ماقالادا اتاپ وتىلگەندەي, شىنىندا دا, ەل تاريحىندا وسىناۋ كوركەم, رۋحاني, قاستەرلى جەرلەرىمىزدىڭ ءبىرتۇتاس جەلىسى بۇرىن-سوڭدى جاسالعان ەمەس. بۇل يدەيانىڭ تۇپكى توركىنى التايدان ارقاعا دەيىن سوزىلىپ جاتقان ۇلان-اسىر جەرىمىزدەگى كيەلى مەكەندەردى, قاسيەتتى ورىنداردى ءوزارا ساباقتاستىرا وتىرىپ, ۇلت جادىندا ءبىرتۇتاس كەشەن رەتىندە قالىپتاستىرۋدى كوزدەيتىنى انىق.
جۋىردا حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىنىڭ مىزعىماس نەگىزىن قۇراۋدى ماقسات ەتكەن وسىنداي بىرەگەي شارالار اياسىندا «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ كيەلى جەرلەرى» ينتەراكتيۆتىك كارتاسىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. مۇراعات ديرەكتورى ساۋلە مالىكوۆا وسىدان ءتورت اي بۇرىن تاريحي قۇجاتتار نەگىزىندە ماتەريالدار جيناقتاۋ, كەڭ كولەمدە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر نەگىزىندە 14 نىسان كيەلى جەرلەر كارتاسىنا ەنگىزىلگەنىن جەتكىزدى.
– اۋقىمدى جوبالار عالىمداردان, ولكەتانۋشىلاردان, ارنايى قۇرىلعان كوميسسيادان مول بىلىمدىلىكتى, جان-جاقتى زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى. ويتكەنى, ولكەنىڭ كيەلى جەرلەرىن جۇيەلەۋ ءبىر كۇننىڭ ەنشىسى ەمەس. قولداعى باي دەرەكتەرگە قاراعاندا, كارتانىڭ كولەمى ۇلعايا تۇسەرى ءسوزسىز, – دەدى ساۋلە زەينوللاقىزى.
ءوڭىردىڭ كيەلى كارتاسىنا بوتاي قونىسى, ابىلايحاننىڭ رەزيدەنتسياسى, سىرىمبەت ۋسادباسى, قاراساي مەن اعىنتاي باتىرلاردىڭ ەسكەرتكىش كەشەنى, اۋليە پەتر مەن پاۆەلدىڭ شىركەۋى سەكىلدى تاريحىمەن دە, ساۋلەتىمەن دە تۋريستەردى قىزىقتىراتىن قاستەرلى مۇرالار ەكشەلىپ الىنعان. ماسەلەن, اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي ىسپەتتەس بوتاي قونىسى كوپ جىلدان بەرى شەتەل عالىمدارىنىڭ دا زەرتتەۋ وبەكتىسىنە اينالىپ كەلەدى. بۇل اۋماقتا وسىدان 50 عاسىر بۇرىن تارپاڭ مىنەزدى جىلقى ت ۇلىگى قولعا ۇيرەتىلىپ, ارباعا جەگىلگەنى, قىمىز اشىتىلعانى الدەقاشان مويىندالعان. سول سياقتى بەلگىلى عالىم ك.اقىشەۆ جەتەكشىلىك ەتكەن ەكسپەديتسيا شال اقىن اۋدانىندا ورنالاسقان بايقارا قورعانىنان ارعى بابالارىمىز سكيف, ساق تايپالارى ءومىر سۇرگەن ءداۋىردى دالەلدەيتىن باعا جەتپەس ارحەولوگيالىق قازبالار تاۋىپ, ءبىزدىڭ زامانامىزعا دەيىنگى V عاسىر جادىگەرلەرىنە جاتقىزىلعان بولاتىن. ەل جادىندا «ابىلايحاننىڭ اق ءۇيى» رەتىندە جاتتالىپ قالعان كەشەندى مۇراجاي دا ۇلكەن ماڭىزعا يە. ونىڭ ىرگەتاسى XVIII عاسىردا قالانىپ, كەيىن جەرمەن جەكسەن بولۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعاندا ەلباسىنىڭ قولداۋى ارقاسىندا قالپىنا كەلتىرىلگەن.
تۇساۋكەسەر راسىمگە جينالعاندار 1800 جانە 1900 جىلدارى اراب, ورىس تىلدەرىندە جازىلىپ, جەرگىلىكتى مەشىتتەر مەن شىركەۋلەردە قاز-قالپىندا ساقتاۋلى تۇرعان تاريحي مەتركەلىك قۇجاتتارمەن دە تانىستى.
ءيا, حالقىمىزدىڭ بارشاعا ورتاق قاسيەتتى جەرلەرىنىڭ ءبىرتۇتاس جەلىسىن جاساۋ ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا ۇلتتىق ماقتانىش سەزىمدەرىن ۇيالاتا ءبىلۋ – بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز.
ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى