوگرافيانىڭ ءمان-ماعىناسى تەرمينگە مەيلىنشە سايكەس – قاسيەتتى, كيەلى ۇعىمدارىن قولدانۋمەن اشىلعان. وسىدان-اق ءتول تاريحىمىز بەن وركەنيەتىمىز جاھاندىق ۇدەرىستەن, اقىل-وي باسەكەسىنەن تىس تۇرماعانىن بايقاۋعا بولادى. پرەزيدەنت بەلگىلەگەن جوبانىڭ ماقسات-مىندەتتەرىنە بويلاپ, ىرگەلى پراكتيكالىق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قوعامدىق-گۋمانيتارلىق عىلىم يەلەرى اقيقاتتى اشاتىن تەوريالىق, مەتودولوگيالىق قاعيداتتارعا سۇيەنۋى كەرەك. سوندا ءوزىمىزدى ءوزىمىزدىڭ تانۋىمىز, رۋحاني جاڭعىرۋىمىز ساپالى جاڭا بيىككە كوتەرىلەرى ءسوزسىز.
قازاق حالقى ساكرالدى ءسوزىن ەستىمەي تۇرىپ-اق ءدىندى عانا ەمەس, جارىق دۇنيەنىڭ تىلسىم تاڭعاجايىپتارىن, بۇكىل قورشاعان ورتانى قاستەرلەۋدىڭ كلاسسيكالىق قاعيدالارىن قالىپتاستىرا الدى. ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە قاتىستى تىيىمدارىمىزدىڭ ءوزى ءمان-ماعىناسى جاعىنان قوعامدىق ساناداعى, دۇنيەتانىمداعى ساكرالدىلىق جايلى تۇجىرىمدارىمىزدىڭ بيىك دەڭگەيىن بەينەلەيدى. ماسەلەن, تابالدىرىقتا تۇرۋعا, بوساعانى كەرۋگە, مالدى ۇرۋعا, مولاعا قاراي جۇگىرۋگە تىيىمدارى شاڭىراقتى, مال-جاندى, ارۋاقتاردى – ەكى دۇنيەنى دە ەرەكشە قۇرمەتتەگەنىمىزدىڭ دالەلى. ساكرالدى گەوگرافيانىڭ پايدا بولۋى سەبەبى مەن فيلوسوفياسىنىڭ تۇپكوزدەگەنى دە – وسى. ول ءتول تاريحىمىزدىڭ قاي داۋىرىنە بولسىن ءتان ىزگىلىك, بيىك رۋح, بولاشاققا سەنىم ءتارىزدى قاسيەتتەرمەن ۇندەسىپ جاتىر.
ەلباسى ماقالاسى جاريالانعاننان بەرىدە قازاقستاننىڭ ساكرالدى نىساندارىن انىقتاۋعا, الەۋەتىن زەردەلەۋ مەن ناسيحاتتاۋعا از كۇش جۇمسالعان جوق. دەگەنمەن, ماقالانىڭ «كىرىسپەسىندەگى»: ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ سانامىز ىسىمىزدەن وزىپ ءجۇرۋى, ياعني ودان بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋى ءتيىس» دەگەن پايىمعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت دەپ بىلەمىن. اڭگىمەنىڭ ءتۇيىنى – ساكرالدى گەوگرافياعا نەنى جاتقىزاتىنىمىزدى, ءپانى مەن نىسانىن انىقتاعاندا قانداي ولشەمدەردى باسشىلىققا الاتىنىمىزدى بىلىكتىلىكپەن دايەكتەۋدە. مۇنسىز ۋاقىت تا, قاراجات تا بەكەرگە زايا كەتۋى بەك مۇمكىن.
مەنىڭ ويىمشا, ساكرالدى گەوگرافيا كورپۋسىن تىزىمدەۋدەن عىلىمي تالداۋىن تۇزگەنگە دەيىن ونىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە ءاۋ باستان تۇرتكى بولعان ءدىن مەن ءدىني ۇعىم-تۇسىنىككە باسىمدىق بەرگەن ءجون. تۇپتەپ كەلگەندە, ەكەۋى دە, بىرىنشىدەن, بارىنەن ۇلىق تۇپجاراتۋشىعا, ەكىنشىدەن, تىلسىم سىرلى ەرەكشە قۇدىرەتكە ادامداردىڭ كوزقاراسىن, قۇرمەتىن بىلدىرەدى. ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا ءتۇپجاراتۋشى رەتىندە قۇداي مەن ءتاڭىرى قابىلدانا بەرگەن. «تاڭعى اس تاڭىرىدەن», «تازىنىڭ يەسى بولسا, تۇلكىنىڭ ءتاڭىرىسى بار» دەگەن حالىقپىز.
قازاقتىڭ ساكرالدى الەمگە سايكەس تىلدىك قورى دا قالىپتاسقان. سولاردىڭ ىشىندە ءۇش ءسوزدىڭ ەتيمولوگياسى مەن تانىمدىق الەۋەتى ايرىقشا كوزگە تۇسەدى. ول سوزدەر – اۋليەلى, كيەلى, قاسيەتتى.
«اۋليە» – قازاق تىلىنە ارابتان ەنگەن ءسوز. ءتۇپجاراتۋشىنىڭ سۇيگەن ق ۇلى, ادامدى دۇرىس جولدان اداستىرماۋشى دەگەنگە سايادى. ۇلى دالامىزدا قۇداي جولىنان قىلاۋداي اۋىتقىماعان, اقىلىمەن دە, قولىمەن دە قالتقىسىز قىزمەت ەتكەنى ءۇشىن اۋليە ساناتىنا كوتەرىلگەندەر بار عوي. ەندەشە, ساك- رالدى گەوگرافيا نىساندارىنىڭ ەڭ ماڭىزدى, ەڭ مارتەبەلى بولىگىن «اۋليەلى» تەرمينىمەن ايشىقتاعان ءجون. ماسەلەن, يسلام ءدىنىنىڭ عۇلامالارى مەن قايراتكەرلەرى ق.ا.ءياساۋيدىڭ, س.عىلمانيدىڭ, ا.ءماشانيدىڭ, ح.التايدىڭ كەسەنەلەرى, ەگەر ساكرالدى گەوگرافيا نىساندارى تىزىمىنە ەنە قالسا, «اۋليەلى» اتاۋىمەن ۇلىقتاۋعا لايىق. يسلام ءدىنى ۇلى دالاعا VIII عاسىردىڭ ورتاسىنان تاراي باستادى. دەمەك, ءدىني ساكرالدى گەوگرافيا حرونولوگيالىق تۇرعىدان سوڭعى XIII عاسىردى قامتىپ جاتىر.
«كيەلى» ءسوزىنىڭ ءمان-ماعىناسى وتە كۇردەلى. حالقىمىز وسى ۇعىممەن زورلىق-زومبىلىققا, ادىلەتسىزدىككە قارسىلىعىن, ادامنىڭ, تابيعاتتىڭ, قوعامنىڭ اراسىنداعى جاراسىمدىلىق پەن ۇيلەسىمدى ساقتاۋعا قۇشتارلىعىن بىلدىرگەن. جۇگىرگەن اڭنىڭ, ۇشقان قۇستىڭ, جەر مەن سۋدىڭ, ەرەكشە قاسيەتكە يە ادامنىڭ كيەسى ۇرادى دەۋىمەن قوعامدىق-ساياسي, رۋحاني, ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى, ىنتىماق پەن ىقپالداستىقتى بارىنەن جوعارى قويا العان. باتىس تاريحناماسىندا ءالى كۇنگە دەيىن ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان قاتە تۇجىرىمدى – كوشپەلىلەر وركەنيەتتەن تىس قالعان, ولار سوعىسقۇمار, وتىرىقشىلارعا تىنىشتىق بەرمەگەن ءتارىزدى پايىمداردى جوققا شىعارا العانىن دا ءبىلۋىمىز كەرەك.
كيەلى ساكرالدى گەوگرافيانىڭ تۇڭعىشى قازىعۇرت تاۋى دەسەك, ەش قاتەلەسپەيمىز. ويتكەنى تاۋدىڭ باسىندا نۇق پايعامباردىڭ كەمەسى قالعانى تۋرالى اڭىزدى بىلمەيتىن قازاق جوق, وعان ءتاۋ ەتۋشىلەر كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇزىلگەن ەمەس. تۇركىلەردىڭ وتانى التايداعى بەرەلدى قالايشا ساكرالدى گەوگرافياعا جاتقىزبايمىز. ساكرالدى نىسانداردىڭ وسىناۋ توبى يسلامعا دەيىنگى دۇنيەتانىمدى ايشىقتايدى, كوبىنەسە ناقتى كيەمەن قوسارلانا اتالادى. ايتالىق, ابىلاي حاننىڭ كيەسى قىزىل تۇلكى, رايىمبەك باتىردىڭ كيەسى اق تۇيە, جامبىلدىڭ كيەسى قىزىل شۇبار جولبارىس, كەمپىربايدىڭ كيەسى كوكالا ۇيرەك ەكەن. ناۋرىز مەيرامىمەن بىرگە ايتىلاتىن قىدىر اتا دا حالقىمىزدىڭ كيە قۇدىرەتىنە باس يگەنى.
قىسقاسى, كيەلى ساكرالدى گەوگرافيا حرونولوگياسى بويىنشا دا, مازمۇنى جاعىنان دا اۋقىمدى ءارى باي.
ساكرالدى گەوگرافيانىڭ ءۇشىنشى قۇرامداس بولىگىن حالىقتىڭ, مەملەكەتتىڭ تاعدىرى مەن تاريحىندا بەتبۇرىستى ميسسيا اتقارعان وقيعالار ورنى جانە تۇلعالارعا بايلانىستى جەرلەر قۇراۋى كەرەك. تاپ وسى ماسەلەدە قوعامدىق ساناداعى مارتەبەسىمەن ەسەپتەسكەن ءجون. ماسەلەن, XVIII عاسىردىڭ باتىرى رايىمبەكتىڭ زيراتىنا تۇنەپ, ارۋاقتان بالا سۇراۋ, تىلەك تىلەۋ ەرتەدەن ۇزىلمەگەن ءداستۇر. وسىنىسىمەن-اق باتىر زيراتى ساكرالدى نىسانعا اينالدى. ال باتىرلىعى ءبىر مىسقال كەم ەمەس تالاي ەرلەردىڭ ەسىمى ەستەن شىقپاسا دا, زيراتتارى قايدا ەكەنىن بىلمەيتىنىمىز راس قوي. ەسەسىنە ءومىر جولى اۋىزشا تاريح مالىمەتتەرىمەن عانا سيپاتتالعان جاننىڭ باسىنداعى بەلگىسى ساكرالدى گەوگرافياعا اينالعانىنا كۋامىز.
«اۋليەلى», «كيەلى», «قاسيەتتى» ۇعىم-تۇسىنىگىنەن تۋىندايتىن قازاق الەمىنىڭ, ونىڭ ىشىندە تاريحىنىڭ دا گۋمانيستىك جانە جاسامپاز الەۋەتىن وزىمىزگە دە, وزگەگە دە ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزى زور. بوداندىقتاعى ءۇش عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە اۋليەلى, كيەلى جەرلەرىمىز از بۇلدىرىلگەن جوق. ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى ء«بىز جات يدەولوگيالاردىڭ اسەرى تۋرالى ايتقاندا, ولاردىڭ ارتىندا باسقا حالىقتاردىڭ بەلگىلى ءبىر قۇندىلىقتارى مەن مادەني سيمۆولدارى تۇرعانىن ەستە ۇستاۋىمىز كەرەك.
تيىسىنشە, ولارعا ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ارقىلى عانا توتەپ بەرە الامىز. قازاقستاننىڭ قاسيەتتى جەرلەرىنىڭ مادەني-گەوگرافيالىق بەلدەۋى – نەشە عاسىر وتسە دە ءبىزدى كەز كەلگەن رۋحاني جۇتاڭدىقتان ساقتاپ, امان الىپ شىعاتىن سيمۆولدىق قالقانىمىز ءارى ۇلتتىق ماقتانىشىمىزدىڭ قاينار بۇلاعى», دەگەن وي-تۇيىندەر, بىرىنشىدەن, ۇلتتىق كودىمىزدىڭ تىنىسىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى, ەكىنشىدەن, مادەني, عىلىمي, ونوماستيكالىق, ت.ب. مىندەتتەرىمىزدى تياناقتاپ تۇر, ۇشىنشىدەن, ەڭ باستىسى – قازاق قازاق قالپىندا عانا جاھاندىق باسەكەگە توتەپ بەرە الاتىنىن ەش بۇكپەسىز جايىپ سالدى. تۋراسىن ايتقاندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ عۇمىرىن ۇزارتىپ, ماڭگىلىك ەلگە اينالۋ ءۇشىن, ءۇشىنشى جاڭعىرۋ ءۇشىن بىزگە قازاق بولىپ قالعاننان باسقا جول جوق.
قازاقستانداعى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبارى بىردەي ساكرالدى بولۋى مۇمكىن ەمەس. اۋليەلى, كيەلى, قاسيەتتى نىساندار, ادەتتە, كوپ بولا بەرمەيدى. نەگىزىندە الدىمەن حالىقتىڭ ۇستانعان ءدىنى مەن ءدىني ۇعىم-تۇسىنىكتەرى جاتقاندىقتان, سونان سوڭ مەملەكەتتىلىگى مەن ازاتتىعى ءبىرىنشى ورىنعا شىققاندىقتان ولار, تاريحي گەنەزيسى بويىنشا ءۇش ءداۋىردى باستان كەشتى: ءبىرىنشىسى – ۇلى دالادا homo sapiens پايدا بولعاننان الەمدىك ءدىن يسلام تاراعانعا دەيىنگى ءداۋىر. باقسىلىق, توتەميزم, تاساتتىق, ديقان بابا, قامبار اتا, ت.ب. سەنىم-نانىمدار وسى ءداۋىردىڭ ساكرالدى گەوگرافياسىنا اسەرىن تيگىزدى.
ەكىنشىسى – يسلام ءدىنى ۇلى دالاعا كەلگەننەن بەرىدە بوي كوتەرگەن اۋليەلى نىساندار. بۇل ورايدا ورتا عاسىرلاردان بەلگىلىلەرى مەن كەيبىر پىسىقايلاردىڭ ءوز پايداسى ءۇشىن اياق استىنان ويلاپ تاپقان نىسانداردى شاتاستىرماۋ كەرەك. ەۋروپا مەن ازيانىڭ توعىسىندا ورنالاسقاندىقتان قازاقستان دىندەر مەن مادەنيەتتەردىڭ, ءتۇرلى وركەنيەتتەردىڭ ىقپالداستىعىن باستان وتكەردى. ءبىز ءۇشىن ەكى رۋحاني قۇندىلىقتىڭ پارقى مەن نارقى الابوتەن. ولار – تاڭىرشىلدىك پەن يسلام. وسى ەكەۋىنە قاتىستى جەرلەردىڭ, نىسانداردىڭ, ەسكەرتكىشتەردىڭ بولمىس-ءبىتىمىن انىقتاپ, ساكرالدىعا كىرەتىن-كىرمەيتىنىن عىلىمي بەكەمدەيتىن ءسات كەلدى. وتار ولكەگە اينالعانعا دەيىنگى داۋىرلەردەن جەتكەن جات دىندەر مەن قازىرگى قاتەرلى ءدىني اعىمدار مۇراسىن ساكرالدى گەوگرافيا مارتەبەسىمەن تانۋدىڭ رەتى جوق.
