حالىقارالىق زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك قورلار قاۋىمداستىعى – تمد ەلدەرىندەگى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورلارىن بىرىكتىرەتىن سەرىكتەس ۇيىم. قازاقستان وسى قاۋىمداستىققا توراعالىق ەتۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. مۇنى استاناداعى «ەكسپو-كونگرەسس» ورتالىعىندا «الەۋمەتتىك اۋدارىمدار – ەڭبەكپەن قامتىلعان حالىقتىڭ سەنىمدى الەۋمەتتىك تولەماقىسى» تاقىرىبىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق سەمينار بارىسىندا حالىقارالىق الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ باس حاتشىسى حانس-حورست كونكولەۆسكي جەتكىزدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل قاۋىمداستىققا 150-دەن استام ەل مۇشە.
«ەرەكشە قۋانتاتىن جايت, ەلىمىزدىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى الەۋمەتتىك جۇيەنى ودان ءارى دامىتۋ ستراتەگياسىن جاساۋ بارىسىندا وزگە ەلدەردىڭ وسىعان بايلانىستى وزىق تاجىريبەلەرىن ەسكەرۋگە ەرەكشە ءمان بەرەدى. بۇل – دۇرىس قادام. ويتكەنى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسى كۇردەلى ءارى نازىك سالا. حالىقپەن ەتەنە جۇزەگە اسىرىلاتىندىقتان, جاۋاپكەرشىلىگى وتە جوعارى. قاتەلەسۋگە بولمايدى. قازىر قازاقستاندا قوعامدىق سانا سەرپىلىس ۇستىندە. بارلىق سالادا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى بەلسەندى جۇرگىزىلىپ وتىر. مۇنىڭ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا دا تىكەلەي قاتىسى بار. سوندىقتان وزگە ەلدەرگە ۇلگى بولارلىق وسىنداي جاڭعىرۋدى باستان وتكەرىپ جاتقان قازاقستاننىڭ حالىقارالىق زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك قورلار قاۋىمداستىعىنا توراعالىق ەتۋى ورىندى», دەدى حانس-حورست كونكولەۆسكي. باس حاتشى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ باعىتىندا قازاقستاننىڭ الداعى ۋاقىتتا دا جەتىستىكتەرگە جەتە بەرەتىنىنە سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
سەمينارعا قاتىسۋشىلار تىلگە تيەك ەتكەندەي, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىندا قازاقستاننىڭ مول تاجىريبەسى بار. مۇنى باسقا مەملەكەتتەر دە كادەگە جاراتۋى, ءوزارا تاجىريبە الماسۋى كەرەك. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن سەميناردىڭ نەگىزگى ماقساتى وسى. جيىنعا قاتىسقان حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەن حالىقارالىق زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك قورلار قاۋىمداستىعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ساراپشىلارى, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى مەن «بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» اق ماماندارى, ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارىنىڭ وكىلدەرى قازاقستاندا الەۋمەتتىك سالانى تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ ويداعىداي جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا ءمان بەردى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا: «قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە كوپ دەڭگەيلى زەينەتاقى جۇيەسىن قۇرۋ اياقتالىپ, الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى اياعىنان نىق تۇردى. الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جالعاسۋدا. بۇل رەتتە 2018 جىلدان باستاپ ەنگىزىلەتىن جاڭا سيپاتتاعى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى ايتۋعا بولادى. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جەمىستى جالعاستىرۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ تۇجىرىمداماسى جاسالدى. تۇجىرىمداماعا بايلانىستى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ وي-تۇجىرىمدارى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى», دەدى.
سەمينار بارىسىندا قاۋىپسىز ەڭبەك, دەموگرافيالىق احۋال جايلى دا جان-جاقتى ءسوز بولدى. ويتكەنى بۇل الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋعا تىكەلەي قاتىستى ماسەلەلەر. ءتىپتى ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ ءوزى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدان شەت قالماۋى ءتيىس. كەي جاعدايدا بۇل تالاپ ورىندالا بەرمەيدى. جۇمىس بارىسىندا ادامدار ءتۇرلى جاراقات الادى نەمەسە ەڭبەككە جارامسىز بولىپ قالادى, بالا كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىسقا شىعادى. وسىنداي جاعدايلاردا ولارعا الەۋمەتتىك تولەمدەر تولەنۋى ءتيىس. وسىعان جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جاۋاپسىز قارايتىنى كەيدە كەزدەسىپ قالادى. سونى جويۋ باعىتىندا الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى زاڭ شەڭبەرى اياسىندا ءتيىستى جۇمىستاردى ساۋاتتى جۇرگىزە ءبىلۋى ءتيىس. ەۋرازيالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەن ساقتاندىرۋعا بايلانىستى ءوزارا تىعىز بايلانىس بار, دەيدى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا ەڭبەك ميگراتسياسى مەن الەۋمەتتىك قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ءبولىم باسشىسى سەرگەي ەۆدوكيموۆ.
باسقوسۋدا الەۋمەتتىك سالادا يننوۆاتسيا مەن مەنەدجمەنتكە دە باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگى ايتىلىپ قالدى. مالايزيا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ۇيىمى باسقارماسى جانە حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ يننوۆاتسيانى ۇيىمداستىرۋ مەن باسقارۋ جونىندەگى تەحنيكالىق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى مۇحاممەد ازمان بين ازيز مۇحاممەد: «يننوۆاتسيا ادەتتە بيزنەس پەن ەكونوميكادا ءوسۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى رەتىندە قاراستىرىلادى. مەنەدجمەنت دەگەنىمىز – بيزنەستە كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدا نەمەسە ۇكىمەتتىك ورگاندا بولسىن, ۇيىمداستىرۋدى باسقارۋ» دەدى. مالايزيالىق مەيماننىڭ پىكىرىنشە, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەن ساقتاندىرۋ سالاسىندا دا جاڭاشىلدىقتىڭ لەبى ۇدايى كورىنىس تابۋى ءتيىس.
عالىم ومارحان, «ەگەمەن قازاقستان»