بيىل مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جارناسىن ەكى ساناتتاعى ازاماتتار تولەيدى. ولار – جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەر. جۇمىس بەرۋشىلەر قاراماعىنداعى جۇمىسكەرلەر ءۇشىن جارنا اۋدارادى. اي سايىن تولەنەتىن جارنا مولشەرى: 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ جۇمىسكەر جالاقىسىنىڭ 1%-ىن, 2018 جىلدان باستاپ – 1,5%-ىن, 2020 جىلدان باستاپ – 2%-ىن, 2022 جىلدان باستاپ – 3%-ىن قۇرايدى.
شىلدەنىڭ 1-نەن باستاپ جارنا تولەيتىن قوس ساناتتىڭ ءبىرى – جەكە كاسىپكەرلەر (جەكە- مەنشىك نوتاريۋستار مەن سوت ورىنداۋشىلارى, ادۆوكاتتار, كاسىبي مەدياتورلار) جارنانى جەكە كاسىپكەر رەتىندە ءوزى ءۇشىن تولەيدى. جەكە كاسىپكەردىڭ جارناسى 2 تومەنگى ايلىق جالاقىنىڭ 5 پايىزىن قۇرايدى. ناقتىراق ايتقاندا, جارنا مولشەرى 2017 جىلى 2 445 تەڭگە 90 تيىندى, 2018 جىلى 2 828 تەڭگەنى قۇرايدى. جارنا ەسەپتەلەتىن جالاقىنىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى 15 تومەنگى ايلىق جالاقىدان نەمەسە 366 مىڭ 885 تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. ياعني, اي سايىن تولەنەتىن مىندەتتى جارنانىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى 3 668 تەڭگە 85 تيىننان اسپاۋى كەرەك.
ال, ەگەر جەكە كاسىپكەردىڭ قاراماعىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەرى بولسا, ولار ءۇشىن جۇمىس بەرۋشى رەتىندە جارنا اۋدارىپ وتىرۋى ءتيىس. شىلدە ايىنىڭ جارناسىن تامىزدىڭ 25-ىنە دەيىن تولەۋگە بولادى. جارنانى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن «قازپوشتا» اق-تىڭ كەز كەلگەن بولىمشەسى ارقىلى تولەۋگە بولادى. تولەم كودتارى كورسەتىلگەن ارنايى بلانكتەردى اتالعان قارجى ۇيىمدارىنان الۋعا بولادى.
جارنانى تولەمەسە نە بولادى دەگەن وزەكتى ساۋالدىڭ بولۋى زاڭدىلىق. جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ اۋدارىمدارىن قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى باقىلاپ وتىرادى. جارنا مىندەتتى بولعاندىقتان دەر كەزىندە تولەنبەگەن جاعدايدا كوميتەت ءتيىستى شارالار قولدانا الادى. كەشىكتىرىلگەن ءار كۇن ءۇشىن (قورعا جارنا تولەيتىن كۇندى قوسا العاندا) رەسمي قايتا قارجىلاندىرۋ مولشەرلەمەسىنىڭ 2,5 ەسەلەنگەن مولشەرى كولەمىندە وسىماقى تولەنەدى. ەگەر جۇمىس بەرۋشى نەمەسە جەكە كاسىپكەر جارنا اۋدارۋدان بىرنەشە رەت باس تارتسا, قارىز سوماسىنىڭ 50 پايىزىنا دەيىنگى مولشەردە ايىپپۇل سالىنۋى مۇمكىن. سەبەبى, اكىمشىلىك زاڭ بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكس بويىنشا زاڭ ءبىر رەت بۇزىلعاندا ەسكەرتۋ جاسالادى. زاڭ بۇزۋشىلىق ءبىر جىل ىشىندە تاعى قايتالانعان جاعدايدا, بەرەشەك سومانىڭ 20 پايىزدان 50 پايىزىنا دەيىن ايىپپۇل قاراستىرىلعان. ايىپپۇل مولشەرى سۋبەكتىنىڭ كولەمىنە (شاعىن نەمەسە ءىرى كاسىپكەر) بايلانىستى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە مەملەكەت پەن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قوسىلادى. مەملەكەت جەڭىلدىگى بار 14 ساناتتاعى 10 ميلليون ازامات ءۇشىن جارنا تولەيدى. اتاپ ايتقاندا, جۇمىسسىز رەتىندە رەسمي تىركەلگەندەر, زەينەتكەرلەر, كوپبالالى انالار, مۇگەدەكتەر, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, ستۋدەنتتەر, 18 جاسقا تولماعان بالالار, جۇكتى ايەلدەر مەن 3 جاسقا تولماعان بالا كۇتىمىمەن ۇيدە وتىرعان تۇلعالار جانە تاعى باسقالار ءۇشىن ەل بيۋدجەتىنەن اي سايىن 5 029 تەڭگە تولەنەدى. كەلەر جىلى جارنا تولەيتىن توپتىڭ ءبىرى – ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار – مىندەتتى ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە اي سايىن تومەنگى ايلىق جالاقىنىڭ 5 پايىزىن نەمەسە 1 414 تەڭگە تولەۋى ءتيىس. جۇمىسكەرلەر جارنانى 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ اۋدارادى. جارنا مولشەرى 2019 جىلى – جالاقىنىڭ 1 پايىزىن, 2020 جىلى 2 پايىزىن قۇراماق. جالپى, مىندەتتى ساقتاندىرۋ شەڭبەرىندە مەديتسينالىق كومەك 2018 جىلدان باستاپ كورسەتىلە باستايدى.
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»