لوندون تورىندەگى قالامگەر تويى

قازان ايىنىڭ 1-7 جۇلدىزىندا «قازاق ونەرىنىڭ فەستيۆالى» دەگەن اتپەن جازۋشى-دراماتۋرگ, مەم­لەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ت.جۇر­­گە­نوۆ اتىنداعى قازۇوا-نىڭ­ پروفەسسورى دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعا­ر­ماشىلىعىنا نەگىزدەلگەن فەستي­ۆال ءوتتى. فەستيۆالدىڭ وتكى­زىلۋىنە مۇرىندىق بولعان ۇيىمداستىرۋشى-سەرىكتەستەر: «سامۇرىق-قازىنا» TRUST كومپانياسى مەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانە لون­دونداعى ايتماتوۆ اكادەمياسى.  فەستيۆالعا م.اۋە­زوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قا­زاق دراما تەاترى «جاۋجۇرەك» سپەك­تاكلىمەن, رەسپۋبليكالىق كورەي مەم­لە­كەتتىك مۋزىكالىق كومەديا تەاترى «اكتريسا» سپەكتاكلىمەن قاتىس­سا, بريتاندىقتار «اققۋ-جى­بەك» اتتى جاڭا قويىلىمىن ۇسىندى. 

فەستيۆالدىڭ رەسمي اشىلۋىنان سوڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق دراما تەاترى ۇجىمى كورەرمەنگە «جاۋجۇرەك» قويىلىمىن ۇسىندى. سپەكتاكل STOCKWELL PLAYHOUSE اتتى شاعىن عانا تەاتر عيماراتىندا كورسە­تىلدى. 

كەڭ ساحناعا لايىقتالىپ قويىل­عان «جاۋجۇرەك» سپەكتاكلىن تەاتر ۇجىمى وزدەرىنە بۇيىرعان ساح­نانىڭ بار مۇمكىندىگىن پايدالانىپ, ۇلكەن فورماتتا كورسەتۋگە تى­رىستى. ساحنانىڭ تارلىعى قويۋ­شى-رەجيسسەر ەسمۇحان وباەۆقا سپەكتاكلدىڭ و باستاعى نۇسقاسىن وزگەرتىپ, ىقشامدالىپ, مينيماليزممەن قويىلۋىن تالاپ ەتسە, ەكىنشى جاعىنان العاندا اكتەرلاردىڭ تازا ونەرىن كورسەتۋگە مول مۇمكىندىك تۋدىردى. 

سپەكتاكلدىڭ مازمۇنى مەن كو­تەرگەن يدەياسى جايىندا بريتاندىق گرۋزين, رەجيسسەر داۆيد پاپاۆا بىلاي دەيدى: «جاۋجۇرەك» پەساسىمەن سپەكتاكلگە دەيىن تانىسىپ شىقتىم. تاقىرىبى وتە وزەكتى. قازاقستاننىڭ تاريحىمەن تانىس بولماسام دا, بۇرىنعى رەسەي يمپەرياسىنىڭ قۇرامىندا بولعان گرۋزين ۇلتىنىڭ وكىلى رەتىندە بۇل ماسەلەنى جاقسى تۇسىنەمىن. بۇراتانا ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ءتىلىن قۇرمەتتەمەۋ, ۇرپاعىن وقى­تپاۋ, بارلىق نارسەدەن شەكتەۋ سياقتى قىسىمدار يسپانيانى الساق تا, انگليانى الساق تا كەز كەلگەن يمپەريالىق مەملەكەتتەرگە ءتان جاعداي. سوندىقتان دا ءاربىر ۇلتتىڭ ساناسىنىڭ ۋاقىتىندا ويانىپ, ءوزىنىڭ وتكەنىنە ءبىر ءسات ۇڭىلگەنى ابزال. ال سانانى وياتاتىن – ۇلكەن ادەبيەت. ادەبيەتتىڭ ارقاسىندا عانا ءاربىر ۇلت ماسەلەنىڭ سەبەپ-سالدارىن تۇسىنەدى, سودان كەيىن بارىپ ءوزىنىڭ مادەنيەتى مەن ءتىلى جايلى ويلانىپ, الەمدەگى وزىندىك ورنىن (يدەنتيچنوست) ىزدەي باستايدى. كەز كەلگەن الىپ يمپەريا­مەن شەكتەسىپ جاتقان ەل ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ جۇتىلىپ كەتۋ قاۋپىن ارقاشان دا ەستە ۇستاعانى ءجون. وسى جاعىنان العاندا بۇل پەسانىڭ تاقىرىبى بۇگىن دە وزەكتى دەپ ايتار ەدىم»,  دەيدى. تاريحي درامانىڭ سىرت ەلدەگى اسەرى وسىنداي قىرلارىمەن ەرەكشەلەنىپ جاتتى.

فەستيۆالدىڭ ەكىنشى كۇنى ۇلى­بريتانيانىڭ لورد­تار پالا­تاسىنداعى كەشكى شىعارماشىلىق كەزدەسۋگە ۇلاستى. كەشكە د.يسابەكوۆ پەن تەاتر­دىڭ ساناۋلى ارتىستەرىنەن بولەك لورد ۋريگلەسورس, لورد يۆانس, روبەرت سامۋەلۋس پەن اعىلشىننىڭ وزگە دە ادەبيەتشى, سىنشىلارى قاتىستى. لوردتىڭ رەسمي قۇتتىقتاۋ سوزىنەن كەيىن ءسوز العان د.يسابەكوۆ الەم ادەبيەتىنىڭ مەككەسىنە اينالعان انگليادا, شەكسپير, تەككەرەي, ۆال­تەر سكوتت, بەرنارد شوۋدىڭ وتا­نىندا شىعارمالارىنىڭ ءبىر بولشەگى وقىرمانعا تارالىپ, ساحنادا قويىلىپ جاتقانىنا قاراپ, ءومىر بويى بەكەر تەر توكپەگەنىنە ىشتەي قۋاناتىنىن, سۇراپىل سوعىس جىلدارىنداعى باقىتسىز بالالىق شاقتىڭ كوڭىلدە قالعان سىزىن, ءوز شىعارماشىلىعىنا اسەرىنە توق­تالدى. ءسوز سوڭىن قو­رى­­­تىندىلاي كەلە د.يسابەكوۆ: «بۇ­گىنگىدەي تىنىش­سىز الەم بەلگىلى جا­زۋشىلاردىڭ اسىل ويىنا ءزارۋ. عالامتور مەن ەلەك­ترونيكاعا تاۋەلدى بۇگىنگى ۇرپاق كىتاپ­تان مۇلدەم قول ءۇزىپ كەتكەن جوق. ولار الدە دە ساياساتكەردىڭ سوزى­نەن گورى جازۋشىلاردىڭ سوزىنە قۇ­لاق اسادى. جازۋشىلار وزدەرىن ءسوز اتتى قۇدىرەتتى قارۋدىڭ يەسى ەكە­نىن بىلە بەرمەيدى. ەگەر دە ءاربىر جازۋ­شىنىڭ ورتاشا ەسەپپەن العاندا وقىر­مان سانىن 10-15 مىڭداي دەسەك, ءدال وسى ساندى الەمنىڭ بارلىق جازۋشىلارىنىڭ سانىنا كوبەيتسەك, وندا سوزبەن قارۋلانعان تەگەۋرىندى الىپ ارميا جاساقتالىپ, جاھانداعى ادامداردىڭ اقىلى مەن جۇرەگىن جاۋ­لاپ الار ۇلكەن كۇشكە اينالار ەدىك. جەر الەمنىڭ جاراتىلىسىنىڭ باسىندا قۇرىلىقارالىق راكەتا ەمەس, ءسوز پايدا بولعانىن ۇمىتپايىق. وسىلاردى ساراپتاي كەلىپ, ماعان مىناداي وي كەلدى: بەيبىتشىلىك پەن ادىلدىكتى, تازالىق پەن تىنىشتىقتى ساقتاۋ ءۇشىن الەمدە ورىن الىپ جات­قان ساياسي قاقتىعىستار مەن مەم­لەكەتارالىق داۋ-دامايدى ورتاق تالقىعا سالىپ وتىراتىن, دۇنيەنىڭ بەلدى جازۋشىلارىنىڭ باسىن قوسا­تىن «الەم جازۋشىلارى اسسو­تسيا­تسيا­­­سىن» قۇرۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەن جوق پا. بۇل ۇيىمنىڭ شتاب-پاتەرى كەزىندە حالىقارالىق پەن-كلۋبتى قۇرعان, بۇگىندە قازاقستاندا دا فيليالى جۇمىس ىستەيتىن ۇيىم­نىڭ باسشىسى بولعان اتاقتى جازۋشى دجون گولسۋورسيدىڭ وتا­نى انگليادا بولسا, بۇل ۇلكەن ءبىر ءىستىڭ باستاماسى بولار ەدى»,  دەي كەلىپ, بارشا تىڭ­­دارمان قاۋىمعا 10 مينۋتتىق ۋاقىتتارىن قيىپ, باياندامانى تىڭ­داعاندارى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. لورد ۋريگلەسورس د.يسابەكوۆتىڭ جو­عا­رىدا ايتىلعان پىكىرىنە جاۋاپ­ رەتىندە, بۇعان دەيىن دە ءدال وسى ماسەلەنى تۇرىكتىڭ بەلگىلى جازۋشىسى, حالىقارالىق نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ورحان پامۋك پەن قىرعىز جازۋشىسى شىڭعىس ايماتوۆتىڭ دا ايتقاندىعىنا توقتا­لىپ, ءۇشىنشى رەت كوتەرىلىپ وتىرعان «الەم جازۋشى­لارىنىڭ اسسوتسياتسياسىن» قۇرۋ جو­نىن­دە ويلانۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتە كەتتى.

فەستيۆالدىڭ ءۇشىنشى كۇنى رەس­پۋب­لي­كالىق اكادەميالىق كورەي مۋزى­كالىق كومەديا تەاترىنىڭ ۇسىنعان «اكتريسا» سپەكتاكلىمەن جال­عاستى. تەاتر ۇجىمى سپەكتاكلدى بارىنشا ۇلتتىق ناقىشتا بەزەن­دىرىپ, مۋزىكالىق جاعىنان بولسىن, اكتەرلىك ويىنىمەن بولسىن, قازاقى مەنتاليتەتكە جاقىن ەتىپ اكەپتى. 

فەستيۆال اياسىنداعى ەرەكشە وقيعا – «اققۋ-جىبەك» سپەكتاكلىنىڭ پرەمەراسى بولدى. Pajarito تەاترى­ ۇسىنعان سپەكتاكلدىڭ قويۋشى-رەجيس­سەرلەرى – حوسە گانديا مەن الە­­سيا مانكوۆسكايا. تولەگەن مەن جىبەك ەكەۋىنىڭ ماحابباتىن ارقاۋ ەتكەن كلاسسيكالىق سيۋجەتتە دوستىق پەن دۇشپاندىق, وپاسىزدىق پەن ەكىجۇزدىلىك, سۇيىسپەنشىلىك پەن جاۋىزدىق سياقتى ماڭگىلىك ماسەلەلەر ءسوز ەتىلەدى. سپەكتاكل سوڭىندا ءبىر-بىرىنە قوسىلا الماعان ەكى عاشىق اققۋعا اينالسا, جىبەككە دەگەن سۇيىس­پەنشىلىگىن دالەلدەگىسى كەلگەن بەكەجان قۇزعىنعا اينالىپ كەتەدى. شەتەلدىك رەجيسسەرلەردىڭ ءدال وسى پەسانى تاڭداۋ سەبەبى – ادام­زاتقا ورتاق ماحاببات تاقى­رىبىن اۆتوردىڭ ۇلتتىق اڭىزدىڭ نەگىزىندە كور­سەتۋىندە, جەت­كىزە بىلۋىندە جاتسا كەرەك. ءبىر اپتاعا جوسپارلانعان فەس­تيۆالدىڭ ءاربىر كۇنى كەزدەسۋلەر مەن باسقوسۋلاردان تۇردى. د.يسا­بەكوۆ­ بريتان ۇلتتىق كىتاپحاناسىنا سوعىپ, كىتاپحانانىڭ التىن قو­رىندا ساقتالىپ تۇرعان «گاۋھار تاس جانە وزگە دە اڭگىمەلەرى», ء«بىز سوعىستى كورگەن جوقپىز...» دەگەن كىتاپتارىن كورىپ, ىشتەي قۋا­نىپ تا, مۇڭايىپ تا شىقتى. «بريتان ۇلتتىق كىتاپحانا قورىنا كىتا­بىمنىڭ قازاق جازۋشىلارىنىڭ ىشىندەگى العاشقىسى بوپ ساقتالعانى قۋانىشتى شىعار, ەكىنشى جاعىنان ادام كوڭىلىنە مۇڭ ۇيالاتادى. نەگە ءبىز وسى ۋاقىتقا دە­يىن ارەكەت جاساماعانبىز؟ اباي قاي­دا؟ م.اۋەزوۆ قايدا؟ قالعان ءبىز­دىڭ جازۋ­شى­لارىمىز قايدا؟ ءبىز وسىعان ءمان بەرمەگەن ەكەنبىز. باسقا ەلدەر باياعىدا ءمان بەرگەن. بىزدە جامان ءبىر قاعيدا بار «جاقسى نارسە بولسا, وزدەرى كەلىپ تاۋىپ الادى» دەگەن. ەش­كىم دە تاۋىپ المايدى. اعىل­شىننىڭ باسپاسى «قازاقتا كىم بار؟» دەپ قازاق جازۋشىسىن ىزدەۋشى مە ەدى؟ نەمەسە قازاقتا قانداي عالىم بار؟ دەپ. كورسەتۋ كەرەك. مەملەكەت تارا­پىنان ارەكەت جاساۋ كەرەك», دەپ جازۋشى ىشكى وكىنىشىن ءبىلدىردى. د.يسابەكوۆتىڭ وسى ايتقان پىكىرى پرە­زيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بيىل عانا جا­ريالاعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالا­سىن­دا كوتەرىلگەن ماسەلەلەرمەن ساي­كەس كەلىپ جاتقانداي.

فەستيۆالدىڭ سوڭعى كۇنىندە د.يسا­­بەكوۆ پەن اعىلشىن ادەبيەت سىن­­شى­لارىنىڭ, ءباسپاسوز وكىل­دە­رىنىڭ, وقىرمانداردىڭ دوڭگە­لەك ۇستەلدە باس قوسىپ, سۇحبات­تاسۋىمەن جالعاستى. دوڭگەلەك ۇستەلدى مودەراتور ءارى اۋدارماشىسى رەتىن­دە لون­دونداعى «ايتماتوۆ اكادە­مياسىنىڭ» ديرەكتورى راحيما ابدۋۆاليەۆا جۇرگىزىپ وتىردى.

 العاشقى سۇراقتى پسيحولوگ سارا كوپلەي قويدى.

س.كوپلەي: – «اققۋ-جىبەك» سپەك­تا­كلى كوڭىلىڭىزدەن شىقتى ما؟ كوڭى­لىڭىزدەن شىقسا, قاي جاعىمەن ەرەكشەلەنە ءبىلدى؟ 

د.يسابەكوۆ: – سپەكتاكل ساحنالىق بەزەندىرىلۋىمەن ەرەكشە. كەي تۇس­تار­دا اكتەرلىك شەبەرلىكتەرىمەن وزگە­­شەلەنىپ جاتتى. اسىرەسە, جىبەك پەن تولەگەننىڭ بەينەلەرى ۇنادى. رەجيس­سەر پەسا ءماتىنىن وزىنشە ساحنالاپ شىق­قان.

س.كوپلەي: – سپەكتاكلدىڭ بۇدان جوعارى دەڭگەيدە قويىلۋى ءۇشىن قانداي پىكىر ايتار ەدىڭىز؟

د.يسابەكوۆ: – ۇلكەن ەسەپپەن العاندا ەشقانداي سپەكتاكل اۆتور­دىڭ كوڭىلىنەن ەشقاشان شىققان ەمەس. وسىعان شەيىن كوپتەگەن پەسالارىم بىرنەشە مارتە ساحنالانعان. سوندىقتان دا مەن مۇندايعا ۇيرەنگەن اداممىن. «اپكە» اتتى پەسامنىڭ ءوزى 2500 رەت كورسەتىلىپ, باسقا دا ساحنالاردا قويىلىپ جاتتى. ءار سپەكتاكل ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى, مۇنداعى قويىلىم دا سولاي. سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك جاعىنا كەلسەك, جىبەكتىڭ اققۋ بەينەسىندە قاناتىن جايعان كۇيى جوعارىدان كورىنەتىن ساحناسى سيقىرلى ءبىر الەمدەي اسەر ەتتى. ءتىپتى, ولگەن تولەگەننىڭ قايتا ءتىرىلىپ اققۋعا اينالاتىن ساحناسىنىڭ ءوزى نانىمدى شىقتى.

رەجيسسەر ستانيسلاۆسكيدىڭ «تەاتر – كيىم ىلگىشتەن باستالادى»­ دە­گەن اتاقتى ءسوزى بار. ال مەن ءوز ما­­قا­­لا­­لارىمدا ىلعي دا «تەاتر – درا­ماتۋرگتىڭ جازۋ ۇستەلىنەن باس­­­تا­لادى» دەپ جازىپ ءجۇرمىن. درا­­ماتۋرگ قولىنا قالام العاندا ءوزى­نىڭ ىشكى رەجيسسۋراسىمەن كورىپ وتى­رىپ جازادى. سوندىقتان دا پە­سا وزگەنىڭ كوزقاراسى ارقىلى ساح­ناعا جول تارتقاندا, ءبىر-بىرىمەن كەلىسپەيتىن قاراما-قايشىلىقتار پايدا بولادى. مەنىڭ ىشكى رەجيسسۋرام مەن رەجيسسەردىڭ ىشكى رەجيسسۋراسى اراسىنداعى كوزقاراستا كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ تۋىندايتىنى سودان. «اققۋ-جىبەك» پەساسى ەكى كۇننىڭ ىشىندە جازىلىپ شىقتى. پەسانى جازىپ وتىرعانىمدا ونى ءبىر كەزدەرى انگليادا قويىلادى دەپ ويلاماپپىن. مەنىڭ ويىمشا, ءدال سولاي بولۋى دا كەرەك سياقتى. مىسالى, پ.مەريمە «كارمەن» اڭگىمەسىن ءۇش كۇندە جازعان ەكەن. جازۋشى كومپوزيتور ج.بيزەنىڭ ارقاسىندا اڭگىمەسى جەر ءجۇزىن شارلاپ كەتەدى دەپ ويلاعان دا جوق. بىراق سولاي بولدى. دراماتۋرگ جازىپ وتىرعاندا شىعارماسىنىڭ قايدا, قاشان قويىلاتىنى جايىندا ويلانبايدى دا. 

نايانيكا مانتاني: – قويى­لىم­­دا­­رىڭىزدىڭ ىشىندە ءسىزدى تاڭ قالدىرىپ, پرەمەرادان سوڭ «وسى ءۇشىن جازعانىما تۇرارلىقتاي» دەپ قۋانعان ءساتىڭىز بولدى ما؟

– پۋشكين «بوريس گودۋنوۆتى» جازىپ بولعان سوڭ داۋىستاپ وقىپ شىعىپ, ءوز وزىنە ەسى اۋىسقان ادامشا «ايدا پۋشكين, ايدا س..!» دەگەن ەكەن. سول ايتقانداي, ءوزىمنىڭ كوڭىلىمنەن شىققان ەپيزودتى نەمەسە قانداي دا ءبىر شىعارمامدى جازىپ بىتىرگەن ساتتە مەنەن اسقان باقىتتى جان بولمايدى. بىراق, ۇنەمى بۇلاي بولا بەرمەيدى. بارلىق شىعارماڭ بىردەي ۇناي بەرمەيدى. جازۋشىنىڭ وزىنە ماقتانىش سەزىمىن تۋدىراتىن, كەيبىر ۇنايتىن ەپيزودتارى مەن ساتىمەن شىققان تۇستارى بولادى. مەنىڭ دە شىعارمالارىمنىڭ ىشىندە سونداي ءبىر ۇتىمدى تۇستارى بار دەپ ويلايمىن. ايتپەسە, شىعارمالارىم جارتى الەمدى شارلاپ كەتپەس ەدى.

زۋحرا دوكسەي: – لوردتار پالاتاسىندا تۇساۋى كەسىلگەن «اققۋ-جىبەك» اتتى جيناعىڭىزبەن تانىسىپ شىقتىم. كورەي تەاترىنىڭ ۇجىمى قويعان «اكتريسا» سپەكتاكلى مەن وندا ويناعان اكتريسانىڭ كاسىبيلىگى, سومداعان بەينەسى ماعان وتە قاتتى ۇنادى. اكتريسانىڭ ومىردەگى جانە ونەردەگى الەمى, پروبلەماسى بارلىق جەردە ءبىر. بۇل تاقىرىپقا بارۋعا سىزگە نە تۇرتكى بولدى؟

– بۇل تاقىرىپتى جازۋىما 1990- جىلدارداعى قازاقستانداعى جاعداي تۇرت­كى بولدى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ قي­راپ جاتقان تۇسىندا بىزدە دە ۇلكەن داعدارىس بولىپ, بارلىق ءوندىرىس وشاقتارى مەن مادەنيەت ۇيلەرى, كينوتەاترلار مەن كىتاپحانالار جابىلىپ جاتتى. سول تۇستا كەيبىر شەنەۋنىكتەر «مەملەكەتكە جالپى تەاتر كەرەك پە؟ مەملەكەتتىڭ تەاترعا اقشا جۇمساۋى قاجەت پە؟» دەگەن ماسەلەنى كوتەردى. سونداي ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە تەاتر­لار ءوز كورەرمەندەرىنەن ايىرىلىپ قالدى. سوندىقتان دا مەن وسى تاقىرىپقا باردىم. اكتريسانىڭ ادام رەتىندە, سۇيىكتى ايەل رەتىندەگى بەينەسىن اشقىم كەلدى. ايەلدىڭ جانى بارلىق جەردە بىردەي. مەن 50 جاسقا تولعاندا ماسكەۋ تەلەارناسى ءبىر باعدارلاما ءتۇسىردى. سول كەزدە ء«سىزدىڭ شىعارمالارىڭىزدا كەرەمەت ايەل كەيىپكەرلەر بار. ءسىز ول بەينەلەردىڭ ءبارىن قايدان الاسىز؟ ايەل جانىن قالاي تەرەڭ بەرە العانسىز؟» دەگەن سۇراعىنا: «الەمنىڭ اتاقتى عالىمدارى جينالىپ الىپ قۇرالدارى ارقىلى گالاكتيكانىڭ قۇپياسىن اشۋى مۇمكىن. ءدال سول عالىمدار الگى قۇرالدارىمەن ەشقا­شان دا قاراپايىم عانا ايەل جانىن اشا المايدى. ايەل جانىنىڭ قۇپيالىلىعى سوندا الەمدىك گالاكتيكادان دا تەرەڭدىگىندە جاتسا كەرەك. ايەل – اشىلماعان گالاك­تيكا» دەپ جاۋاپ بەردىم. سول سياقتى وسكەمەن قالاسىنداعى تەا­تردا مەنىڭ اكتريسامنىڭ ءرولىن ويناعالى جاتقان اكتريسا مەنى العاش كورگەندە: «شىعارمانىڭ اۆتورىن ايەل ەكەن دەپ ويلاسام, ءسىز ەر ادام ەكەنسىز عوي. ايەل جانىن, اسىرەسە ايەل جانى­نىڭ جالعىزدىعىن سونداي تەرەڭ ءتۇسى­نىپ بەرە العانسىز. پەساڭىزداعى «جال­عىزباستى ايەلدىڭ جانىن جال­عىزباستى ايەلدەر عانا تۇسىنە الادى» دەگەن تىركەس كوزىمە جاس كەلتىردى. مەن ونى جان-دۇنيەممەن ءتۇسىنىپ وينادىم» دەيدى. اكتريسانىڭ وسى ءبىر ايت­قان ءسوزى مەنىڭ ەسىمدە ساقتالىپ قالىپتى.

جون امور: – لوندوندا قازاق ونەرىنىڭ فەستيۆالىن وتكىزىپ جاتقان­دارىڭىزعا قۋانىشتىمىن. لوندون وتە تولەرانتتى قالا. لوندون قانشا بەرسەڭ سونشا الا بەرەتىن, سىڭىرە بەرەتىن قالا. ءسىزدىڭ شىعارمالارىڭىز اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلىپ, وسى قالادا ءۇشىنشى مارتە فەستيۆال وتكىزىپ وتىرسىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارىلعان جۇمىستارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟

– باقىت دەگەنىمىز نە, باقىتتى ادام كىم دەگەندە, ءوزىن باقىتسىزبىن دەپ سەزىنبەيتىن ادامدى ايتار ەدىم. سەنىڭ جازعان شىعارمالارىڭدى وزگە ەل وقىپ, وزگە ەل قويىپ جاتسا, ون­دا ول ماقتانىش بولماسا دا قۋانىش سىيلايتىنى ايقىن. جازۋعا وتىرعاندا شىعارمام باسقا تىلگە اۋدارىلادى ەكەن دەپ ويلامايسىڭ. جازۋشى ەڭ الدىمەن ءوزى ءۇشىن جازادى. ونى قوعامدا, اينالاسىندا نە بولىپ جاتقاندىعى ويلاندىرىپ, تولعاندىرادى. وسىنىڭ ءوزى ادامنىڭ قولىنا قالام ۇستاتادى. 

دوڭگەلەك ۇستەلدەگى سۇحبات-جاۋاپ­تىڭ قورىتىندى ءسوزىن جازۋشى بىلاي اياقتادى: «ەشبىر ۇلتتى وزىمىزگە ۇقساماعانى ءۇشىن جازعىرۋعا بولمايدى. بۇل دەگەنىمىز ىشكى قارسىلىقتى وياتادى. لوندونعا كەلگەن سايىن دوس­تىق قارىم-قاتىناستى سەزىنە تۇسەمىن. اعىلشىنداردىڭ «قازاقستان دەگەنىمىز قانداي مەملەكەت؟ قىرعىز دەگەنىمىز قانداي ۇلت؟ ايتماتوۆ كىم؟ اۋەزوۆ دەگەنىمىز كىم؟ اباي دەگەنىمىز كىم؟ ولار ادامزاتتىڭ اقىل-ويىنا قانداي ۇلەس قوستى؟ نەدەن ۇيرەنىپ, نەدەن جيرەنۋىمىز كەرەك؟» دەگەن سياقتى سۇراقتاردىڭ اينالاسىنداعى «بىلسەم» دەگەن ىنتالارىن بايقاي تۇسەمىن. بۇگىنگى دوڭگەلەك ۇستەلگە جي­نا­لىپ, قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتقاندارىڭىز ءۇشىن بارشاڭىزعا ۇلكەن العىس ايتام»,  دەدى. الەمدىك سان-الۋان مادەنيەت­تەردىڭ باسى توعىسىپ, الماسىپ جات­قان لوندون قالاسىنا ساپارىمىز ەرەكشە ءبىر رۋحاني سەرپىلىستەر مەن كوڭىلگە ءتۇرلى وي سالعان ساتتەرگە, كەزدەسۋلەرگە تولى بولدى. 

اقمونشاق احمەت, ونەرتانۋ ماگيسترى

الماتى – لوندون – الماتى