• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
ادەبيەت 16 تامىز, 2017

اقىن رۋحىنا قۇرمەت

1140 رەت
كورسەتىلدى

«جاربيعان جامان تون, تىماق, جابىسىپ كەتتى ۇستىمدە. جانايىن دەگەن ءبىر شىراق, جالتىلداپ كەتتى ىشىمدە»-دەپ عالي اتتى بالا اقىن شامامەن ءجۇز جىل بۇرىن جىرلاعان ەكەن. جەتىمدىكتىڭ تاقسىرەتى, تۇرمىستىڭ جاداۋلىعى جانايىن دەپ تۇرعان شىراقتى قايدان ءوشىرسىن؟ جىرشىلاردان ولەڭ-جىر, قيسسا-داستاندار ۇيرەنىپ, ەل ىشىندەگى ايتىستاردى جاتتاپ الىپ, ونى دومبىراعا قوسىپ ايتىپ, جاستايىنان «جىرشى بالا» اتانعان عالي ورمانوۆتىڭ جىر الەمىنە وزىندىك ورنەك سالماۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. ول ورنەكتەر قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىنا اقىننىڭ ەسىمىن شەگەلەپ بەردى دەسە دە بولادى. بيىل اقىننىڭ تۋعانىنا 110 جىل تولىپتى. سوعان وراي ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا «عالي عيبراتى» اتتى ەسكە الۋ كەشى ءوتتى.

كەشتى بەلگىلى اقىن, مەملە­كەت­تىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نەسىپبەك ايت ۇلى جۇرگىزدى. ول عالي ورمانوۆتىڭ قادىر-قا­سيەتىن, ادەبيەتتەگى ورنىن بايىپ­پەن اڭگىمەلەپ بەردى. ۇلت­قا,­ ادەبيەتكە قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگى­سىن كورسەتكەن ليريك اقىن­نىڭ سوڭىنان ءسوز ەرمەگەن تازا بول­مىسىن ايتا كەلىپ, «ونىڭ كلاس­سيكالىق جىرلارىن وقۋ كەرەك» دەپ ءبىر توقتادى. «بىزدە كلاسسيك اقىندار وتە كوپ. سون­دىقتان ءبىز ولاردىڭ قادىرىن ونشا بىلە بەرمەيمىز. قازىرگى زاماندا كىمنىڭ ارتىندا ىزدەۋشىسى بار سولار كوپ ناسيحاتتالادى دا, باسقا اقىن-جازۋشىلار ۇمىتىلىپ با­رادى. ءبىز ولاردى ناسيحاتتاي ءبىلۋىمىز كەرەك», دەدى كەشتى جۇرگىزۋشى. 

ەسكە الۋ كەشىندە اقىننىڭ قىزى جاميعا ورمانوۆا ءبىر­شاما قۇندى ەستەلىكتەر ايتتى. جاس كەزدەرىندە جامبىلدى كورگەن­دەرىن, قارت جىراۋدىڭ ۇيلە­رىندە بىرنەشە رەت قوناق بول­عانىن اڭگىمەلەدى. اكەسىنىڭ جامبىلعا حاتشى بولعان كۇن­نەن باستاپ قايتىس بولعان كۇن­گە دەيىن لاتىن ارپىمەن كۇندە­لىك جۇرگىزگەنىن, بىراق ول كۇندە­لىك­تىڭ ەش جەردە تولىقتاي جاريا­لانباعانىن, بۇگىندە ول كۇن­دە­لىك وزىندە ەكەنىنەن حابار­دار ەتتى. جامبىل جاباەۆ قاي­تىس بولعان سوڭ, 1946 جىلى تۇڭ­عىش رەت ونىڭ ءۇش بولىمنەن تۇ­را­تىن شىعارماشىلىعىنىڭ اكا­دەميالىق تولىق جيناعىن با­سىپ شىعارۋعا اكەسىنىڭ ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەنىن دە جەتكىزدى. جال­پى, جامبىل جاباەۆتىڭ حاتشىسى بولعان قالامگەرلەر بىرنەشەۋ. ولاردىڭ قاتارىندا قۋاندىق شاڭعىتباەۆ, تايىر جاروكوۆ تا بار. بىراق, قارت جىراۋدىڭ عالي اقىنمەن قارىم-قاتىناسى, سىيلاستىعى جايىندا ءتۇرلى ەستەلىكتەر, اڭگىمەلەر كوپ ساقتالعان. 

عالي ورمانوۆ – ليريك اقىن. ونىڭ ليريكاسى تۇمان­باي مولداعاليەۆ, ءىزتاي مام­بەتوۆ, ساعي جيەنباەۆ قاتارلى اقىنداردىڭ شىعارماشىلىعىنا اسەر ەتكەنى كەش بارىسىندا ايتىلدى. ەسكە الۋشىلار ونىڭ سىرشىل ولەڭدەرىندە جاساندىلىق پەن جاعىمپازدىقتىڭ, جالاڭ ۇراننىڭ جوقتىعىن بايقام­پازدىقپەن جەتكىزدى. بۇل ورايدا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نە­گيموۆتىڭ پىكىرلەرى ارقىلى قازاق ليريكاسى جۇيرىگىنىڭ شى­عارماشىلىق ەرەكشەلىگى اي­قىندالدى. جاستايىنان اۋىز ادە­بيەتىنەن حابارى مول بولىپ, نەبىر ۇزاق داستانداردى جات­قا ايتا الاتىن بالانىڭ وسە كەلە ازاماتتىق ليريكا مەن تا­بيعات, ماحاببات ليريكالارىن ۇش­تاستىرا جىرلاۋى زاڭدىلىق ەدى. 

كەش بارىسىندا تۇيگەنىمىز, ەڭ العاشقى «شەڭبەر» اتتى كى­تابىنان كەيىن «ابىسىن سىرى», ء«ومىر داستانى», «وي قا­ناتى», «وت وزەن» اتتى ولەڭ جي­ناقتارىن شىعارىپ, قازاق پوە­زياسىنا وزىندىك ۇلەس قوسقان, م.لەرمونتوۆتىڭ, س.ەسەنيننىڭ, ماقتىمق ۇلىنىڭ, ل.تولستويدىڭ شىعارمالارىن قازاقشا سويلەت­كەن عالي ورمانوۆتىڭ جاقسى اتى ەشقاشان دا وشپەك ەمەس. ونى اقىننىڭ جىرلارىن جات­قا وقىعان استاناداعى عالي ور­مانوۆ اتىنداعى №7 مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى دا دالەلدەگەندەي بولدى. ەسكە الۋ كەشىندە اتالمىش مەكتەپتە تۇرعان اقىننىڭ زات­تارى مەن كىتاپتارى كورمەگە قويىلدى. 

ايگۇل سەيىل, «ەگەمەن قازاقستان» 

سوڭعى جاڭالىقتار