ماڭگىلىكتى مۇسىندەۋ

– ەسەنتاي وزەنىنىڭ ارعى بەتىندە جازۋ­شى­لاردىڭ ەكى ءۇيى تۇرعانىن بىلەسىڭ. ءبى­رى – «ساراڭداردىڭ سارى ءۇيى», ەكىنشىسى – «العىشتاردىڭ اق ءۇيى» دەپ اتالادى. ال ءبىز ءوز ۇيىمىزگە قانداي ات قويامىز؟ «جو­مارت­تاردىڭ جولىم ءۇيى» دەيمىز بە؟ – دەپ اقىل­داسادى يرانعايىپ. جومارت دەسە جومارت ەدىك, جارىماي جۇرسەك تە قولىمىز اشىق, داستارقانىمىز جينالمايتىن. بىراق يران­عايىپتىڭ ايتقانى بولمادى, ەل اۋزىن­دا ءبىزدىڭ تۇراعىمىز «سۋرەتشىلەر ءۇيى» اتانىپ كەتتى. «سۋرەتشىلەر ءۇيى» دەسە دەگەندەي, ەسەن­تاي وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا جاقىن سا­لىن­­عان ەڭسەسى بيىك ەرەيمەن ءۇيىمىزدىڭ دو­عاداي يىلگەن ءبىر پۇشپاعى تۇتاسىمەن سۋرەتشىلەردىڭ, ءبىرىنشى قاباتى تۇگەلىمەن مۇسىنشىلەردىڭ شەبەرحانالارى ەدى. بۇل جەردە ءبىر ءۇي تۇرماق, تۇتاس اۋلا سۋرەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەر ورامى ەكەن. يەلەرى – بەل­گىلى سۋرەتشىلەر اۋباكىر ىسمايىلوۆ, گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆا, توقبولات تو­عىسباەۆ, ءابدراشيت سىدىحانوۆ, كاميل مۋللاشەۆ, ماعاۋيا امانجولوۆ, ورتانشى اقا­ناەۆ, بالتاباي تابىلديەۆ, تابىلدى مۇقاتوۆ, تيمۋر وردابەكوۆ, ەربولات تولەپباەۆ, بەكسەيىت تۇلكيەۆ, اناربەك ناقىسبەكوۆ, ت.ب. مۇسىنشىلەر تولەگەن دوس­ماعامبەتوۆ, ەركىن مەرگەنوۆ, ەسكەن سەر­گەباەۆ, باقىتجان ابىشەۆ...ت.ب. ءبارى وسى كۆارتالدان مەكەن, تۇراق, شەبەرحانا تاپقان. وسىلاردىڭ كوبى ساقال قوياتىن. اتشاپ­تى­رىم اۋلاداعى ءبىر-بىرىمەن ءيىن تىرەسكەن ءتورت ءۇيدىڭ ءار ەسىگىنەن قابا ساقالدىلار, اق ساقال, كوك ساقال, قارا ساقالدىلار ءار كەز­دە كىرىپ-شىعىپ جاتاتىن. ويتكەنى, ول كەز­دە ساق­ال دەگەندى يەگىنە سالافيلەر ەمەس, سۋ­رەت­شىلەر قوياتىن...  اتىشۋلى اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ اناسى ايتوتىم اپامىز اۋلادا ولارعا قاراپ وتىرىپ: – وسىلار ساقال قويماسا سۋرەت سالا الماي قالا ما؟ – دەپ سۇراعانى ەسىمدە قالدى. سول سۋرەتشىلەرگە جاقىن ءجۇرىپ, مەن دە ساقال قويدىم. بالا كەزىمدە سۋرەتشى بو­لۋ ارمانىم بولعان. سالعان سۋرەتتەرىم با­لالار گازەتىندە, «جىل – ون ەكى اي» الما­ناعىندا جاريالانعان. 