ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىق: بۇگىن جانە ەرتەڭ

كەشە استاناداعى تاۋەل­سىزدىك سارايىندا «قا­زاق­ستان: 20 جىل ور­نىقتى دامۋ, ينۆەستيتسيالار مەن تۇراق­تى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كوك­جيەگى» دەگەن تاقىرىپتا VI KAZENERGY ەۋرازيالىق فورۋمى ءوز جۇمىسىن باس­تادى. قۇدىرەتى كۇشتى تابيعات تا­قىر­لانىپ بارا ما, قاسيەتتى جەر-انا ءوز ءۇستىن مەكەندەيتىن جەتى ميلليارد ادامزاتتىڭ سۇرانىسىن قانا­عات­تاندىرۋدا جىلدان-جىلعا كۇر­دەلى قيىندىقتارعا تاپ بولۋدا. جاھاندانۋ ءۇردىسى بەلەڭ العان ساي­ىن ورتاق پلانەتامىزدا ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى, ەنەرگەتيكالىق تاپشىلىق اتتى تىعىرىقتار بوي كوتەرە باستادى. قاسيەتىڭنەن اي­نا­لايىن, اتا-بابا قالدىرعان اسىل مۇرا – اتامەكەننىڭ ارقا­سىن­دا قازاقستان ءۇشىن تاياۋ بولاشاقتا دۇنيە ءجۇزىن دۇرلىكتىرگەن ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىنان دا, ەنەر­گەتيكالىق تاپشىلىقتان دا كەلەر ۇلكەن قاۋىپ جوق. دەگەنمەن, الەم­دىك ەكونوميكالىق باي­لا­نىستارعا تۇتاسا كىرىككەن قا­زاقستان ءۇشىن بۇل جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋگە ۇلەس قوسۋ ادامزات ەرتەڭى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك تۇرعىسىن­داعى ماڭىز­دى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. مىنە, ارايلى استانانىڭ ساۋلەتتى تاۋەلسىزدىك سارايىندا باس قوس­قان الەمنىڭ وزىق ويلى ساراپ­شىلارى, عالىمدارى, ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارىنىڭ وكىلدەرى وسى ءبىر وزەكتى ماسەلەنى تىلگە تيەك ەتتى. بۇل ءداستۇرلى فورۋم وسى جولى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي وتكىزىلىپ وتىر. سوناۋ ءبىر جىلدارى ەندى عانا ەگەمەندىك العان ەلىمىز ءولىارا شاق­تا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ باس­ش­ىلى­عىمەن جاس تاۋەلسىز مەملەكەتكە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە شىعاردى. ەلباسىنىڭ سارا ساياساتىمەن قازاقستان 1991 جىلدان باستاپ, ەلدە تۇبەگەيلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالار جۇرگىزۋ, اشىق نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزىن قالاۋ, سىرت­تان كەلەتىن ينۆەستورلارعا جانە بيزنەسكە قولايلى دا ءتيىمدى جاعداي جاساۋ شارالارىن ءبىرىنشى كەزەككە قويدى. تاريح بۇل با­عىتتىڭ دۇرىس تا تابىستى ەكەندىگىن دالەلدەدى. وسى ءوتىپ جاتقان VI KAZENERGY ەۋرازيالىق فو­رۋمى قازاقستاننىڭ تاۋەل­سىز­دىك جىلدارىنداعى ەلدىڭ ەنەر­گەتي­كا­لىق سالاسىندا جۇر­گىزگەن وركە­نيەتتى دە اشىق سايا­ساتىنىڭ تيىمدىلىگىن تاعى دا دالەلدەپ وتىر. VI KAZENERGY ەۋرازيالىق فورۋمى وتىرىسىن اشقان KAZENERGY اس­سو­تسياتسياسىنىڭ توراعاسى تيمۋر قۇ­لىباەۆ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان وسى جىلدار ىشىندە ەكونوميكاسى تۇراقتى دا قار­قىن­دى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت رەتىندە الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ بەلسەندى مۇ­شە­سى بولا ءبىلدى, دەپ اتاپ كورسەتتى. سونىمەن بىرگە ول شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن جۇر­گى­زىلگەن جۇيەلى جۇمىستار ناتيجەسىندە 2010 جىلى قازاقستان جاھاندىق مۇناي رىنوگىندا