دامۋ داڭعىلىنا تۇسكەن ادامزات بالاسىنىڭ بۇگىنگى ەڭ كوكەيكەستى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى – قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى جويۋ, قايتا وڭدەۋ مەن كادەگە جاراتۋ. ەكولوگيانىڭ تاعدىرىن تىكەلەي شەشەتىن بۇل شارۋا قازاقستاندى دا الاڭداتىپ وتىر.
سونىمەن قالدىقتاردى كەشەندى باسقارۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى الماتىدا R4PARTNERS حالىقارالىق بيزنەس-فورۋمى ءوتتى. «Reduce. Reuse. Recycle. Recover» جيىنى بۇل جولى «بيزنەس-فورۋم» رەتىندە ۇيىمداستىرىلعانىنا ءمان بەرۋ كەرەك. سونداي-اق جيىنعا يتاليا مەن فينليانديانىڭ قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەۋمەن اينالىساتىن ءىرى كومپانيالارى, رەسەي مەن گەرمانيانىڭ ساراپشىلارى قاتىستى. ەڭ باستىسى, ەكى كۇندىك شارانىڭ اياسىندا قازاقستان مەن يتاليا قتق قايتا وڭدەۋ سالاسىندا ىنتىماقتاستىق جاساۋ تۋرالى مامىلەگە قول قويدى.
فورۋمدا FISE UNIRE (قالدىقتاردى قايتا وڭدەيتىن كاسىپورىندار قاۋىمداستىعى) پرەزيدەنتى اندرەا فلۋتتەرو يتاليادا دا بارلىق قيىندىقتار بولعانىن, تۇرمىستىق قالدىقتاردى كەشەندى يگەرۋدە جاعدايى كۇردەلى 20 پروۆينتسيا بار ەكەنىن العا تارتىپ, فورۋمنىڭ العاشقى كۇنىن قالدىقتاردى قايتالاما رەسۋرس رەتىندە قايتا كادەگە جاراتۋ تۋرالى تۇساۋكەسەرمەن ءتامامدادى.
ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قازاقستانداعى ديرەكتورى اگريس پرەيمانيس «جاسىل ەكونوميكاعا» قاتىستى توقتاۋسىز ايتا بەرۋگە بولاتىنىن العا تارتا كەلە, قازاقستان ەنەرگيا قۋاتىمەن ءتيىمسىز جۇمىس ىستەيتىندىگىن جاسىرعان جوق. ينفراقۇرىلىمداردى جەتىلدىرىپ, ينۆەستورلارمەن دە قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتادى.
ال ازيا دامۋ بانكىنىڭ باسشىسى دجوۆانني كاپانەللي بۇل فورۋمدى تۇراقتى دامۋ تۇرعىسىندا جانە بيزنەس قاۋىمداستىق ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك دەپ بىلەدى. جالپى, ازيا دامۋ بانكى اتالمىش ماسەلەگە قاتىستى بۇكىل ورتالىق ازيانى زەرتتەگەن. قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى كەشەندى باسقارۋدا بۇل ايماقتاعى ەلدەردىڭ قاي-قايسىسىندا بولسىن جاعداي ءماز ەمەس. قوقىستاردى يگەرۋدەگى ينفراقۇرىلىمدار مەن قارجىلىق قۇرىلىمدار ءالسىز. ماسەلەن, ەلىمىزدە كۇنىنە 13 مىڭ تونناداي قالدىق جينالادى. ونى وڭدەۋگە قاتىستى جوبالاردىڭ بارلىعى باستاپقى قالپىندا. قازاقستان دا قوقىستاردى تەك جيناۋمەن عانا شەكتەلىپ وتىر. سوندىقتان ۋاقىت ۇزاعان سايىن بۇل ماسەلە ۋشىعا ءتۇسۋى مۇمكىن.
ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايگۇل سولوۆەۆا ەلىمىز قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋگە قاتىستى كوپتەگەن تۇجىرىمدامالىق قۇجاتتارعا يە ەكەندىگىن ايتادى. ونىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگە قالدىقتاردىڭ 5 پايىزىن عانا وڭدەپ وتىرمىز. دۇنيە جۇزىندە بۇل ماسەلەدە 162 ەلدىڭ ىشىندە 39-شى ورىندا كورىنەمىز.
قىسقاسى, قتق ءتيىمدى قايتا وڭدەۋ بويىنشا زاۋىتتار مەن تەحنولوگيالاردىڭ بولماۋى, قوقىستاردى بولەك جيناۋ جانە سۇرىپتاۋ جۇيەسىنىڭ دامىماۋى جانە ولاردى پوليگوندارعا بىرىڭعاي سالماقپەن قويمالاۋ ەپيدەميولوگيالىق قاۋىپتى قالدىقتار مەن ۋلى زاتتاردىڭ جينالۋىنا الىپ كەلەتىنى ايان. ناتيجەسىندە قورشاعان ورتانىڭ احۋالى, ساپاسى تۇراقتى ناشارلاۋدا, ال تابيعي لاندشافتار قالپىنا كەلمەستەي وزگەرىستەرگە ۇشىراۋدا.
ال قازاقستان «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, 2050 جىلعا قاراي قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى 50 پايىزعا دەيىن وڭدەۋگە قول جەتكىزۋى ءتيىس. بۇل كورسەتكىشكە جەتۋ ءۇشىن مەملەكەت, بيزنەس پەن قوعام بىرىكپەسە, ناتيجەسى نەعايبىل.
«تكش قازورتالىعى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داستان حامزين مەملەكەتىمىز قوقىستاردى سۇرىپتاۋ مەن قايتا وڭدەۋدە ەكى نۇسقانى قاراستىرىپ وتىرعانىن اتادى.
– ءبىرىنشىسى – تۇرعىندار ءوز بەتتەرىنشە قالدىقتاردى سۇرىپتاۋمەن اينالىسپايدى. قوقىستاردى تەك كونتەينەرلەردە جينايدى. ەكىنشى جول – ءارتۇرلى سەكتسيالارى بار قوقىس جاشىكتەرىنە الدىن الا ۇيىنەن ءبولىپ الىپ شىققان قوقىستاردى ءبولىپ سالادى. ەگەر بۇل ماسەلەدە ورتاق ءتىل تابىسىپ جاتساق, وندا ۇلتتىق ستاندارتىمىزدى دايارلايمىز, – دەيدى داستان حامزين.
«تابيعات» ەكولوگيالىق وداعىنىڭ پرەزيدەنتى مەلس ەلەۋسىزوۆ «الماتىدا قازىر قوقىس سۇرىپتايتىن زاۋىت سالىنىپ جاتىر. بۇرىنعى اكىمدەردىڭ تۇسىنداعى قوقىس سۇرىپتايتىن زاۋىتتاردىڭ بارلىعىنىڭ جوباسى قۇردىمعا كەتتى. ءۇيىلىپ-توگىلىپ, بىلىعىپ بارعان قالدىقتاردىڭ ىشىنەن شىنى مەن پلاستيكتى عانا ايىرىپ الۋ مۇمكىن بولدى. ءالى دە زاۋىتقا دەيىن قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ ءۇشىن شۇعىل ارادا تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا قوقىس قابىلايتىن بەكەتتەر اشۋ كەرەك. ارنايى ادام قالدىقتاردى كونتەينەرلەرگە ءوزى سۇرىپتاپ, ءبولىپ سالىپ وتىرسا بۇل مەملەكەت ءۇشىن قوسىمشا جۇمىس كوزى, بيزنەس ءۇشىن قىپ-قىزىل پايدا. ءارى قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋدىڭ اسا ءتيىمدى كوزى, سەبەبى قوقىسقا تازا شيكىزات تاستالىنادى. بۇل ارەكەتتىڭ ءبارى تازا پايدامەن اقتالادى», دەدى.
تاراپتار قالدىقتاردى باسقارۋ جۇيەلەرىن قۇرۋ جانە ودان ءارى دامىتۋ, بىرلەسكەن جوبالار جونىندەگى ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ, كەڭەس بەرۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىنا وزگەرىستەر ازىرلەۋ, جاڭا سەرىكتەستەر مەن قارجى كوزدەرىن قاراستىرۋ, قىسقاسى قالدىقتاردى كەشەندى باسقارۋدىڭ بىرقاتار باعىتتارىندا دا ىنتىماقتاساتىن بولادى.
ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى