تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق قازاقستاننىڭ ءىرى يادرولىق دەرجاۆاعا اينالۋ مۇمكىندىگى وتە جوعارى ەدى. ويتكەنى, ەڭ قاتەرلى قارۋ – شاحتالارداعى قۇرلىقارالىق زىمىراندار نەگىزىنەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان بولاتىن.
مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 104 قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق سس-18 زىمىراندارى ورنالاسقان. ال ولارعا 1400 يادرولىق وقتۇمسىق ورناتىلعان-دى. سونداي-اق, اەرودرومداردا 370 قاناتتى يادرولىق زىمىراندارى بار 40 ستراتەگيالىق بومبالاۋشى تۋ- 95 مس ۇشاقتارى تۇردى.
بۇل جويقىن قارۋلار قىتايدىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ جانە فرانتسيانىڭ يادرولىق كۇشتەرىن قوسا العانداعى الەۋەتتەن ەداۋىر كوپ بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە, سەمەي پوليگونىندا يادرولىق قارۋدى وندىرۋگە جانە جەتىلدىرۋگە دايىن تۇرعان ينفراقۇرىلىم دا بار ەدى. الەمدە ءتورتىنشى ورىن الاتىن وسىنداي قۋاتتى الەۋەتتەن باس تارتۋ, شىنىندا دا, اسا كۇشتى ساياسي ەرىك-جىگەردى قاجەت ەتەتىن-ءدى. ەلباسىمىز ءوز حالقىنىڭ, ءوز وتانىنىڭ كەمەل بولاشاعى ءۇشىن يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋعا تاۋەكەل ەتتى. «يادرولىق قارۋدان جانە يادرولىق دەرجاۆا مارتەبەسىنەن باس تارتۋ ءبىزدىڭ سانالى, شىنايى تاڭداۋىمىز. قازاقستاننىڭ بۇكىل حالقى قولداعان ەرىكتى اكت بولدى. وسى تاريحي شەشىمنىڭ گۋمانيتارلىق ولشەمى دە ايتارلىقتاي ماڭىزدى ەدى», – دەپ اتاعان ەدى ەلباسىمىز يادرولىق قارۋسىزدانۋعا بايلانىستى وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە.
قازاقستاننىڭ, ونىڭ ىشىندە قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋعا بايلانىستى ومىرشەڭ باستامالارى 1991 جىلعى 29 تامىزداعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى № 409 جارلىعىنان باستالدى دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز. سودان بەرگى كەزەڭدە ءبىزدىڭ ەلىمىز جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى سىناقتان وتكىزۋگە تىيىم سالۋعا جانە ونى تاراتپاۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالارعا باستاماشى بولىپ كەلەدى. مىسالى, ورتالىق ازيا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق رەتىندە تانىلدى, ەلىمىز تومەن بايىتىلعان يادرولىق وتىن حالىقارالىق بانكىنىڭ دەپوزيتاريى اتاندى. قازاق ەلىنىڭ باستاماسى بويىنشا بۇكىل ادامزاتتى يادرولىق قارۋعا جاپپاي تىيىم سالۋ جولىنداعى كۇرەسكە جۇمىلدىراتىن اتوم جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار, بۇۇ باس اسسامبلەياسى 2015 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا الەم تاريحىندا تۇڭعىش رەت يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيا قابىلدادى. ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن بەلگىلى ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار جوعارى باعالاعانىن كوپشىلىك قاۋىم جاقسى بىلەدى.
الەمدىك قوعامداستىق ەلباسىمىزدىڭ يادرولىق قارۋدان ازات ەتۋگە باعىتتالعان ساياساتىن مويىندادى. وسىنداي ساياسات قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ, قارۋسىزدانۋ جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى جاھاندىق كوشباسشىلىق ءرولىن ايقىنداپ وتىر. جالپى, سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ اۋماعىندا 456 يادرولىق جانە تەرمويادرولىق جارىلىس جاسالعان ەكەن. پوليگوندى جابۋ ماسەلەسى يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ جونىندەگى حالىقارالىق قوزعالىسقا ۇلاستى. وسىنىڭ نەگىزىندە 2009 جىلدىڭ 2 جەلتوقسانىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى قارار قابىلدادى.
يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋ قازاقستان باسشىلىعىنا جەڭىلگە تۇسكەن جوق. بۇل جەردە ەڭ باستىسى, ءىرى مەملەكەتتەردىڭ قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرۋ ماسەلەسى ەدى. ەلباسىمىزدىڭ قايرات-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا بۇعان قول جەتكىزىلدى. ء«بىزدىڭ يادرولىق ديپلوماتيامىز ءتۇپتىڭ-تۇبىندە تاماشا تابىسپەن اياقتالدى, – دەپ اتاپ وتەدى پرەزيدەنت «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا. – 1994 جىلى ەقىۇ-نىڭ بۋداپەشتتە وتكەن سامميتىندە امەريكا قۇراما شتاتتارى, رەسەي فەدەراتسياسى, ۇلىبريتانيا تاراپىنان قازاقستان قاۋىپسىزدىگىنە بەرىلەتىن كەپىلدىكتەر تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى كەيىننەن ونداي كەپىلدىكتەردى ءبىز قىتاي مەن فرانتسيا تاراپىنان دا الدىق».
شىن مانىندە بۇل ەلىمىز ءۇشىن تاريحي وقيعا بولدى. ول بۇگىندە قول جەتكىزگەن باياندى بەيبىتشىلىكتىڭ, ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ, وركەنيەتكە ۇمتىلۋدىڭ جولى ەدى. راس, ەرتەرەكتە الەم جۇرتشىلىعى جاپون تراگەدياسى جونىندە كوپ ايتاتىن, ولاردىڭ قايعى-قاسىرەتىنە ورتاقتاساتىن. ءبىز دە سويتتىك. ال ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان سوڭ, ەلباسىمىز قازاق حالقىنىڭ, قازاق دالاسىنىڭ يادرولىق سىناقتاردان وراسان زور زارداپ شەككەنىن جاريا ەتە وتىرىپ, ەندىگى جەردە قازاقستان يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن اشىپ ايتتى. بۇل بۇگىن دە, بولاشاقتا دا جالعاسىن تابا بەرمەك.
ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»