ايدىندى الاكول

«الاكول قىسى-جازى كوز الدىمىزدا عوي. بىراق كولگە بيىلعىداي كوپ ادام كەل­گەنىن كورگەن ەمەسپىز. بۇعان كول جاعالاۋىنىڭ رەتكە كەلتىرىلىپ, كول­گە دەيىنگى جولدىڭ جوندەلگەنى اسەر ەت­كەنى انىق. ەڭ باستىسى, قانشاما اۋىل تۇر­عىنى ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ, جۇ­مىس­پەن قامتىلدى». الاكولدىڭ ءدال ىرگەسىندەگى قابانباي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى الياقىن داۋلەت­باەۆتىڭ سوزىنەن ماقتانىش لەبى ەسەدى. ايت­سا ايتقانداي, الاكولدىڭ جاعالاۋى بيىل ادام تانىماستاي وزگەرگەن ەكەن. اينا­داي جارقىراعان كولدىڭ جاعاسىندا ىعى-جىعى حالىق. قۇددى قۇس بازارى سەكىلدى. دەمالۋشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ كوڭىل كۇيى كوتەرىڭكى. داۋلەت اعىباەۆ ەسىمدى جىگىت اعاسى سوناۋ تارازدان كەلىپ­تى. «الاكولگە وسىمەن ءۇشىنشى مارتە كە­لىپ تۇرمىن. بيىل حالىق تىم كوپ ەكەن. كولدىڭ جاعالاۋى دا ۇزاتىلار قىزداي قۇل­پىرىپ, جايناپ كەتىپتى. الاكول دەگەن ءتاڭىردىڭ نازارى اۋعان قۇت مەكەن عوي. بۇل – شىعىستىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ ماقتانىشى. سوندىقتان, مۇنداي جەردىڭ قامقورلىققا الىنىپ, دەمالۋشىلارعا ءتيىستى جاعداي جاسا­لىپ جاتقانى قۋانتادى», دەيدى ەكى مىڭ جىلدان استام تاريحى بار شاھار­دان كەلگەن دەمالۋشى. ء«بىز ال­ماتى­دا تۇر­ساق تا, الاكولدىڭ شىعىس قا­زاق­­­ستانعا قارايتىن جاعالاۋىندا دە­مال­عاندى ۇناتامىز. سەبەبى, بۇل جەردىڭ سۋى دا, جەرى دە وزگەشە. سوڭعى جىل­دارى مۇنداعى دەمالىس بازالارى جون­دەلىپ, قالاشىقتىڭ كەلبەتى وزگەردى. جا­عاجاي­دا دا ايتارلىقتاي جوندەۋ, تازارتۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلگەن ەكەن. ەندى كارىز سۋ­لا­رىن جاعالاۋدا قالدىرماي, وزگە باعىتتارعا اكەتەتىن جۇيە سالىنسا دەگەن تىلەگىم بار. جالپى العاندا, مۇندا اتقارىلىپ جاتقان شارۋالارعا كوڭىلىم تولادى. الاكول جاعالاۋىنا كەلەر جى­لى تاعى دا كەلەمىز دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەي­دى كولگە الماتىدان ارنايى كەلگەن دەمالۋشىلاردىڭ ءبىرى گۇلجان نۇرعا­ليەۆا.