ءۇشىنشىسى – قازاق حاندىعى شاڭىراق كوتەرگەننەن كەيىنگى ءداۋىر. بۇل داۋىردەگى ساكرالدى نىسانداردا ۇلتتىق ءپىشىن مەن مازمۇن باسىم تۇسەدى. تۇتاستاي العاندا, ساكرالدى نىساندار ادامداردى ۇلتىنا, جىنىسىنا, رۋىنا, تايپاسىنا قاراي الالاماي, بارشانى ادام قالپىنان شىقپاۋعا ۇيرەتەدى, ولاردى جاقسىلىققا شاقىرادى, الداعى كۇنگە سەنىمىن ارتتىرادى.
ساكرالدى گەوگرافيا «اقتاڭداقتاردان» ادا ەمەس. سولاردى جويۋ – ۇلتتىق تاريحتى قالىڭ كوپشىلىككە جەتكىزۋدىڭ پارمەندى تەتىگى. ازىرگە قىزىلوردا وبلىسىنداعى بەگىم انا مۇناراسىن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى اقسۇمبەنى, قوستاناي وبلىسىنداعى مۇعالىم كولىن رۋحاني قۇندىلىق رەتىندە اركىم مويىنداي بەرمەيدى. تاريحي تۇلعا بەگىم انا, شىققان تەگى جايلى ءار جىلدارى ءا.مارعۇلان, ءا.كەكىلباي, ا.سەيدىمبەك, ءا.جامىشەۆ, ي.جاقانوۆ, ت.ب. ازاماتتار زەرتتەۋلەرىن جاريالادى, اڭىز-اڭگىمەلەر جينادى, قۇندى-قۇندى ۇسىنىستارىن العا تارتتى. جالپىۇلتتىق ءمان بەرىلمەگەندىكتەن, وكىنىشكە قاراي وسى ساكرالدى نىسان كوپشىلىككە تانىمال ەمەس.
جاسامپاز الەۋەتى رۋحاني جاڭعىرۋ ۇدەرىسىنە تولىق جەگىلمەگەن ساكرالدى نىساندار بار. سونىڭ ءبىرى – شيەلى اۋدانى اۋماعىنداعى وقشى اتا كەشەنى. دەرەك بويىنشا, مۇندا اسان اتا, ەسابىز, قىش اتا, عايىپ اتا, XIX عاسىر تۇلعالارى – بالا بي, دوسبول داتقا سۇيەكتەرى جاتىر. جەرگىلىكتى اكىمشىلىك پەن عالىمدار قولعا السا, اۋليەلى – كيەلى كەشەندى وسى زامانعا ساي اباتتاندىرىپ, تۋريزم, ءبىلىم, تاربيە وشاعىنا اينالدىرۋعا بولار ەدى. جالپى, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ مەكەندەرى سىردى, تەمىر جول بويىن قۋالاي ورنالاسقاندىقتان ساكرالدى گەو- گرافيانى ۇلىقتاۋعا, كادەگە جاراتۋعا سۇرانىپ تۇر.
ساكرالدى گەوگرافيا – جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن بىتە قايناسقان ءارى ونى ارلەندىرگەن ۇلتتىق قۇبىلىس. دەمەك, ەلباسىمىزدىڭ ماقالاسىنداعى: «تاريحتا تۇتاس ۇلتتاردىڭ ەشقاشان ورىندالمايتىن ەلەس يدەولوگيالارعا شىرمالىپ, اقىرى سۋ تۇبىنە كەتكەنى تۋرالى مىسالدار از ەمەس. وتكەن عاسىردىڭ باستى ءۇش يدەولوگياسى – كوممۋنيزم, فاشيزم جانە ليبەراليزم ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا كۇيرەدى» دەگەن قاعيدانى باسشىلىققا الۋمەن كوممۋنيستىك ەلەستەن ءبىرجولاتا قول ۇزگەنىمىز ءجون. تاۋەلسىزدىگىمىزدى الەم مويىنداعان شاقتا رۋحاني جاڭعىرۋداعى, قوعامدىق ساناداعى, ونوماستيكاداعى ۇلتتىق, مەملەكەتتىك مۇددەمىزدى باسىمدىقپەن العا شىعارىپ, ساكرالدى جەرلەرىمىزدى الىپپەدە ۇلىقتاۋدان زاڭ كۇشىمەن قورعاۋعا دەيىن قيسىندى جۇيەلەي الساق, ەشكىم قازاقتى ۇلتشىلدىقپەن ايىپتاي المايدى.
ساكرالدى نىسانداردىڭ ءبىرشاماسى ەلدى مەكەندەردەن جىراق جاتىر. ەرتەڭ سولارعا اپاراتىن جول, جول بويىنا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم تۇسەرى ءسوزسىز. سالىناتىن جول مەن ينفراقۇرىلىمعا جوبا شاعىنان دۇرىس ونوماستيكالىق اتاۋ بەرۋدى قاداعالاماساق, مىسالى, نىسانباي جىراۋدىڭ باسىنا, اقتاۋ بەكىنىسىنە, استاناداعى پانتەونعا اپاراتىن جول نەمەسە نىسان «نوۆىي اباي», «سەم بوچەك», «سينەما سيتي» اتالىپ شىعا كەلۋ قاۋپى بار.
ساكرالدى نىسانداردىڭ مەكەنجايى كوپ ماسەلەدەن حابار بەرەدى. ويىمىز تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىك. الماتىدا «عىلىم ورداسى» بار. ول – كەشەگى عىلىم اكادەمياسىنىڭ باس عيماراتى. مۇندا كەزىندە ق.ساتباەۆ, م.اۋەزوۆ, ءا.مارعۇلان, ا.جۇبانوۆ, ت.ب. تۇلعالار ەڭبەك ەتكەن. ءسوز جوق, ساكرالدى, قاسيەتتى مەكەن. بىراق ول شەۆچەنكو كوشەسىنىڭ بويىندا تۇر. ەسەسىنە مارعۇلان كوشەسى قالانىڭ شەت جاعىنا ىعىسىپ كەتكەن. كەرىسىنشە بولۋى كەرەك ەدى.
قىسقاسى, ساكرالدى نىساندى قورشاعان ەلدى مەكەندەر اتاۋى, جەر-سۋ ونوماستيكاسى – ءبارى ۇلتتىق-تاريحي رەڭكپەن ەرەكشەلەنگەنى ابزال.
ساكرالدى گەوگرافيا اتاۋلارىن قوعامدىق سانادا ءتول تاريحىمىزبەن اجىراعىسىز بايلانىستا ورنىقتىرۋ ارقىلى قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ ىرگەتاسى – جەرگە, تىلگە, مەملەكەتكە قۇرمەتىمىزدى نىعايتامىز. بۇل قازاق جەرىنە كوزىن تىگىپ جۇرگەن باسقالارعا دا ساباق بولعانىنا قوسا, ۇلتتىق ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن, مەملەكەتشىل سانامىزدىڭ دەڭگەيىن ارتتىرارى ءسوزسىز.
حانكەلدى ءابجانوۆ,
قازۇاۋ «رۋحاني جاڭعىرۋ» گۋمانيتارلىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى,
ۇعا اكادەميگى