ادەبيەت الىپ مۇحيت بولسا, سىن ونى تانۋدىڭ – امبەباپ قۇرالى. ول ءسوز ونەرىنىڭ تابيعاتىن زەرتتەۋمەن, اقيقاتتى تانۋدىڭ ەستەتيكالىق زاڭدىلىعىن بەلگىلەۋمەن, كلاسسيكالىق مۇرامىزدى تالداۋمەن عانا اينالىسىپ قويماي, بۇگىنگى ادەبيەتىمىزدىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداپ, جەتىستىگىمىز بەن كەمشىلىگىمىزدى كورسەتىپ, كوركەم شىعارمانىڭ ەرەكشەلىگىن, جىلىگىن شاعىپ تۇسىندىرەدى. وقىرماننىڭ دۇنيەتانىمىن بايىتپايتىن, ادامعا رۋحاني ءلاززات سىيلامايتىن شىعارما ناعىز ونەر تۋىندىسى بولا المايدى.
«ادەبي سىن اراسىنا بىرنەشە عاسىر سالىپ, پروزا مەن پوەزيادان كەيىن دۇنيەگە كەلدى» دەيتىندەردىڭ پىكىرى شىندىققا جاناسپايدى. كوركەم سىن دا ادەبيەتتىڭ – بەل بالاسى, ول ونەر تۋىندىلارىمەن ءبىر مەزگىلدە ءومىردىڭ ەسىگىن اشقان. ەجەلگى داۋىردەگى ويلاي الاتىن, ەستەتيكالىق كوزقاراسى قالىپتاسقان, شىعارماشىلىق تاجىريبەسى بار ادامداردىڭ كوركەم تۋىندى جايىنداعى تولعام-تۇجىرىمدارىن العاشقى ادەبي سىنعا ابدەن جاتقىزا الامىز.
ارينە, ۋاقىت وتە كەلە سىن ونەردەن ەنشىسىن الىپ, بولەك وتاۋ بولىپ شىقتى, ءوز بەتىنشە دامىپ, اقىن مەن جازۋشى ەڭبەگىنىڭ قۇندىلىعى مەن ولقىلىعىن كورسەتىپ, قالامگەردىڭ تانىمىن تەرەڭدەتىپ, شىعارماشىلىق شەبەرلىگىن شىڭداي تۇسۋىنە يگى اسەرىن تيگىزدى. كوركەم سىننىڭ ادەبيەت تاريحىنان ايىرماشىلىعى, ول ەڭ الدىمەن قازىرگى كۇندەگى پروزامىز بەن پوەزيامىزداعى بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردى سارالايدى, كلاسسيكالىق مۇرامىزدى بۇگىنگى ۋاقىتتىڭ قوعامدىق جانە كوركەمدىك ماقساتتارى تۇرعىسىنان تۇسىندىرەدى. ادەبي سىن ومىرمەن, قوعامدىق كۇرەسپەن, سونداي-اق ءداۋىردىڭ ەستەتيكالىق جانە فيلوسوفيالىق ويلارىمەن تىعىز بايلانىستا بولادى, ول ءتۇرلى تاريحي كەزەڭدەردەن ءوتىپ, تەك ءحىح عاسىردا ادەبيەتتىڭ ەرەكشە ءتۇرى رەتىندە قالىپتاستى. باتىستا د.ديدرو مەن گ.لەسسينگ, گ.گەينە, ۆ.گيۋگو, ە.زوليا, ش.و.سەنت-بيوۆ, ي.تەن ي ف.بريۋنەتەر, م.ارنولد, گ.براندەستەر سىن سالاسىنىڭ دامۋىنا زور ىقپالىن تيگىزدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ادەبيەتتانۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقان عالىمدار كوپ بولعانىمەن, كاسىبي سىنشىلار جوقتىڭ قاسى. ويتكەنى ناعىز سىنشى بولۋ – جانكەشتىلىكتى, ۇزدىكسىز ىزدەنۋدى, تاۋ-تاۋ كىتاپتاردى وقىپ قانا قويماي, سولاردىڭ ىشىنەن پايدالىسىن اجىراتا الاتىن ىشكى تۇيسىگىڭنىڭ مىقتى بولۋىن تالاپ ەتەدى. ساياساتتى, الەۋمەتتانۋدى, پسيحولوگيانى, تاريحتى, ونەر مەن ەستەتيكانى تەرەڭ بىلەتىن جانە ولاردى ادەمى ۇشتاستىرا الاتىن ادامنان عانا كاسىبي سىنشى شىعادى. سونىمەن بىرگە, ۇلى اقىننىڭ نەمەسە ءىرى سۋرەتكەردىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى اڭگىمە قوزعاعان سىنشىنىڭ بويىندا, ونىڭ تالانتىنا پارا-پار قابىلەت بولۋى ءتيىس. باسقاشا جاعدايدا سەن تۇلعانىڭ تەرەڭدىگىن تاني الماي, شىعارماشىلىعىنىڭ بەتىنەن عانا قالقيسىڭ.
سىننىڭ باستى ماقساتى ادەبيەتتىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولۋ. كوركەم سىنى دامىعان ەلدىڭ ادەبيەتى عانا بيىك بەلەسكە كوتەرىلە الادى. كەيدە ءسوز ونەرىنىڭ مۇراتى ءۇشىن سىنشىلاردىڭ ءوز زامانىنىڭ اقىن-جازۋشىلارىن قامشىلاپ, تىم قاتتى كەتەتىن كەزدەرى دە جوق ەمەس. مىنە, وسى جەردە ورىستىڭ اتاقتى سىنشىسى ۆ.گ.بەلينسكيدى ەسكە الۋعا تۋرا كەلەدى. «بىزدە ادەبيەت جوق, – دەيدى بەلينسكي ءبىر سوزىندە. – مەن بۇل سوزدەردى شاتتىقپەن, ءلاززات الا وتىرىپ ايتامىن, ويتكەنى, وسى اقيقاتتان كەلەشەكتەگى ءبىزدىڭ ادەبي تابىستارىمىزدىڭ كەپىلى بولا الاتىن زور مۇمكىندىگىن كورەمىن». ودان ءارى ايگىلى سىنشى, ءسوز ونەرىنىڭ بالالىق كەزەڭىنىڭ وتكەنىن, ناعىز ادەبيەتتى تۋعىزاتىن ۋاقىتتىڭ ەندى كەلگەنىن جۇرەگى جارىلا جازداپ, جالپاق جۇرتقا جاريا ەتەدى. بىزدە وسىدان ون جىل بۇرىن ءبىر ۇلكەن سىنشى اپامىز «ناعىز ادەبيەت ەندى تۋادى» دەگەندى ايتىپ قالىپ ەدى, قازاق قالامگەرلەرىنىڭ ءبارى ونى اعاش اتقا مىنگىزىپ, ءتۇتىپ جەپ قويا جازدادى. مىنە, وسىعان قاراپ, سىندى قابىلداۋ مادەنيەتىنىڭ قازاق قوعامىندا تومەندەپ كەتكەنىن كورەمىز.
وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا, «جالىن» جۋرنالىندا سىنشى تۇرسىنجان شاپايدىڭ شارتتى تۇرعىدا «سوعىستان سوڭ تۋعان ۇرپاق» اتالىپ جۇرگەن, جاستارى قىرىققا تاياپ قالعان اقىنداردىڭ پوەزيالىق شىعارمالارىن قاتتى سىناعان «الىس پەن جاقىننىڭ اراسى» دەگەن زەرتتەۋىنىڭ جارىق كورگەنى ەسىمە ءتۇسىپ وتىرعانى. جاسى جيىرمادان جاڭا عانا اسقان جىگىتتىڭ تالداۋىندا «شىندىقتى شىمبايعا باتىرىپ ايتامىن» دەگەن ويمەن, تىم ارتىق كەتكەن تۇستارى دا بار بولاتىن. الايدا, كولەمدى ەڭبەكتىڭ ادەبيەتتىڭ ۇلى ماقساتىن كوزدەگەن, قازاق پوەزياسىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنا دەگەن الاڭداۋشىلىقتان, جاناشىرلىق پيعىلدان تۋعان دۇنيە ەكەنى بىردەن كوزگە ۇرىپ تۇردى. البەتتە, سىن ەستۋ وڭاي دەيمىسىڭ. رەنجىگەندەر بولدى, كەلىسپەگەندەر بولدى, قاتتى وكپەلەگەندەر دە تابىلدى. ءبىر عاجابى ماقالادا ولەڭدەرى سىنالعان, سول جىلدارى قازاق پوەزياسىنىڭ اسپانىندا جۇلدىزدارى جارقىراعان عاجايىپ اقىندار تەمىرحان, جۇماتاي, كەڭشىلىك, جاراسقاندار ءىزىن باسىپ كەلە جاتقان ادەبيەتتەگى تالانتتى ءىنىسىنىڭ جاعاسىنا جارماسقان جوق. ايتقان سىندارىنا تۇسىنىستىكپەن قارادى.
وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى تاڭدا اقىن-جازۋشىلاردىڭ سىندى قابىلداي الاتىن ىشكى مادەنيەتى جوعالىپ كەتتى. ءبىر كىشكەنتاي سىن ايتقان ادامعا شوقپار الا جۇگىرەتىن جامان ادەت, جۇلدىز اۋرۋىنا شالدىققان ءبارىمىزدىڭ بويىمىزعا كەسەل بولىپ جابىستى. اقىندار مەن جازۋشىلار ءبىرىن-ءبىرى جامانداپ, ءبىرىن-ءبىرى جوققا شىعارىپ, بەيشارا وقىرمان ءبىر ادامنىڭ تازا سۋبەكتيۆتى پىكىرى عانا بولىپ تابىلاتىن وسىنداي دۇمبىلەز دۇنيەلەردى سىن رەتىندە قابىلداپ, رۋحاني قورەك ەتىپ ءجۇر. سىننىڭ ازۋسىزدىعىن پايدالانىپ, كەيبىر اقىندار تەلەديداردان, گازەتتەن, الەۋمەتتىك جەلىدەن اۋزىنا نە كەلسە, سونى سويلەي بەرەتىن بولدى. ون جىل بۇرىن جەتپىستەن اسقان اقساقال اقىنىمىز: «مەن ولەڭدى شىعارمايمىن, قۇداي ماعان ونى قۇلاعىما سىبىرلاپ وتىرادى. سونى سول قالپىندا قاعاز بەتىنە تۇسىرە بەرەمىن» دەپ سۇحبات بەرگەندە, جاسى بىرازعا كەلىپ قالعان ادامعا اياۋشىلىقپەن قاراعانمىن. ەندى بۇگىن جاسى ءالى قىرىققا دا تولماعان ءبىر اقىننىڭ «مەنىڭ ىشىمدە قۇدايدىڭ قۇپياسىن بىلەتىن كىسى وتىر» دەگەن ءسوزىن ەستىپ, نە جىلارىمدى, نە كۇلەرىمدى بىلمەي, قاتتى ساسىپ قالدىم. سىن جوعالعان جەردە, ادەبيەت وسىنداي «دەپرەسسياعا» تۇسەدى.
سىندى قۇرمەتتەۋ پارىز ەمەس, سىندى باعالاۋ پارىز ەمەس, بىراق سىنمەن ساناسۋ پارىز. الەم ادەبيەتىندەگى ايگىلى قالامگەرلەردىڭ ءبارى دە سىن ەستىگەن. ايتىلعان سىنداردى قابىلداي الماعانىمەن, ونىمەن ساناسقان. قورىتىندى شىعارعان. قولىنا قالام العان كەز كەلگەن اقىن نەمەسە جازۋشىنىڭ شىعارمالارى مىندەتتى تۇردە سىنعا ۇشىرايدى جانە بۇل وتە دۇرىس, قالىپتى جاعداي. كوپ جازعان سايىن سەنى سىناۋشىلاردىڭ قاتارى دا ارتا تۇسەدى. ۇلكەن اقىن نەمەسە ءىرى سۋرەتكەر بولعىسى كەلەتىن شىعارماشىلىق ادامى ءۇشىن بۇل ءوزىن-ءوزىن تەكسەرۋدىڭ ۇلكەن مەكتەبى, ويتكەنى سەن ءوزىڭدى مۇقيات وقيتىن ادامداردىڭ بار ەكەنىن كورەسىڭ جانە ولاردىڭ سەنىڭ بولماشى كەمشىلىگىڭدى دە كەشىرمەيتىنىن ءتۇسىنىپ, بارىنشا جاقسى جازۋعا تىرىساسىڭ. سىن شىعارماشىلىق ادامىنىڭ رۋحىنىڭ قايرالۋىنا, جىگەرىنىڭ شىنىعۋىنا مول مۇمكىندىك بەرەدى. ءومىرى سىنالماي, تەك قانا ماقتاۋ ەستي بەرۋ, شىعارماشىلىق ادامى ءۇشىن – وتە قاۋىپتى.
امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى, سىنشى