ەلىمىزدەگى «حالال» ءوندىرىسىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ءبىر توپ وندىرۋشىلەر مەن ونى تۇتىنۋشىلار, بىرقاتار قوعامدىق ۇيىمدار قازاقستانداعى وسى سالادا بۇگىنگى تاڭدا قالىپتاسىپ وتىرعان ءمان-جايدان ءسىزدى حاباردار ەتكىمىز كەلەدى.
وزىڭىزگە بەلگىلى, سوڭعى جىلدارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا حابارلانىپ جاتقانداي, حالال ونىمگە دەگەن سۇرانىستىڭ ەسەلەپ ارتقانى بايقالادى. «حالال» ستاندارتى بويىنشا تەحنيكالىق كوميتەت توراعاسى م.سارسەنباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, رەسپۋبليكا بويىنشا وسى سالادا 500-دەن استام ۇلكەندى-كىشىلى كاسىپورىن جۇمىس ىستەۋدە جانە ولاردىڭ سانى ءوسۋ ۇستىندە.
بۇگىنگى ءومىر كورسەتىپ وتىرعانىنداي, الەمدە, سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدە دە ادام دەنساۋلىعىنا پايدالى ءارى قاۋىپسىز حالال تاعامعا تيىسىنشە ءمان بەرىلە باستادى. كوپشىلىك تاماق ونىمدەرىن ساتىپ الىپ جاتقاندا, ونىڭ قۇرامىندا كونسەرۆانتتاردىڭ بار نەمەسە جوقتىعىنا, گەندىك موديفيكاتسيالانعاندىعىنا جانە ت.ب. جاعدايلارعا ەرەكشە باسىمدىق بەرەتىن جاعدايعا جەتتى. بۇل دۇرىس تا. ويتكەنى, ادال تاعام – دەنساۋلىق كەپىلى. وسى تۇرعىدا حالال ونىمدەر تابيعي تازا, زاماناۋي ەكولوگيالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن بىردەن-ءبىر ءوتىمدى ءارى جوعارى سۇرانىسقا دا يە.
بۇگىندە بۇكىل الەم بويىنشا حالال يندۋسترياسى ەرەكشە قارقىنمەن دامۋدا. ازىق-ت ۇلىك جانە جەڭىل ونەركاسىپكە, پارفيۋمەريا مەن فارماكولوگيا جانە ت.ب. سالالار دا حالال وندىرىسىنە ايرىقشا دەن قويۋدا. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ سالعان سارا جولدى باستى باعىت ەتىپ العان قازاقستان دا باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن جاڭا باستامالار مەن وزىق تەحنولوگيالاردى ىسكە اسىرىپ, ەل ازاماتتارىنىڭ مەيلىنشە جاقسى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.
الەمدە تاماق ءوندىرىسىنىڭ دامىعانى سونشالىق, بۇل سالادا ءوز ورنىن تاۋىپ, جاڭا باستامانى ىسكە اسىرۋ قيىننىڭ قيىنى. الايدا, ەلىمىزدە حالال ءوندىرىسى ەندى عانا اياعىنان تۇرىپ, قالىپتاسۋ كەزەڭىن باستاپ وتكىزىپ جاتقاندىقتان ونىڭ جولىنا كەسە-كولدەنەڭ تۇرۋشىلار دا, ءتۇرلى جاساندى كەدەرگىلەر دە جەتەرلىك. حالالدىڭ اتىن جامىلعان كەيبىر وندىرۋشىلەر تۇتىنۋشىلاردى الداپ, ولارعا ادالدىعى كۇماندى تاعامداردى ساۋدالاۋدا. ولار شىعۋ تەگى بەلگىسىز ءارى كۇماندى ونىمدەرى مەن تاۋارلارىن رىنوكقا كوپتەپ شىعارىپ, ەل تۇرعىندارىنىڭ ءتانى مەن جانىنا ءوز زيانىن تيگىزۋدە. دانا حالقىمىز: «اۋرۋ – استان» دەيدى. سوندىقتان ادام دەنساۋلىعىنىڭ كۇشتى ءارى سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋى ءۇشىن ىشەر اسى مەن جەيتىن تاعامىنىڭ شاريعات تالابىنا ساي بولۋىنىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە.
شاريعات تالاپتارىنا ساي دايىندالىپ, نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتار ارقىلى نەگىزدەلگەن تاۋار ءتۇرى حالال ءونىمنىڭ قاتارىنا جاتادى. ال الماتىنىڭ «كوك بازارىنىڭ» ساۋدا سورەلەرىندە «مۇسىلمانشا», «حالال» اتتى ساۋدا بەلگىلەرىمەن قانشاما تاماق ءونىمى مەن تاۋار ساۋداعا سالىنۋدا. وكىنىشكە وراي, ولاردىڭ باسىم بولىگىندە ءونىمىنىڭ حالال ەكەنىن راستايتىن سەرتيفيكاتتار اتىمەن جوق. ال, سەرتيفيكات بەرەتىن (جوعارىدا اتالعان) جاۋاپتى مەكەمەنىڭ وزىنە دە حالىقتىڭ سەنىمى كۇن وتكەن سايىن كەمىپ بارا جاتقانىن جاسىرا المايمىز. ويتكەنى, بۇل مەكەمە ءوز قىزمەتىن شاريعات تالاپتارىنا ساي جۇرگىزە الماۋدا. وسىلايشا ناقتى باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدىڭ جوقتىعىنان ەلىمىزدە حالال يندۋسترياسىنىڭ دامۋى تەجەلىپ, ول ەل ەكونوميكاسىنا تيىسىنشە ءوز زاردابىن تيگىزۋدە. وسىنىڭ سالدارىنان حالال نارقى ءوز تۇتىنۋشىلارىنان ايىرىلسا, كاسىپورىندار پايدادان, ال مەملەكەت تيىسىنشە كىرىس سالىعىنان قاعىلۋدا.
ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە حالال ءوندىرىسىن رەتتەيتىن مەملەكەتتىك ستاندارتتىڭ جوقتىعى دا اتالمىش سالانى ايانىشتى جاعدايعا جەتكىزدى. قانداي دا ءبىر ءونىم ءوندىرۋشى تۇتىنۋشىلاردى وزىنە تارتۋ ءۇشىن حالال ساۋدا بەلگىسىن پايدالانۋدى ادەتكە اينالدىردى دەسەك ەش قاتەلەسپەيمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, حالال كورىنگەننىڭ ەرمەگىنە, كولدەنەڭ كوك اتتىنىڭ تابىس كوزىنە اينالۋدا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتا زاڭىندا: «مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى بايلىعى – ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى» دەپ ناقتى اتاپ كورسەتىلگەن. ال, ءبىز كەلتىرىپ وتىرعان بۇلتارتپاس دەرەكتەر ەلىمىزدىڭ باستى بايلىعى سانالاتىن ەل ازاماتتارىن رۋحاني جانە ءتان اۋرۋلارىنا شالدىقتىراتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. شىنتۋايتىندا, جەكە ازاماتتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋىنا بايلانىستى قۇقى ورەسكەل بۇزىلۋدا. بۇلاي دەيتىن سەبەبىمىز, ادام ءوزىنىڭ نەمەن تاماقتانىپ جاتقانىن ءوزى بىلمەيتىن جاعدايعا جەتتى. ويتكەنى, ءونىمنىڭ قۇرامى جونىندەگى قاپتالىنداعى تانىستىرمادا كورسەتىلگەن مالىمەتتەردىڭ شىن مانىندە راستىعىنا تۇتىنۋشى كۇماندى.
وسى كەلەڭسىز تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا 2005 جىلى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى, باس ءمۇفتي, شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى «قازاقستان قاجىلار قاۋىمداستىعى» رەسپۋبليكالىق ءدىني بىرلەستىگىنە «حالال» ستاندارتىنا نەگىزدەلگەن قوعامدىق كوميتەت قۇرۋ جونىندە ۇسىنىس جاساعان بولاتىن. سونىمەن قاتار, حالال ستاندارتىنىڭ ءتىزىمىن ءتيىستى مينيسترلىكتەرمەن جانە وزگە دە سالالارمەن بىرگە دايىنداۋ جاعىن دا ەسكەرتكەن ەدى. وسى ۇسىنىس سەبەپكەر بولىپ يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ №385 بۇيرىعىمەن «قازاقستان قاجىلارى» ردب-ءنىڭ بازاسى نەگىزىندە حالال ستاندارتىن رەتتەيتىن №57 تەحنيكالىق كوميتەت قۇرىلدى.
وسى تەحنيكالىق كوميتەتتىڭ نەگىزگى قىزمەتى ەلىمىزدە «حالال» يندۋسترياسىنىڭ اياعىنان نىق تۇرىپ كەتۋىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ ەدى. بۇل ارقىلى قوعامنىڭ حالال ءونىم تۇتىنۋ ارقىلى دەنى ساۋ بولۋىنا ءارى ەكونوميكانىڭ دا ودان قارقىندى دامۋىنا اتسالىسۋ ماقساتى كوزدەلدى.
ىلە-شالا №57 تەحنيكالىق كوميتەت تاراپىنان حالال وندىرىسىمەن شۇعىلداناتىن كاسىپورىنداردىڭ جالپى ءتىزىمى جاسالىپ, العاشقى كەزدە سەرتيفيكات العاندارى مۇمكىندىگىنشە قاداعالاۋعا الىندى. ال, كەلە-كەلە باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ توقتادى. سودان بەرى بۇل سالاعا «ءاي» دەر اجە, «قوي» دەر قوجا جوق. اتالمىش كوميتەت تەك سەرتيفيكات بەرگەنىنە, ونىسى ءۇشىن كاسىپورىن تابىسىنان بەلگىلى پايىز العانىنا ءماز. كاسىپورىن بولسا, ءونىمىن ءوز قالاۋىنشا «حالال» دەگەن اتپەن شىعارىپ جاتقانىنا كوڭىلى توق. ال, مۇنىڭ وبالى كىمگە؟ وسىلاي جالعاسا بەرسە نە بولماق؟ وندا, «حالال يندۋسترياسى» دەگەن تەك اتى عانا قالماي ما؟! مۇنان ارتىق كوز بوياۋ بولا ما؟!
ەلباسى حالال يندۋسترياسىن جولعا قويىپ, دامىتۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ال, بيىلعى كوكتەمدە بىزدە شىعارىلىپ جاتقان حالال شۇجىق ساپاسىنا قاتىستى پارلامەنت ماجىلىسىندە ۇلكەن ءسوز بولدى. «حالال» دەگەن اتپەن شىعارىلىپ جاتقان باسقا دا ونىمدەردىڭ شاريعات تالابىنا ساي ەمەستىگى تۋرالى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دابىل قاعۋدا. «جەل تۇرماسا, ءشوپتىڭ باسى قيمىلدامايدى». سوندىقتان دا ءوز مۇمكىندىگىمىزدى جىبەرىپ الماۋ ءۇشىن مىناداي شارالاردى تەز ارادا ىسكە اسىرۋدى ءجون سانايمىز.
رەسپۋبليكا ۇكىمەتى جانىنان «حالال» كوميتەتى نەمەسە دەپارتامەنت اشۋ ويلاستىرىلسا. مۇندا مۇسىلمان جانە باسقا دا مەملەكەتتەردىڭ ۋاقىت سىنىنان وتكەن ءتيىمدى تاجىريبەلەرى ەسكەرىلىپ, ەلىمىزدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى دە ەسەپكە الىنۋى قاجەت. حالال يندۋستريا دامۋىنىڭ وراسان زور مۇمكىندىگىن نازارعا الا وتىرىپ, ءبىرىڭعاي تەحنيكالىق ساياساتتى جۇرگىزۋ ءۇشىن ونىڭ نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق بازاسىن قالىپتاستىرۋعا ءتيىسپىز.
«حالال» ونىمدەرىنە بەرىلەتىن سەرتيفيكاتتاردىڭ شىنايىلىعىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ارنايى زەرتحانالار اشۋ جانە ونىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. زەرتحانالار تەك فيزيكالىق-حيميالىق زەرتتەۋلەرمەن شەكتەلىپ قالماي, ميكروبيولوگيالىق جانە گەندىك-موديفيكاتسيالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا دا ساراپتاما جاساۋى ءتيىس.
وسى ايتىلعان ۇسىنىستارىمىز حالال يندۋسترياسىنىڭ ماسەلەلەرىن جۇيەلى تۇردە وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتىپ, ونىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەرى حاق. مۇنداي شارالار حالقىمىزدىڭ دەنىنىڭ ساۋ بولۋىنا, جاستارىمىزدى رۋحاني-ادامگەرشىلىك, پاتريوتتىق نەگىزدە تاربيەلەۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىز.
بۇل ماسەلەلەردىڭ ءسىزدىڭ تاراپىڭىزدان وڭ شەشىم تابارىنا ءبىز ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز جانە بۇعان تيىسىنشە اتسالىسۋعا قاشاندا دايىنبىز.
ا.بايدۋلوۆ, «مانار» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى.
ا. ابۋباكىروۆا, «ياسين» يسلام قايىرىمدىلىق قورىنىڭ ديرەكتورى.
م.دانيالوۆ, «فيرداۋس» مۇگەدەكتەردى وڭالتۋ جانە اعارتۋشىلىق دەربەس باعدارلامالار ورتالىعى قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى.
ا. نۇرماشەۆ, جەكە كاسىپكەر.
ب. قۇسمانوۆا, «Finance & Law EC» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى.
ن.داۋلەتوۆ,«بەرەكە-ەت» حالال وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى.
د.باتيشەۆا, جەكە كاسىپكەر جانە ءبىر توپ كاسىپكەرلەر مەن تۇتىنۋشىلار قول قويعان.