رەسەيدىڭ ياروسلاۆل وبلىسىنداعى اسكەري تاريحشى داريا تيموشەنكونىڭ «پوسلەدني بوي الي مولداگۋلوۆوي» اتتى كىتابى جارىق كوردى. اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلعان ءاليانىڭ بالالىق شاعى 1935 جىلدان لەنينگرادتاعى اعايىنىڭ قولىندا جانە وسى قالاداعى №46 بالالار ۇيىندە وتكەنى بەلگىلى. لەنينگراد قالاسىنا قاۋىپ تونگەندە 1942 جىلى بالالار ءۇيىن ياروسلاۆل وبلىسىنىڭ نەكراسوۆ اۋدانىنداعى ۆياتسكوە سەلوسىنا كوشىرەدى. ءاليا سول جىلى وسىنداعى مەكتەپتە ناۋرىزدان مامىر ايىنا دەيىن وقىپ, 7-سىنىپتى بىتىرەدى دە, ودان كەيىن رىبينسك قالاسىنداعى اۆياتسيالىق تەحنيكۋمعا كەتەدى. جاقىندا ۆياتسكوە سەلوسىندا باتىر قىزعا ارنالعان ەسكەرتكىش-تاقتانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وسى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى دە بولدى.
قازاقتىڭ باتىر قىزىنىڭ ەرلىگى مەن ءومىرىن اسا قىزىعۋشىلىقپەن زەرتتەگەن تاريحشى داريا تيموشەنكو ول تۋرالى بۇرىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن دەرەكتەردى, قۇجاتتاردى تاۋىپ, تاريحي اينالىمعا قوسىپتى.
– گەرمانيانىڭ «سەۆەر» ارمياسىنىڭ توبىن كۇل-تالقان ەتۋدى ماقسات تۇتقان قىزىل ارميانىڭ ستراتەگيالىق شابۋىلىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى ءاليا ەرلىك كورسەتتى, سول كۇنگى ۇرىستا قازا تاپتى. كىتاپتىڭ نەگىزگى ماقساتىنىڭ ءبىرى دە وسى ۇرىستىڭ بەلگىلى, بەلگىسىز جاعىن بۇگىنگە جەتكىزۋ, ونداعى ءاليانىڭ ەرلىگىن كورسەتۋ بولاتىن, – دەيدى كىتاپ اۆتورى داريا تيموشەنكو.
كىتاپتى جوعارى باعالاعان رەتسەنزەنتتەر «اسكەري تاريحشى داريا تيموشەنكونىڭ بۇل كىتابى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ءاليا مولداعۇلوۆا تۋرالى بارلىق ەستەلىكتەردى, سۇحباتتاردى, گازەتتەردە جاريالانعان ماقالالاردى, حاتتار مەن ارحيۆ ماتەريالدارىن ۇسىنادى. ولار الۋان تۇرلىلىگىمەن باتىر قىز ءومىرى مەن ءولىمىنىڭ جاي-جاپسارىن جان-جاقتى اشا تۇسەدى», دەپ جازادى.
– ءاليا قازا بولعاننان كەيىن, ياعني 1944 جىلدىڭ اقپان-ماۋسىم ايلارى ارالىعىندا مايدانداعى سۋرەتشى نيكولاي دميتريەۆ سالعان ەكى پورترەتىن ۇسىنىپ وتىرمىن. بۇل ونىڭ مايدانداس قۇربىلارى بەرگەن نەمەسە جەكە زاتتارىنان الىنعان فوتوسۋرەتىنە قاراپ سالىنعان بولۋى كەرەك. سۋرەتشى سالعان ءاليانىڭ قۇلاقشىن كيگەن بەينەسىن اقتوبەدەگى مۋزەيگە ونىڭ تۋىستارى بەرگەن سۋرەتىنە قاتتى ۇقساتتىم. ءاليانىڭ اسكەردەگى ايلىعى 8 رۋبل 50 كوپەەك بولا تۇرا, باقانداي 100 رۋبل اسكەري قارىزعا جازىلعان اقشا اتتەستاتىن تاپتىم, – دەيدى داريا الەكساندروۆنا.
اۆتور ءاليانىڭ سۋرەتشى نيكولاي دميتريەۆ سالعان پورترەتىنىڭ ءبىرىن كىتاپتىڭ مۇقاباسىنا پايدالانىپتى. ءبىز باتىردى نەگىزىنەن پيلوتكا كيىپ, قولىنا ۆينتوۆكا ۇستاعان بەينەدە ەلەستەتەتىن ەدىك, ەندى مىنا سۋرەتتە وقىرمانعا قازاقتىڭ قارا قىزى بۇرىنعىدان دا ىستىق كورىنەتىندەي اسەر بەرەدى. سونىمەن قاتار اۆتور كىتاپقا 1944 جىلى ماۋسىمدا الياعا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلگەننەن كەيىن مايدانداس قۇربىلارىنىڭ اسكەري گازەتتىڭ جۋرناليسىنە باتىر قىز تۋرالى جازعان حاتىنىڭ تولىق ءماتىنىن كەلتىرگەنىن ايتتى.
– وندا قۇربىلارىنىڭ ءاليانى ەشقانداي جاساندىلىقسىز, شىنايى سيپاتتاعانىنا كۋا بولاسىز. قىزدار ءاليانىڭ سوزدەرىن كەلتىرەدى. بۇل حات قازاقتىڭ وجەت ءارى قايسار قىزىنىڭ بولمىسىن اشا تۇسكەندەي بولادى. الايدا اسكەري جۋرناليست سول ۋاقىت ءۇشىن حاتتىڭ كەيبىر تۇستارىن ارتىق ساناپ, قىسقارتقانىن بايقادىق, – دەيدى داريا الەكساندروۆنا.
ءنازيرا جارىمبەت, «ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي