لوگوپەد تاپپاعان اتا-انا, مامانعا ءزارۋ مەكتەپ

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ينكليۋزيانى قوعامنىڭ دامۋ ولشەمى رەتىندە اتاپ وتكەنىمەن, جەرگىلىكتى جەر­لەردە اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىس شيراتۋدى قاجەت ەتەتىند­ەي. ارنايى مامانداردىڭ تاپشى­لىعى, تۇزە­تۋ قىزمەتتەرىنە سۇرا­نىس­تىڭ ارتۋى, سونداي-اق كەيبىر ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ ماتەريال­دىق-تەح­ني­كالىق بازاسىن كۇشەيتۋ وزەك­تى ماسەلەگە اينالىپ تۇر.

بۇگىندە وبلىستا ەرەكشە ءبىلىم قاجەت ەتەتىن 8,5 مىڭنان استام بالا بار. بۇل جاي عانا ستاتيس­تيكا ەمەس, بۇل – 8,5 مىڭ تاعدىر, 8,5 مىڭ وتباسىنىڭ ءۇمىتى. ونىڭ ىشىندە 1 800-دەن اسا بالا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدا, 900-دەن استام بالا ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتتا, 3 700-دەن استام بالا جالپى ءبىلىم مەكتەپتە, 150-دەن استامى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم ۇيىمىندا قامتىلعان. سونىمەن قاتار اۋتيزم ورتالىعىندا 40-تان اسا ءجاس­وسپىرىم, پسيحولوگيا­لىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابي­نەتىندە 300-دەي جەتكىنشەك قولداۋ قىزمەتتەرىمەن قامتىلعان.

وڭىردەگى 35 ارنايى ءبىلىم ۇيى­مى مەن مەكتەپتەر جانىنان اشىلعان 21 ينكليۋزيانى قول­داۋ كابينەتى قۇپتارلىق دۇنيە. دەي تۇرعانمەن, بۇل ۇيىمدار مەن كابينەتتەردىڭ نەگىزگى بولىگى پاۆلودار, ەكىباستۇز, اقسۋ سياقتى ءىرى قالالاردا عانا شوعىرلان­عان. اۋىلدىق جەرلەردەگى ەرەكشە بالا­لاردىڭ جايى قالاي بولماق­شى؟ اۋىلداعى اتا-انا بالاسىن قالاعا تاسىمالداۋعا قاۋقارسىز بولسا, جەتكىنشەكتىڭ قوعامنان وقشاۋلانىپ قالۋ قاۋپى جوعارى. ينكليۋزيا تەك قالالىق جەرلەردىڭ ارتىقشىلىعى ەمەس, ول كەز كەلگەن اۋىل بالاسىنا قولجەتىمدى ورتا بولۋى شارت.

ەڭ ۇلكەن كەدەرگىلەردىڭ ءبىرى – كەزەك ماسەلەسى. پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەت­تەرىنە ءالى كۇنگە 150-گە جۋىق بالانىڭ كەزەكتە تۇرۋى دا ويلاندىراتىن جايت. مۇنداي بالالارعا  ءاربىر اي, ءاربىر كۇن ماڭىزدى. وڭالتۋ كۋرستارىنىڭ ءبىر جىلعا دەيىن سوزىلۋى جاڭادان كەلگەن بالالاردىڭ جولىن بوگەپ تاس­تايدى. بۇل جەردە مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ سىيىمدىلىعى مەن مامانداردىڭ تاپشىلىعى ايقىن بايقالادى. مامان دەمەكشى, لوگوپەد, دەفەكتولوگ, وليگوفرەنوپەداگوگتەر مەن پەداگوگ-اسسيستەنتتەر جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى.

«كەيبىر تۇزەتۋ قىزمەتتەرىنە سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى كەزەك قالىپتاسۋى مۇم­كىن. كەزەكتىڭ قالىپتاسۋى كوبىنە پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ جانە وڭالتۋ كۋرستارىنىڭ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. ادەتتە,  مۇنداي كۋرستاردىڭ ۇزاقتىعى 90 كۇننەن 365 كۇنگە دەيىن سوزىلاتىندىقتان, جاڭادان بالالاردى قابىلداۋ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. ال جالپى وبلىستا 4 پسيحولوگيالىق-مە­ديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسيا جۇمىس ىستەيدى. اتا-انالار سولارعا جۇگىنىپ, بالانىڭ دامۋ ەرەكشەلىگىنە قاتىستى كەشەندى باعالاۋ مەن ۇسىنىمدار الا الادى. كوميسسيا بالانىڭ قانداي ءبىلىم بەرۋ جاعدايىندا وقۋى قاجەت ەكەندىگىن انىقتاپ, ءتيىستى قورىتىندى بەرەدى», دەيدى وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى الما ايتۋاروۆا.

ماسەلەنىڭ توركىنى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىندە ەمەس, ولاردى ۇستاپ تۇراتىن ىنتالاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ازدىعىندا جاتقان سياقتى. پەداگوگ-اسسيستەنتتىڭ جالاقىسى 120 مىڭ تەڭگەدەن باستالاتىنىن ەسكەرسەك, بۇل سالاداعى كادر جەتىسپەۋشىلىگىنە تاڭعالۋدىڭ قاجەتى جوق. ەرەكشە بالامەن كۇنى بويى جۇمىس ىستەۋ, ونىڭ ءاربىر مىنەزى مەن قاجەتتىلىگىنە بەيىم­دەلۋ – وراسان زور پسيحولوگيالىق جۇكتەمە. ماشاقاتى مول جۇمىس­تىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە باعالان­باۋى بىلىكتى مامانداردىڭ جەكە سەك­تورعا كەتۋىنە نەمەسە مۇل­­دە باسقا سالاعا اۋىسۋىنا يتەرمەلەيدى. سالدارىنان مەم­لەكەتتىك مەكتەپ­تەردەگى ينكليۋزيا «فورمالدى» سيپات الىپ كەتۋى مۇمكىن.

ونىڭ ۇستىنە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ ەسكىرگەنى دە بەلگىلى. قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالار, سەنسورلىق بول­مە­لەر مەن ارنايى قۇرال-جاب­د­ىق­تار تەك ساناۋلى عانا ورتالىق­تاردا بار. ينكليۋزيالىق ءبىلىم – بۇل بالانى مەكتەپكە اكەلىپ, ونى سىنىپتىڭ ءبىر بۇرىشىنا وتىر­عىزىپ قويۋ ەمەس. ول – بالانىڭ ءوزىن جايلى سەزىنۋى, ساباققا تولىق­قاندى قاتىسۋى جانە وزگەلەرمەن تەڭ قارىم-قاتىناس جاساۋى. بۇل ءۇشىن تەك قانا مامان ەمەس, سوعان لايىق­تالعان ورتا كەرەك.

پاۆلودار وبلىسىنداعى ين­كليۋزيۆتى ءبىلىم جۇيەسى بۇگىندە ۇلكەن ترانسفورماتسيا الدىندا تۇر. جەكەمەنشىك ورتالىقتاردىڭ كوبەيۋى مەن قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ بەلسەندىلىگى مەم­لەكەتتىك ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتى­رىپ جاتقانداي. دەي تۇرعان­مەن, ينكليۋزيا – كوممەر­تسيا­لىق جوبا ەمەس, ول الەۋمەتتىك جاۋاپ­كەرشىلىك ەكەنىن ۇققانىمىز ابزال. سوندىقتان ساپانى ءبىرىنشى ورىنعا قوياتىن كەز كەلدى.

پاۆلودار وبلىسى