9-سىنىپتا وبلىستا سۋرەت جارىسىنان ءبىرىنشى ورىن الىپ, الماتىنىڭ گوگول اتىنداعى سۋرەت ۋچيليششەسىنە جولداما دا كەلگەن. امال نە­­شىك... ءسوز سيقىرى جەڭىپ, جىن يەكتەپ, جىر قۋالاپ كەتە باردىم. ءسويتىپ, ماعان كارل ماركستىڭ ساقالىنداي قاپ-قارا بۇيرا ساقال ءبىتتى. يەگىنە قىلتاناق شىقپايتىن سۋرەتشىلەر ساقالدى سۋرەتشىلەردىڭ ساقا­لى­نا قىزىعا قارايتىنىن بايقادىم. كەيبىرى ءتىپتى مەن سۋرەتشى بولماسام دا سا­قا­لىمدى سيپاپ تۇرىپ, ءۇڭىلىپ قاراعان. ساقال قويعاسىن سۋرەتشى-مۇسىنشىلەر قا­ۋ­ىمىنا ءتىپتى ءوز ادامىنداي ەتەنە بولىپ كەت­تىم. ەربولات تولەپباەۆ, بەكسەيىت تۇلكيەۆ­پەن ەرتەدەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي جاقىن, دوس-جارمىز. ەندى كۇندە جولىعىپ, ىشەك-قارنىمىزعا دەيىن ارالاسىپ كەتتىك. كەيبىر كەشتەردە سۋرەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەردىڭ شەبەرحاناارالىق باسقوسۋلارى بولىپ تۇراتىن. ارالارىنا كەيدە اسقار اعا ەكەۋمىزدى شاقىراتىن. ماعان ولەڭ وقى­تاتىن. اسقار سۇلەيمەنوۆ ءبارىنىڭ اۋ­زىن اشتىرىپ, ونەر تاريحىنان نە ءبىر قىسقا دا تاعىلىمدى سىرلار شەرتەتىن. سون­داي كەشتىڭ بىرىندە ءمۇسىنشى باقىتجان ابىشەۆپەن جاقىنىراق تانىستىم. كور­كەمسۋرەت ۋچيليششەسىن اياقتاماستان وقۋدان شىعارىلعان سوڭ, ماسكەۋدىڭ سۋريكوۆ اتىنداعى اتاقتى وقۋ ورنىن بىتىرگەن ەكەن. ول مەنى ءوز شەبەرحاناسىنا باستادى. سورە-سورە تولى بالشىقتان, گيپستەن, اعاش­تان, قولادان, گرانيت پەن ءمارماردان سومدالعان مۇسىندەر. ۇلكەندى-كىشىلى باس­تار. ۇلىلار مەن بەيتانىستار. ءال فارابي مەن ماحامبەت, مۇحتار مەن كۇلاش, توقاش بوكين مەن ساكەن, گەنەرالدار مەن با­تىر­لار, جامبىل مەن قوناەۆ... انە ءبىر ۆلاديمير ءيليچتىڭ قاسىندا اباي قۇنانباەۆيچ سىناي قاراپ تۇرعانداي. سولاردىڭ قاتارىندا ماڭ-ماڭ باسقان تۇيەلەر جانە جىلقىلار, جىلقىلار, جىلقىلار... جىعىلىپ جاتقان, ويناقتاعان, شيىرشىق اتقان, قارعىعان, ورعىعان, كوككە اتىلعان, سۇرىنگەن, الاسۇرعان, تۋلاعان, كوسىلە شاپقان, قۇلاعىن تىككەن, جىميتقان, قاي­شىلاعان, جالى كۇدىرەيگەن, جەل­بىرە­گەن, تاناۋى دەلديگەن... ءتۇرلى كەي­ىپتەگى جىل­قىلاردىڭ بالشىق, گيپس, قولا, تاس مۇ­سىندەرى. دوڭگەلەك جوزىدا جات­قان قا­عاز­داردى پاراقتاي قالساڭ –جىلقى جا­نۋ­اردىڭ سامساعان ەسكيزدەرى شىعا كەلەتىن. سول تۇستا باقىتجاننىڭ قولىنان تۋعان ءبىر شەدەۆرگە اسقار سۇلەيمەنوۆ «قۇلاگەر» دەپ ات قويدى. جىعىلىپ جاتقان جىلقى ءمۇسىنى. قۇلاگەر دەسە قۇلاگەر!.. جەلمەن جارىسىپ, قۇيىنداپ-قۇيعىتىپ كەلىپ, توسىننان وماقاسا قۇلاعان قايران جانۋار ءومىر مەن ءولىمنىڭ اراسىندا ىشقىنىپ, ار­پا­لىسىپ جاتىر. ءجانتاسىلىم ءسات... كىسىن­ە­گەن داۋىسى جەر دۇنيەنى جاڭعىرتىپ, جان دۇ­نيەڭە ينە سۇققىلاعانداي. قاپيادا قازا قۇشقان تاعدىردىڭ قياناتقا لاعنەتى. ءۇنسىز شىرقىراعان جان داۋىسى... ءبىر جىلقىنىڭ ەمەس – ءبىر ادامنىڭ, ءبىر ادامنىڭ ەمەس –تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ قىرقاي شالىنعان شەرلى تاعدىرى...  ءسوز سۋرەتكەرى اسقار سۇلەيمەنوۆ وسى ءمۇسىن تۋرالى ۇنەمى سۇيسىنە ايتىپ ءجۇر­دى. باقىتجاننىڭ 1991 جىلدىڭ اقپا­نىن­دا ءا.قاستەەۆ مۋزەيىندە وتكەن سۋرەت كورمەسىندە اسقار اعانىڭ سويلەگەن ءسو­زىن جارى ءاليا بوپەجانوۆا قاعازعا ءتۇسى­رىپ, كەيىن جاريالاعان: «ابىشەۆ – ءوز الدىنا دارا تۇلعا. بۇعان ونىڭ شىعار­ما­شى­لى­عىنىڭ كۇرەتامىرى, كىندىگى – سۇلاپ ءتۇسىپ مەرت بولعان تۇلپار بەينەسى – ء«ولىارا» دەپ قاتە اتالعان ءمۇسىن دالەل. جانارىنا جار­تى الەمدى سىيدىرعان تۇلپاردىڭ قا­راشىعىنا زەر سالىڭىز. جارتى الەمنىڭ ەمەس, كۇللى عالامنىڭ قاسىرەتى وسى قارا­شىق­تا تۇنىپ تۇر. بۇل – كەلىسپەسكە امال­دارىڭىز كەم, – كلاسسيكا, ال, كلاسسيكا دەۋ­گە ءتىپتى قيماساڭىزدار, كلاسسيكاعا جە­تەعابىل تۋىندى». وسى تاقىلەتتەس با­عا­لاۋ ءسوزىن اسقار اعامىز سۋرەتشى-ءمۇ­سىنشى-قالامگەرلەردىڭ ورتاسىندا دا, باقىتجاننىڭ شەبەرحاناسىنا شەتەلدىك قوناقتاردى ەرتىپ اكەلگەن ءتۇرلى لاۋازىمدى-شەندىلەر الدىندا دا ايىلىن جيماي ايتق­ان. دۋالى اۋىزدىڭ سول باعاسى – باعا بولىپ قالدى. ءمۇسىنشىنىڭ تىرناقالدى تولىمدى تۋىن­دىسى الماتىداعى توقاش بوكيننىڭ ەس­كەرتكىشى ەكەنىن ەستىگەندە اۆتورىنان: «ول قاي جەردە تۇر؟» دەپ سۇراعانىم ەسىمدە. سول كەزدە ءوزىم ون جىلدان استام ۋا­قىت مەكەن ەتكەن الماتىدا بوكيننىڭ ەس­كەر­ت- كىشى بارىن بىلمەگەنىم ۇيات-اق ەدى. ءسوي­تىپ, پانفيلوۆشىلار پاركىنىڭ تەمىر جول جاق بەتىندە تۇرعان «توقاش بوكينگە» ار­نايى سالەم بەرە بارعانمىن. سول ەس­كەرتكىشى ءۇشىن باقىتجان قازاقستان كومسو­مولى سىيلىعىن العان ەكەن. باسىندا باقىتجان انا تىلىنە شورقاق بولدى. بىراق ءتىلى كەلسىن-كەلمەسىن قازاقشا سويلەۋگە تىرىساتىن. تۇسىنبەگەن سوزدەرىن, جان-جارى م.اۋەزوۆ دراما تەاترىنىڭ اكتريساسى شامشاگۇل مەڭدياروۆادان سۇراپ الاتىن. «ورىس مەكتەبىندە وقىدىم. قالانىڭ بالاسىمىن. اقتوبەدە تۋعانمىن, الماتىدا وسكەنمىن» دەيتىن. 

قازاقشا سويلەۋگە قىسىلماي-قىم­تى­رىل­ماي تىرمىسىپ جۇرگەن باقىت­جان كەلە-كەلە ءبىر قازاقتاي جاتىق سويلەيتىن بولدى. ناعىز قازاق بولۋعا جان-تانىمەن ۇمتىلدى. ءتىپتى سوڭعى 10-15 جىلدا دىنگە بويۇسىنىپ, بەس ۋاقىت نامازىن قازا جىبەرمەيتىن دا­رەت­تى تاقۋاعا اينالعان. اس-وتىرىستاردا قال­تاسىنان اق تاقياسىن سۋىرىپ الىپ, تو­بەسىنە قوندىرا قويىپ, زاۋلاتىپ قۇران وقي­تىنىنا دا كۋا بولعام. مىنە, ساعان ء«اسفالتتىڭ» بالاسى! باسىندا پورترەتشى رەتىندە كورىنگەن ونىڭ شىعارماشىلىعى «قۇلاگەر» تۋىندىسىنان كەيىن ۇلتتىق-تاريحي تاقىرىپقا تۇبەگەيلى بەت بۇردى. كەلە-كەلە ات جالىن­دا­عى ازاتتىق, بابالار فيلوسوفياسى, ۇلى دا­لا رۋحى, كوشپەندىلەر تۇرمىسى ابىشەۆ ونەرى­نىڭ نەگىزگى لەيتموتيۆىنە اينالدى. ول وسى تۇستا كونە تۇركى دۇنيەسىنە كوپ ءۇڭى­لىپ, تاڭىرشىلدىك تەرەڭىنە قۇلاش ۇردى, كو­نە جادىگەرلەردى زەردەلەپ, بالبال تاس­تار الەمىن جاڭا مازمۇنمەن ءتىرىلتۋدى قول­عا الدى. ونىڭ «ۇماي انا», «كەزدەسۋ», «ۇران», «بەتاشار», ت.ب. مۇسىندەرى وسى كە­زە­ڭنىڭ جەمىسى.  سوناۋ ءبىر جىلى الماتىدا قويىلعان جامبىل اتا ەسكەرتكىشىنىڭ جوباسىن تال­قى­لاۋعا قاتىستىم. باقىتجان سومداعان دوم­بىرا ۇستاعان ءمۇسىن كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ال ارحيتەكتۋرالىق شەشىمىنە كەل­گەندە ەكىۇداي پىكىر تۋدى. ويتكەنى, جوبا بوي­ىنشا جامبىل اتانىڭ ونسىز دا الاسا تۇعىرىنىڭ استىنان بۇلاق اعىپ جاتۋعا ءتيىس ەكەن. سوندا سول كەزدەگى جوعارعى جاق­تىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى, قازىرگى دەپۋتات ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جاندى پىكىر ايتتى: – قازاقتا «استىڭنان سۋ شىقتى ما؟» دەگەن جاعىمسىز اسەر بەرەتىن ءسوز بار. سون­دىقتان, مەنىڭشە, سۋدى جامبىل اتانىڭ اس­تىنان اعىزىپ قويۋ جارامايدى. سۋ بولسا بولسىن, اعىپ جاتسىن, بىراق استىنان ەمەس, ءبىر جاعىنان, قاسىنان, جانىنان اقسا بول­ماي ما؟ كوكەيگە قونىمدى وسى پىكىردى قولدا­عان­داردىڭ ىشىندە مەن دە بولدىم. قازىر جام­بىل اتانىڭ ەسكەرتكىشىن كورگەن سايىن سول اڭگىمە ەسىمە تۇسەدى. جىراۋدىڭ جانىنان جىر اعىسىنداي جىلاپ اعىپ جاتقان سىزاشىق سۋ سونشالىق ۇيلەسىمدى.  بىردە باقىتجاننىڭ شەبەرحاناسىنا كىرىپ كەلگەندە, بۇرىشتاعى قوقىس شەلە­گىن­دە جاتقان اق گيپس باس مۇسىنگە كوزىم ءتۇس­تى. قوس قولداپ سۋىرىپ الىپ قاراسام – م.اۋەزوۆتىڭ ءبيۋستى ەكەن.  – باكە-اۋ, مىناۋىڭ نە؟ – دەپ شىر ەتە ءتۇستىم. – جاتا بەرسىن, قوزعاما, ول براك! – دەدى باقىتجان. – ويباي-اۋ, براك تا بولسا اۋەزوۆ قوي!

– ونىڭ ەرنى ءدال كەلمەي قالدى. مىنە, مىن­انى كور, ناعىز اۋەزوۆ مۇندا! ال ان­د­ا­- عىنى سىندىرىپ, لاقتىرىپ تاستاۋ كەرەك, – دەدى ءمۇسىنشى. ءسويتىپ, ول اق شۇبە­رەك­پەن قىمتاپ قويعان باسقا ءمۇسىندى اشىپ كورسەتتى. ەرنى ءسال تۇرىلە دۇرديگەنى بولماسا كوپ ايىرماشىلىق بايقامادىم. ويدا جوقتا تاپقان ولجادان ايىرىلعىم كەلمەي: – ماعان وسى اۋەزوۆ تە جارايدى. «يت جەگەنشە قوڭدىباي, قاناي جەسىن!» دەگەن بار. قيراتىپ, لاقتىرعانشا ماعان بەر, – دەپ, قوينىما قىسا ءتۇسىپ ەدىم: – الساڭ – ال, بىراق ۇيگە اپارعان سوڭ دۋ­حو­ۆ­كادا پالەن ساعات كۇيدىرۋ كەرەك. ايت­پەسە تەز سىنىپ قالادى, – دەدى. قۋانىپ الا جونەلدىم. ايتقانىن اينىتپاي جاساپ, سول گيپس ءمۇسىندى گاز پەشىنىڭ دۋحوۆكاسىنا سالىپ قويىپ, ايەلىمىز ەكەۋمىز كۇنى بويى قاسىنان شىقپاي قاداعالاپ, ابدەن كۇي­دى­­ر­گەنىمىزدە قىنا ءتۇستى ادەمى قىش بيۋست سى­ڭعىرلاپ شىعا كەلگەن. پەش قاسىنان شى­ر­عالاپ شىقپاي جۇرگەنىمىزدى كورگەن قىزىم نازىم: – سىزدەر اۋەزوۆتى تورت پىسىرگەننەن ءارمان ادەمىلەپ پىسىردىڭىزدەر عوي. كۇيىپ كەتىپ جۇرمەسىن, – دەپ ازىلدەگەن.  ءبىراز جىلدان كەيىن ءىنىم رۇستەم ەسداۋلەت پەن قىزىم نازىم «حابار» ار­نا­سىنىڭ ء«تىلاشار» اتتى 40 ساباقتان تۇ­راتىن سەريالىنا تۇسكەن كەزدە رەكۆيزيت ءۇشىن ءبىزدىڭ ۇيدەن م.اۋەزوۆتىڭ سول ءمۇسىنى مەن قابىرعادا ءىلۋلى تۇرعان ەلىك ساپتى قامشىنى اپارىپ قويىپتى. كەيىن قايتپاي قالدى. ونى ەستىگەن باقىتجان سول تۇستا وتكەن 50 جىلدىق مەرەيتويىمدا ماعان م.اۋەزوۆ ءبيۋستىنىڭ كەيىنگى وزىنە ۇناعان فارفور نۇسقاسىن تارتۋ ەتتى. ودان بۇرىنىراق قولادان قۇيىلعان «بورىگە مىنگەن قىز» اتتى مۇسىنشەسىن سىيلاعان بولاتىن. ءبورىسى ساق ستيلىندە, ساۋىرىنداعى قازاق قىزى انتيكالىق پىشىندە. قازىر ۇلى جازۋشىنىڭ ءمۇسىنى مەن ەكەۋى مەنىڭ كىتاپ سورەمدە تۇر.  باقىتجان ابىشەۆتىڭ شىعار­ما­شى­لىعىنىڭ ءبىر ۇلكەن شىڭى دەپ اتىراۋدا ورناتىلعان يساتاي-ماحامبەت ەسكەرتكىشىن ايتار ەدىم. جالپى, بۇل ەسكەرتكىشتىڭ يدەياسى مەن جو­باسى و باستا يمانعالي تاس­ماعام­بەت­وۆ­تەن تۋعان. 2000 جىلى پرە­مەر-مي­ني­س- ءتردىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇر­گە­نىن­­دە مەنى وزىنە شاقىردى. مادەنيەت سەك­تو­رىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى ەدىم. قولىندا ءوزى سىز­عان ەس­كەر­تكىش جوباسى. ەكى سالت اتتى ادامنىڭ سۇل­باسى, ارتىندا سامساعان قالىڭ قول ال­دە قامال.  – ماحامبەتتىڭ 200 جىلدىعىنا وراي اتىراۋدا ەسكەرتكىش ورناتۋ كەرەك. سونىڭ قاۋ­لىسىنىڭ جوباسىن جاساۋعا كىرىس. مى­ناۋ – مەنىڭ ويىمداعى يساتاي مەن ما­حامبەت مەموريالى. وسى ەسكەرتكىشتى جا­ساۋعا بايقاۋ جاريالاۋ كەرەك. ءوزىڭدى 200 جىلدىقتى وتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قۇرامىنا ەنگىزەمىن. باستان-اياق ءوزىڭ جاۋاپ بەرەسىڭ, – دەپ شەگەلەپ, مەنى جەگىپ قويدى. كونكۋرستى مادەنيەت مينيسترلىگى وت­كىزىپ جاتقان. ەسكەرتكىشتەر جونىندەگى كو­ميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە تالقىلاۋعا قا­تىستىم. كوميسسيا مۇشەلەرى ءمۇسىن, ارحيتەكتۋرا ونەرىنىڭ مايتالمان ماماندارى, ونەرتانۋشىلار, كىلەڭ ىعاي مەن سىعايلار فينالعا شىققان مۇسىندەردەگى باتىرلار مىنگەن اتتاردىڭ اياق الىستارىن, دەنە-تۇرقىن ىسكە العىسىز ەتىپ, ابدەن سىناپ تاس­تادى. سول كەزدە مەن: – وسى ەسكەرتكىشتى جاساۋعا نەگە باقىت­جان ابىشەۆتى تارتپاسقا؟ – دەپ قال­دىم دا, – مەن بىلسەم, جىلقىنىڭ ءمۇسىنىن كە­لىستىرىپ سومدايتىن حاس شەبەردىڭ ءبىرى سول. ونىڭ ماحامبەتىن دە كورگەنمىن, وتە جاق­سى, – دەپ ءسوزىمدى ۇستەدىم. ءبارى دە ەلەڭ ەتتى. باقىتجانعا كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ەركىن مەرگەنوۆتەن باسقاسىنىڭ ءبارىنىڭ كوزقاراسى ءتۇزۋ بولىپ شىقتى. باقىتجاننىڭ كانديدا­تۋ­راسىن يمانعالي نۇرعالي ۇلى دا قول­دا­دى. «مەندە ونىڭ «قۇلاگەرىنىڭ» كوشىر­مە­سى بار. ونىڭ قولىنان كەلەدى», – دەدى ول. ءسويتىپ, ويلاماعان جەردەن مەموري­ال كەشەنىن جاساۋ باقىتجان ابىشەۆ پەن ەسكەن سەرگەباەۆقا تاپسىرىلدى. جا­نە ولار ابىرويمەن ورىنداپ شىقتى. با­قىت­جان سالت اتتى قوس قاھارمان مەن ولار­عا ىلەسكەن ساداقشى-مەرگەندى سومداسا, ە.سەرگەباەۆ مونۋمەنت-گورەلەفتىڭ ەكىنشى بو­لىگىن – قامالداي قالىڭ قول, تۇتاسقان كۇرەس­كەر حالىقتىڭ جيىنتىق بەينەسىن جا­ساپ شىقتى. بۇل كۇندە يساتاي مەن ماحامبەت ەسكەرتكىشى اتىراۋ قالاسىنىڭ بەتجۇزدىگىنە اينالدى. بۇرىن ول جەردە ۇلكەن اسىققا ەسكەرتكىش بولعانىن جۇرت جىميا ەسكە الاتىن بولدى. ارۋاقتى با­تىرلاردىڭ تاماشا ەسكەرتكىش-كەشەنى بۇل كۇندە حالىقتىڭ كوزايىم جادىگەرى, رۋ­حىن كوتەرەتىن, وركەنىن وسىرەتىن سۇيىكتى ورنى. بىراق دەر كەزىندە ۇسىنىلعانىمەن گورەلەف-ەسكەرتكىشكە مەملەكەتتىك سىي­لىق بۇيىرمادى... بۇل تۋىندىلارعا قوسا, استاناداعى مۇستافا اتاتۇرىك, جاياۋ مۇسا ەسكەر­ت- كى­شتەرى, اقتوبەدەگى ءاليا, قاراعان­دى­داعى ساكەن سەيفۋللين, باياناۋىلداعى جا­سىباي باتىر, بۇقار جىراۋ, ءماشھۇر ءجۇسىپ, سۇلتانماحمۇت, الماتىداعى ءادي ءشارىپوۆ ەسكەرتكىشتەرى باقىتجان ابىشەۆ­تىڭ سيقىرلى ساۋساعى, ايالى الاقا­نى­نان شىققانىن ايتا كەتسەم دەيمىن.  دۇنيەدەن وزارىنان بىرەر اي بۇرىن, بىلتىرعى كۇزدە ول مەنى كەيىنگى جىلدارى كوشىپ كىرگەن جاڭا ۇيىنە شاقىرىپ, جەرتولەسىنە جايعاستىرعان بۇرىنعى-سوڭعى جۇمىستارىن كورسەتىپ ەدى. «بۇركىتشى», «سالت اتتى», «ۇماي انا», «توميريس», «ۇران», «كوش», «قۇرىلتاي», «كۇيشى», «وليمپياداشى», ء«ناپسى», «قۇدالار», «بەتاشار» تۋىندىلارىنىڭ ارقايسىسى ءبىر-ءبىر جاۋھار الەم! ۇلى دالانىڭ رۋحىنداي جۇرەگىڭدە جاڭعىراتىن جىرلار! ءبىر كۇندىك ەمەس, تاريحپەن تىلدەسەتىن, ماڭگىلىكپەن مۇڭداساتىن مۇسىندەر! بۇل جەرباۋىرلاعان كۇيكى تىرشىلىكتەن ەمەس, بيىك ادامزاتتىق فيلوسوفيالاردان تۋىن­داعان شىعارمالاردا تىلسىم سىر, عارىش­تىق عۇمىر بارى سەزىلەدى. قاراپايىم تىر­لىك كەشىپ, قاسىمىزدا ءجۇرىپ, ەرتەدەن قارا كەش­كە دەيىن بالشىق يلەپ, تاس قاشاپ, قو­لا قۇيىپ, اعاش جونۋمەن-اق, قانشاما ول­مەس تۋىندىلار بەرىپ كەتكەنىنە قالاي تا­ڭىرقاماسسىڭ! ەكىنىڭ ءبىرى الىپ جاتقان «ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر» اتاعىنا قاتتى قۋانىپ ەدى. قىزىعىن دا كورىپ ۇلگەرمەدى. ءتىرى بولسا وسى كۇندەرى 70 جاسقا كەلەر ەدى. 

باقىتجاننىڭ قولىنىڭ تابىندا قۇ­دىرەت بار ەدى. بىردە مەن ودان: – سەن ءمۇ­سىندى جاساعاندا پورترەتىن سۋرەتكە سىزىپ الامىسىڭ الدە, كوزگە ەلەستەتەسىڭ بە؟ – دەپ سۇراعانىمدا: – قولىمنىڭ ىرقىنا باعىنامىن. ساۋ­ساعىم قالاي سەزىنسە سولاي سومداپ شى­عا­ر­ا- مىن. قولىم ءوزى بىلەدى, – دەپ جاۋاپ بە­رىپ ەدى باقىتجان. – ە, وندا سەنىڭ قولىڭنىڭ كوزى بار ەكەن عوي, – دەپ ازىلدەگەم.  ...شەبەرحاناداعى بۇرىنعى جانە جاڭا تۋ­ىندىلار اراسىنان ورىندىقتا وتىرعان عابيت مۇسىرەپوۆ پەن ونىڭ قاسىندا تۇرە­گەپ تۇرعان اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ ءمۇسىنىن بىر­­دەن تانىدىم. ەكەۋى ۇيلەسىپ-اق تۇر. بۇي­­ىرتسا, ءساتى تۇسكەندە بۇل ەسكەرتكىش تە الاشتىڭ كوز الدىندا اسقاقتاپ تۇرار كۇن كەلەر...

ۇلىقبەك ەسداۋلەت,  اقىن