دەمالۋشىلار سانى 400 مىڭنان استى

جاقىندا وبلىس اكىمى دانيال احمە­توۆ الاكولدىڭ جاعالاۋىمەن, ونداعى ات­قا­رىلعان جۇمىستارمەن ارنايى تانىسۋ ءۇشىن ءۇرجار اۋدانىنا بارعاندا, كول جاعاسىنداعى دەمالۋشىلار ايماق باسشىسىن ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الىپ, العىستارىن جەتكىزدى. كەيبىر دەمالۋشىلار تاراپىنان كاتەرلەر مەن سكۋتەرلەرگە ارنالعان وڭاشا سۋ ۋچاسكەسى بولسا, قۇت­قارۋشىلار سانى ارتسا, كولىكتەر تۇراقتارى كوبەيسە دەگەن سەكىلدى ۇسىنىستار ايتىلدى. بيىل الاكولدە دەمالۋشىلار قاتارى جىلداعىدان ءبىر جا­رىم ەسەگە دەيىن ارتىپ, 400 مىڭنان اسىپتى. ماۋسىم سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش 600 مىڭعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. ادام سانى عانا ەمەس, مۇنداعى قىزمەت كور­سەتۋ ساپاسىنىڭ دا الدەقايدا ارتا تۇس­كەنىن اڭعارعانداي بولدىق بۇل جولعى سا­پارىمىزدا. بۇرىنعى ەسكى لاشىقتار مەن ۆاگونداردىڭ ورنىنا كوركەمدىگى كوز تار­تار تاماشا قوناقۇيلەر جايعاسىپتى. ورتالىق كوشەنىڭ ءبىرى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, جۇرت سەيىل-سەرۋەن قۇراتىن ورىنعا اينالىپتى. وقىس وقيعالاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا سۋدا دا, جاعالاۋدا دا قاۋىپسىزدىك شارالارى كۇشەيتىلىپ, 80 بەينەباقىلاۋ كامەراسى ورناتىلىپتى. دەمالىس بازالارى قالاشىعىنداعى قوعام­دىق تىنىشتىقتى 4 پوليتسيا پۋنك­تى تاۋلىك بويى كۇزەتەدى ەكەن. مەديتسي­نا­لىق پۋنكت تە كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەپ تۇر. الا­كولگە مۇنشا كوپ ادام كەلەدى دەپ وي­لا­ماعانىن ايتقان ءوڭىر باسشىسى جاعالاۋدا دەمالۋشىلارمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسىپ, كولدى دامىتۋعا قاتىستى جوس­­پارلارىمەن ءبولىستى. بيىل كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىستارى ناتيجەسىندە جاڭا كەيىپكە ەنگەن جاعاجايدى تاعى 500 مەترگە ۇزارتىپ, بۇل جەرگە زاماناۋي ساۋ­دا پاۆيلوندارىن سالۋ قاجەت. «بۇل ساۋ-دا پاۆيلوندارى مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قارجى ەسەبىنەن تۇرعىزىلىپ, كە­يىن كاسىپكەرلەرگە جالعا بەرىلەدى. سو­نى­مەن قاتار, قالاشىقتا مەيرامحانا بيز­نەسىن جانداندىرعان ءجون. مۇندا كەز كەل­گەن كەلۋشىنىڭ قالتاسى كوتەرەتىن ءدام­حانالار بولۋى ءتيىس. جاعالاۋدى جون­گە كەلتىرۋ ماقساتىندا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 550 ميلليون تەڭگە, جولدى جوندەۋگە 1,5 ميلليارد تەڭگە بولدىك. بۇل قاراجاتقا جاڭا اۆتوتۇراقتار سالىپ, فەلدشەرلىك پۋنكت اشتىق. جاڭا سايا­باق پەن اۆتوۆوكزالدى پايدالانۋعا بەر­دىك. دەگەنمەن, ءبىز مۇنىمەن توقتالىپ قال­مايمىز. بىرەر جىلدا الاكولدى شى­عىستىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلىمىزدىڭ ماق­تانىشى بولاتىن دەمالىس ورنىنا اينالدىرامىز», دەدى وبلىس اكىمى.

كاسىپكەرلەرگە 6-8 پايىزدىق نەسيە بەرىلەدى

تۇرعىندارمەن كەزدەسۋدە ايتىلعان جاعىم­دى جاڭا­لىق – كەلەسى جىلدان باس­تاپ الاكولگە كەلۋشىلەرگە ارنال­عان جولاۋشىلار پويىزىنىڭ قاتىناي باستايتىندىعى. ياعني, 2018 جىلدىڭ شومىلۋ ماۋسىمىنا دەيىن وڭىردە وسكەمەن – شار – جالاڭاشكول باعىتىنداعى تە­­مىر جول قا­تىناسى پايدا بولادى. سو­نى­­مەن قاتار, جالاڭاشكول ستانساسىنان الاكولگە دەيىنگى اۆتوموبيل جولى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, پايدا­لانۋعا بەرىلەدى. اپتاسىنا التى رەت قاتىنايتىن استانا – ءۇرجار, الماتى ء–ۇرجار باعىتتارىنداعى اۋە رەيستەرىندە شى­عىس­قازاقستاندىقتارعا جەڭىلدىكتەر قا­راس­تىرىلۋى دا مۇمكىن.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, بىلتىر كۇز­­­­دە وبلىس اكىمى ءۇرجار اۋدانىنا ار­­­نايى كە­لىپ, الاكولگە بايلانىس­تى جيىن وت­كىزىپ, سول جيىندا كولگە ابات­تاندىرۋ جۇمىستارىن دۇرىس جۇرگىزبەيتىن, سانيتارلىق تالاپتاردى دۇرىس ساقتامايتىن كاسىپكەرلەردىڭ دەمالىس بازاسىن ىسكە قوسۋعا 2017 جىلى رۇقسات بەرىلمەيتىنىن قاداپ تۇرىپ ايت­قان-دى. وسى جولعى ساپارىندا دا اي­ماق باسشىسى مۇنداعى 150-گە جۋىق دەمالىس بازاسىنىڭ يەلەرىمەن كەز­دەسىپ, كول جاعاسىن ودان ءارى دامىتۋ ما­سە­لەلەرىن تالقىلادى. جيىندا بايانداما جاساعان ءۇرجار اۋدانىنىڭ اكىمى سەرىك زاينۋلدين بۇگىندە جاعالاۋداعى 147 دەمالىس نىسانىنىڭ 113-ءى بارلىق تالاپقا ساي جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن, 10 نىساندا انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتار رەتكە كەلتىرىلىپ جاتقانىن, قالعان 24 جەر يەسى ءالى دە بولسا كەمشىلىكتى جويۋعا اسىقپاي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ءوڭىر باسشىسى كەمشىلىكتى جويۋعا اسىقپايتىن كاسىپكەرلەرگە بۇدان بىلاي كەڭشىلىك جاسالمايتىنىن, كول جاعالاۋىندا جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات بەرىلمەيتىنىن جەتكىزدى. «بۇل – ءبىر, ەكىنشى ماسەلە, زاڭ بۇزۋشىلىقتى قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە جويۋعا ۋادە بەرىپ وتىرعان كاسىپكەرلەرگە قاتىستى. ءبىز سىزدەرگە قالىپتاسقان قيىن جاعدايدان شىعۋدىڭ وڭاي جولىن ۇسىنىپ وتىرمىز. سىزدەرگە «دامۋ» قورى ارقىلى سەگىز جىلعا دەيىنگى مولشەرلەمەسى 6-8 پايىزدىق نەسيە بەرىلەتىن بولادى. مۇنداي جەڭىلدىكتەردى سىزدەر ەشبىر بانك­تەن تاپپايسىزدار», دەدى وبلىس اكىمى.

ءۇرجار اۋدانىنا جۇمىس ساپارى اياسىن­دا دانيال احمەتوۆ قابانباي اۋىلىنداعى 20 جىل بويى قاڭىراپ تۇرعان بۇرىنعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ عيماراتىن كورىپ, جەر­گىلىكتى تۇرعىندارعا رۋ­حاني وردانى قال­پىنا كەلتىرۋگە كو­مەك­تەسۋگە ۋادە بەردى.   ازامات قاسىم,  «ەگەمەن قازاقستان»

شىعىس قازاقستان وبلىسى, ءۇرجار اۋدانى   سۋرەتتەردى تۇسىرگەن  ۆلاديمير پەتۋحوۆ