– بىزگە اكە-شەشەمىزدەن بەرىلگەن قاسيەت – نامىستى بارىنەن بيىك قويۋ بولاتىن. ەڭبەكتە دە كوشتەن كەيىن قالۋدى ۇيات كورەتىنمىن. قانداي قۇرمەتكە بولەنسەم دە نامىسقويلىقتىڭ, ەڭبەكقورلىقتىڭ ارقاسىندا جەتتىم, – دەيدى ابىز انا. وتكەن عاسىرداعى قيىن-قىستاۋ كەزەڭ, ات اۋىزدىعىمەن سۋ ىشكەن زامان نازىك جاندىلاردى دا تالاي سىناققا سالدى. اۋىر بەينەتتەن كوز اشپاعان ايەلدەر قاۋىمى ەلىمىزدە تۇتاس ەڭبەك ارمياسىن قالىپتاستىردى. قازاق دالاسىنىڭ قاي قيىرىندا دا ەڭبەكقور ادامدار ساپ تۇزەدى. سولاردىڭ ىشىندە ءمارزيا يبراگيموۆا دا بار ەدى. 1938 جىلدان باستاپ اۋليەاتا ىرگەسىندەگى بۇرىنعى «كراسنايا زۆەزدا», قازىرگى «قىزىل جۇلدىز» كولحوزىندا قىزىلشا وسىرۋمەن اينالىستى. كەيىنىرەك قىزىلشاشىلار توبىنىڭ جەتەكشىسى بولدى. ۇيقىسىز تۇندەر مەن كۇلكىسىز كۇندەردىڭ ناتيجەسى ءوز جەمىسىن بەردى. سودان 1948 جىلى 30 جاستاعى ەڭبەك وزاتىنا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى قۇرمەتتى اتاعى بەرىلدى. بالالىق شاعى الاساپىران زاماننىڭ اۋمالى-توكپەلى كەزەڭىنە تاپ كەلگەن ءمارزيا اجەي تۇتاس ۇلتقا ناۋبەت اكەلگەن اشارشىلىق اۋىرتپالىعىن دا, قىزىل قىرعىن زاردابىن دا, ودان سوڭ سوعىس قيىنشىلىقتارىن دا باستان كەشىردى. ول ءوزى رىسباي دەگەن اۋقاتتى كىسىنىڭ قىزى ەدى. اكەسى جىلقى, تۇيە ءوسىرىپ, بيداي, تارى, قاۋىن ەگىپ كۇنەلتكەن ەكەن. الايدا كامپەسكە كەزىندە كوپتەگەن بايلاردىڭ ايدالىپ, ۇستالىپ كەتكەنى بەلگىلى. سونداي سورعا ۇشىراعانداردىڭ اراسىندا رىسباي دا بار ەدى. بىزبەن اڭگىمەسىندە كەيىپكەرىمىز كامپەسكەلەۋشىلەر بۇلاردىڭ ۇيىندەگى دۇنيە-م ۇلىكتى جەتى تۇيەگە ارتىپ اكەتكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار, اجەي ەرتەدە وتباسىمەن كوشىپ-قونىپ جۇرگەندە مىنەتىن شەگىر دەگەن اتىنىڭ بولعانىن دا ۇمىتپاپتى. قۇندىز جاعالى قىلقارا شاپان مەن شىتىرما كويلەك كيىپ, الگى بايتالدى ۇكى تاعىپ, اشەكەيلەپ, جابۋلاپ مىنگەن كەزدەرىن ەرەكشە ساعىنىشپەن ەسكە الادى. جالپى, جەر-انانىڭ قاسيەتىن ءتۇسىنىپ, قادىرىن ۇعىنىپ ەڭبەك ەتۋ دە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە قويمايتىن ءىس. دەسەك تە ەگىنشىلىكپەن اينالىسۋ, ودان جوعارى مولشەردە ءونىم الۋ ەڭبەكقورلىقپەن قاتار, جەر قۇپياسىن, جالپى جاراتىلىس تابيعاتىن ءبىلۋدى دە تالاپ ەتەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, كەيدە قىزىلشانىڭ ءبىر تۇبىنەن بىرنەشە وسكىن شىعاتىنى بار كورىنەدى. بىراق كوپ قىزىلشاشىلار ونىڭ ارتىعىن ج ۇلىپ تاستايدى ەكەن. وسى ءبىر شارۋاشىلىق ءىلىمىن جەتە مەڭگەرگەن ءمارزيا يبراگيموۆا قىزىلشانى كوشەتتەگەندە ارتىق وسكىندى كەلەسى ءبىر جەرگە وتىرعىزۋ ءادىسىن قولدانىپتى. سونىمەن قاتار, بارلىق تۇپتەردىڭ اراقاشىقتىعىن بىردەي ساقتاۋ ارقىلى ءتاتتى تۇبىرلەردىڭ تولىق ءارى ءىرى بولىپ شىعۋ كورسەتكىشىنە قول جەتكىزگەن. بۇدان وزگە دە ەرەكشەلىكتەر ونى داڭق تۇعىرىنا كوتەرىپ, مارتەبەلى بيىككە باستادى. 1947 جىلى 4 گەكتار جەردىڭ ءار گەكتارىنان مەجەلەنگەن 220 تسەنتنەردىڭ ورنىنان 822 تسەنتنەردەن ءونىم الىپ, رەكوردتىق ناتيجە كورسەتىپ, ەڭبەك وزاتى رەتىندە ەل تاريحىندا قالدى. بۇگىندە جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتانعان ءمارزيا يبراگيموۆا تاعدىر تاۋقىمەتىمەن تىرەسە ءجۇرىپ ەڭبەك ەتسە دە, ەندى بولاشاق ۇرپاق ءبىز كورگەن قيىندىقتى كورمەسىن دەيدى. عاسىر جاساعان عالامات تۇلعا اۋليەاتا جۇرتشىلىعىنىڭ عانا ەمەس, قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشى. ۋاقىت وزگەرگەنمەن, ەڭبەك قالادى. ەڭبەكتىڭ بولمىسىندا ءداۋىر, كەزەڭ دەگەن ۇعىم جوق. ەڭبەك ادامزات اتاۋلىمەن ىقىلىمنان جاساسىپ كەلە جاتقان ەرەكشە قۇبىلىس. ەڭبەكتىڭ اتى – ەڭبەك...
حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى