حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمداردىڭ فورۋمدارىن وتكىزۋ قاي ەلدىڭ دە ابىرويىن ارتتىرارى ءسوزسىز. ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇرعان قازاقستان بۇل ماسەلەدە ءبىراز تاجىريبە جيناقتاپ تا ۇلگەردى. وسىنداي ۇلكەن جيىن – پروكۋرورلاردىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ 6-شى وڭىرلىك كونفەرەنتسياسى كەشە استانادا ءوز جۇمىسىن باستادى. «قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالادان تىس زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدەگى پروكۋراتۋرانىڭ ورنى» اتتى تاقىرىپتى كوتەرگەن فورۋم جۇمىسىنا الەمنىڭ 45 ەلىنىڭ باس پروكۋراتۋرالارىنىڭ دەلەگاتسيالارى, سونداي-اق بۇۇ, ەقىۇ, ەۋرويۋست جانە باسقا دا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرى قاتىسۋدا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا قۇتتىقتاۋىن پارلامەنت سەناتىنىڭ ءتوراعاسى قايرات ءمامي وقىپ بەردى. سونداي-اق كونفەرەنتسيانى كىرىسپە سوزبەن اشقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى اسحات داۋىلباەۆ ايماقتىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ ءتوراعاسى, «نۇر وتان» حدپ-نىڭ ءماجىلىستەگى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ جىبەرگەنىن ايتىپ ءوتتى.
پروكۋرورلار قاۋىمداستىعىنىڭ فورۋمى اۋقىمدى دەڭگەيدە قازاقستاندا العاش رەت وتكىزىلىپ وتىر. قاتىسۋشىلاردىڭ ورتاق پىكىرى بويىنشا, وسىنداي كەزدەسۋلەردىڭ ماڭىزدىلىعى مەن قاجەتتىلىگى جاھاندانۋ زامانىنداعى ۇلتتىق مۇددە شەڭبەرىمەن شەكتەلىپ قالمايتىن وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءجونىندەگى جالپى ستراتەگيالىق ءمىندەتتەرمەن شارتتالعان. بۇل جاقىنداسۋ ءۇردىسىن, ۇلتتىق زاڭناما مەن قۇقىقتىق جۇيەنىڭ ءۇيلەسىمدىلىگىن, جالپىعا ورتاق حالىقارالىق پرينتسيپتەر مەن ستاندارتتاردى باعدارعا الۋدى تالاپ ەتەتىن زامان شىندىعىمەن ۇندەسەدى.
رەسپۋبليكانىڭ باس پروكۋرورى اسحات داۋىلباەۆ ءوز ءسوزىندە قازاقستاننىڭ الەمدىك قاۋىمداستىققا ىقپالداسۋى جاعدايىندا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى, ءسوزسىز, ماڭىزدى بىرىكتىرۋشى فاكتور بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان وسىنداي فورۋمدار وتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعى, ەڭ الدىمەن, قازىرگى زامانداعى قاۋىپ-قاتەرگە قارسى ءىس-ارەكەتتى ۇيلەستىرۋمەن جانە جاڭا ءمۇمكىندىكتەرگە جول اشۋمەن بايلانىستى بولىپ وتىر.
كونفەرەنتسيانىڭ باستى تاقىرىبى – قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالادان تىس زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدەگى پروكۋروردىڭ ورنى ەڭ الدىمەن, قوعامدىق-ساياسي قۇرىلىمىنا قاراماستان, ءار ەلدەگى ماڭىزدى ادام قۇقىعى مەن قوعام مۇددەسىن قورعاۋ قاجەتتىگىمەن ايقىندالادى.
وسى كونفەرەنتسيا شەڭبەرىندە ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇقىقتارىن, كاسىپكەرلىكتى, بالالار قۇقىعىن قورعاۋداعى پروكۋراتۋرانىڭ اتقاراتىن ورنى سياقتى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىعا سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار, كوپشىلىك مۇددەسىندەگى قوعامدىق قاۋىپسىزدىك, ءدىن بوستاندىعى, ۇلتارالىق كەلىسىم, ادام ساۋداسى قۇرباندارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋداعى قاداعالاۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتى تالقىلاندى. سونداي-اق اقپارات الۋدىڭ قۇقىقتىق اسپەكتىلەرى, اقپاراتتىق كەڭىستىكتى جانە قۇپيا اقپارات پەن جەكە دەرەكتەرگە قىلمىستىق ماقساتتا قول سۇعۋدان قورعاۋ ماسەلەلەرى دە تالقىلاندى.
الەمدەگى تۇراقتىلىق پەن ءوركەندەۋدى ساقتاۋ جولىندا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى كەڭەيتۋ ءۇشىن قاتىسۋشىلاردىڭ ۇجىمدىق كۇش-جىگەرىن جۇمساۋعا دايىندىقتارىن راستايتىن قورىتىندى قۇجاتقا قول قويىلدى.
پروكۋرورلاردىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعى الەمنىڭ 140 ەلىنىڭ پروكۋرورلارىن بىرىكتىرەدى. بۇل ۇيىمعا قازاقستان 1995 جىلى مۇشە بولىپ قابىلداندى. قاۋىمداستىقتىڭ قۇرامىنا ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ پروكۋرورلىق قىزمەتتەرى مەن ۇيىمدارى كىرەدى. وسىعان قاراماستان قاۋىمداستىق پروكۋراتۋرا تۇرلەرى مەن قىزمەتىن بىرەگەيلەندىرۋدى كوزدەمەيدى. پروكۋراتۋرا ءتۇرلەرىنىڭ تاريحي جانە وزگە دە ايىرماشىلىقتارىنا, ولاردىڭ وكىلەتتىلىكتەرىنىڭ سيپاتىنا قۇرمەتپەن قارايدى.
پروكۋرورلاردىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنا مۇشە ەلدەردىڭ الدىندا پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىق قورعاۋ الەۋەتىن دامىتۋ جانە نىعايتۋ مىندەتى تۇر. قاۋىمداستىق زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, ادام قۇقىعىن قۇرمەتتەۋ, قۇقىقتىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ, ترانسۇلتتىق قىلمىسقا قارسى كۇرەستە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ يدەيالارىن بەلسەندى تۇردە ناسيحاتتايدى.
شارافاددين ءامىر.
لەبىزدەر
شەيح موحامماد بين فاحد ال-ابدۋللاح,
ساۋد ارابياسىنىڭ باس پروكۋرورى, تەرگەۋ بيۋروسى جانە پروكۋراتۋرا توراعاسى:
– قازاقستاننىڭ «قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالادان تىس زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدەگى پروكۋراتۋرانىڭ ورنى» اتتى تاقىرىپتا ءوتىپ جاتقان پروكۋرورلاردىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ 6-شى وڭىرلىك كونفەرەنتسياسىنا وتە تىڭعىلىقتى دايىندالعانى كورىنىپ تۇر. مەنىڭ ويىمشا, بۇگىنگى فورۋمدا قوزعالىپ وتىرعان كەز كەلگەن تاقىرىپ ءوز ماڭىزدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. كونفەرەنتسيا شەڭبەرىندە ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇقىقتارىن, كاسىپكەرلىكتە, بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋداعى پروكۋراتۋرانىڭ اتقاراتىن ورنى سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىعا سالىندى.
حاسەن ەربيل,
تۇرىك رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ باس پروكۋرورى:
– وسىدان 20 جىل بۇرىن قازاقستان ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاندا ەڭ الدىمەن تۇرىك رەسپۋبليكاسى قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىعان بولاتىن. استانادا ءوتىپ جاتقان پروكۋرورلاردىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ بۇگىنگى كونفەرەنتسياسى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ءوتىپ جاتقاندىعىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. وسى ورايدا مەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى جانە بۇكىل قازاق حالقىن الدا كەلە جاتقان تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدى. 90 جىلدىق تاريحى بار تۇرىك ەلى پروكۋراتۋراسى مەن قازاقستان پروكۋراتۋراسىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس نىعايا بەرەدى دەپ سەنەمىن.
دجەيمس گاميلتون,
حالىقارالىق پروكۋرورلار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى – يرلانديانىڭ باس پروكۋرورى:
– ەڭ الدىمەن, حالىقارالىق پروكۋرورلار قاۋىمداستىعىنىڭ 6-شى ايماقتىق كونفەرەنتسياسىن ۇيىمداستىرۋشى قازاقستاندىقتارعا العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. حالىقارالىق پروكۋرورلار قاۋىمداستىعى – پروكۋرورلاردىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تۇڭعىش ءارى ساياسي ەمەس بىردەن-ءبىر ۇيىمى. بۇل حالىقارالىق قاۋىمداستىق الەم پروكۋرورلارى ءۇشىن باسقارۋدىڭ بەلگىلى ستاندارتتارى مەن كاسىبي ەتيكاسىن جەتىلدىرۋگە, زاڭ ۇستەمدىگىن ورناتۋ مەن ادام قۇقىقتارىنىڭ شەكتەلمەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە قىلمىسپەن بىرلەسىپ كۇرەسۋدى نىعايتۋعا بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى.
سابىرجان بەكبوسىنوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ پروكۋرورى:
– الەمنىڭ 140 ەلىنىڭ پروكۋرورلارىن بىرىكتىرەتىن حالىقارالىق قاۋىمداستىق دۇنيە جۇزىندەگى بەدەلدى ۇيىمداردىڭ ءبىرى. وسى قاۋىمداستىقتىڭ كەزەكتى كونفەرەنتسياسى ءبىزدىڭ ەلدە – استانادا ءوتۋى ارينە, ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. رەسپۋبليكانىڭ باس پروكۋرورى اسحات داۋىلباەۆ ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ الەمدىك قاۋىمداستىققا ىقپالداسۋى, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى ماڭىزدى فاكتور بولىپ تابىلاتىنىن ايتىپ ءوتتى. سوندىقتان وسى فورۋمدى وتكىزۋدىڭ ماڭىزى زور جانە ەلىمىز بەدەلىنىڭ حالىقارالىق دارەجەدەگى كورىنىسى دەۋگە بولادى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.