ءوز ۇلەسىن ەكى ەسە ارتتىرىپ, ۋران وندىرۋدەن (جىلىنا 17,8 مىڭ توننا) الەمدە ءبىرىنشى ورىنعا شىققاندىعىن ايتتى. بولاشاققا بەلگىلەنگەن مەجە بوي­ىن­شا, ەلىمىز 2015 جىلدارى مۇناي جانە كوندەنسات ءوندىرۋدى جىلىنا 95 ميلليون تونناعا, تابيعي گاز شىعارۋدى 15 ميلليارد تەك­شە مەترگە جەتكىزبەك. تيمۋر قۇ­لى­باەۆ العاشقى كەزەكتە ءسوزدى قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ما­سىموۆكە بەردى. ۇكىمەت باسشىسى فو­رۋم­عا قاتىسۋ­شى­لارعا ماڭىزدى جۇ­مىس­­تا­رىندا ساتتىلىك تىلەپ, بۇل حالىق­ارالىق باسقوسۋدىڭ ءبىز­دىڭ ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە جىل بولىپ سانالاتىن بيىلعى ەل تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ورايلاس وتكىزىلىپ وتىرعان­دىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. يندۋستريالاندىرۋ قازاقستاننىڭ قار­­قىندى دامۋ باعىتىندا ارقاشان شەشۋشى ءرول اتقارىپ كەلەدى. شەتەلدىك ەنەر­گەتيكالىق كومپانيالار ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەڭ ءبىرىنشى ينۆەستورلار بولدى جانە بۇگىندە دە قازاقستاننىڭ ءىرى ينۆەس­تور­لارى بولىپ قالۋدا. سوندىقتان ءبىز شەتەلدىك ينۆەستورلارىمىزعا ەرەكشە ما­ڭىز­دى كوڭىل بولەمىز. بۇل ينۆەستور­لارىمىزدىڭ كوپشىلىگى بۇگىن وسى زالدا وتىر, دەدى ءوز سوزىندە ۇكىمەت باسشىسى. قازىرگى كەزدە الەمدىك ەكونوميكالىق دامۋ ۇردىسىندە باسەڭدىك بايقالادى, اقش-تىڭ قارجىلىق احۋالىنىڭ ناشارلاۋى جانە ەۋروپاداعى قارىز داعدارى­سىنىڭ قوردالانۋى سەنىم تۇعىرىن شايقالتىپ, رەتسەسسيا قاۋپىن تۋ­عىزۋدا. ينۆەستورلار كەيبىر ۇكى­مەتتەردىڭ شەشۋشى ساياسي قادامدار ءۇشىن قولداۋ كورسەتۋ مۇمكىندىگىنە كۇدىكپەن قارايتىن بولدى. ۇلكەن كولەمدە ينۆەستي­تسيالىق كاپيتالدار تارتاتىن يندۋس­تريالار ءۇشىن بۇل ەرەكشە اۋىرت­پالىق تۋعىزۋدا. وسىعان بايلا­نىستى قازاقستان ۇكى­مەتى ينۆەستيتسيالار تارتۋدا جانە ولاردى ساق­تاپ قالۋدا اي­رىقشا بەلسەندىلىك قاجەت ەكەندىگىن جەتە تۇسىنەدى. جاھاندىق كليماتتىڭ وزگەرۋى بارعان سايىن ۇلكەن قاتەر تون­دىرۋدە. ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك جانە ەكولوگيالىق قاتەرلەر ەنەر­گەتيكالىق تابيعي قورلاردىڭ ازايۋ­ى­نا اكەپ سوعۋدا. ادامزات الدىندا تۇرعان بۇل قاتەرلەر جاھاندىق اۋقىمدا بىرىگۋىمىزدى, ءسويتىپ, ورتاق قيىندىقتاردى جەڭۋىمىزدى قاجەت ەتەدى, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن كا­رىم ءماسىموۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, قا­زاقستان بۇل پروبلەمالاردا ءتيىمدى ورتاق شەشىم تابۋعا تىرىسادى. بۇل جەردە ماسەلە ەكولوگيالىق جاعىنان قاۋىپسىز ەكونوميكالىق دامۋ جاعدايىنا قول جەتكىزۋ بو­لىپ تابىلادى. ەلىمىز ەنەرگەتي­كا­لىق ءتيىمدى ەكونوميكا قالىپتاس­تى­رۋداعى جاڭا تەحنولوگيالارعا بارىنشا باسىمدىق بەرۋدە. بيىل تامىز ايىندا ۇكىمەت «ەنەرگەتيكالىق تيىمدىلىك جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تۋرالى» زاڭدى ماقۇلدادى. بۇل زاڭ ونەركاسىپتەگى ەنەر­گيا قۋاتىنىڭ كولەمىن 2015 جىلى 10 پايىز, ال وسى ون جىلدىقتىڭ اياعىندا 25 پايىزعا تومەندەتۋدى كوزدەيدى. بۇل رەتتە ءبىز اتوم ەنەرگەتيكاسىن دا­مىتۋدا العاشقى قادامدار جاساپ جاتىر­مىز. ماۋسىم ايىندا ءبىز ەنەرگەتيكالىق دامۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن قابىلدا­دىق, بۇل ءبىر جاعىنان قازاقستاندا ال­عاشقى اەس سالۋ ماسەلەسىن دە قاراس­تى­رادى. ال جاپونيانىڭ فۋكۋسيما اەس-ىندە بولعان قايعىلى وقيعا ءبىزدى بۇل سالانى دامىتۋداعى جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋرالى ويلانۋعا ماجبۇرلەيدى. دەگەنمەن دە, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, قازاقستاننىڭ ەنەر­گەتيكانىڭ بۇل سالاسىن دامىتۋدا ۇلكەن مۇمكىندىكتەرى بار. ءبىزدىڭ ويى­مىزشا, فۋكۋسيما وقيعاسى ەڭ الدىمەن, بارىنشا قاۋىپسىز ەنەرگەتيكالىق سالانى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بارشامىزعا ساباق بولۋى كەرەك, دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ودان ءارى كارىم ءماسىموۆ بۇگىنگى فو­رۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ شىعىس پەن با­تىستا ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ال­عىشارتتارىن قالىپتاستىرۋدا ەرەكشە ءرول اتقاراتىنىن اتاپ كورسەتتى. ء«بىز ءوزى­مىزدىڭ شيكىزات تاسىمالداۋ باعىت­تارى­مىزدى ارتاراپتاندىرۋعا بارلىق جاع­دايدى جاساپ كەلەمىز. كتك-نىڭ تاسى­مالداۋ قۋاتىن كەڭەيتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى باستالدى, بۇل قۇبىردىڭ تاسىمالداۋ قۋا­تىن 30 ميلليون تونناعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 500 شاقىرىمعا سو­زىلعان بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت گاز قۇ­بى­رى باتىس قازاقستان ايماعىن وڭتۇس­تىكتىڭ تۇتىنۋشىلارىنا جالعاستىرادى. تيىسىنشە, بۇل قىتايعا باراتىن ورتالىق ازيا قۇبىر جولىن بايلانىستىرادى. ەنەرگەتيكالىق سالانىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزدى سالا ەكەندىگىن ءبىز بارىنشا جەتە تۇسى­نەمىز», دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ. كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان ەۋروپالىق وداقتىڭ ەنەرگەتيكا جونىندەگى كوميسسارى گيۋنتەر وتتينگەر. – مەن استاناعا كەلگەنىمە وتە قۋانىشتىمىن. شىنىندا دا ازيانىڭ ورتاسىندا جاڭادان جايقالىپ ءوسىپ كەلە جاتقان استاناعا كەلۋ مەن ءۇشىن جاعىمدى جاڭالىق بولىپ سانالادى, – دەپ باستادى ءوز ءسوزىن. – سونىمەن قاتار قا­زاقستان ۇكىمەتى مەن بۇگىنگى فورۋمنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارىنا ارنايى شاقى­رۋلارى ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. فورۋمعا حالىقارالىق قاتى­سۋ­شىلاردىڭ قۇرامىنا قاراپ-اق قازاق­ستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى قان­داي جەتىستىككە جەتكەنىن, سونداي-اق قازىر حالىقارالىق ەنەرگەتيكا سالاسىندا بۇل ەلدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ءرول اتقارا­تىندىعىن بايقاۋعا بولادى. قازاقستان ەو ءۇشىن ورتالىق ازيا ايماعىنداعى باستى ارىپتەس بولىپ تابىلادى. نۇر­سۇلتان نازارباەۆ مىرزانىڭ وتكەن جىل­عى بريۋسسەلگە ساپارى ەكى تاراپقا دا جاق­سى سەرپىلىس بەردى. ناتيجەسىندە ەو مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناس بۇرىنعىدان بەتەر جاقسارا تۇسكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا ەۋروپالىق وداق ەنەرگەتيكالىق سالا جانە ورتالىق ازيامەن اراداعى قارىم-قاتىناستى وزدە­رىنىڭ الدىڭعى قاتارلى ساياسي باسىم­دىقتارى رەتىندە بەلگىلەپ وتىر. ەو قازاقستانداعى ەڭ ءىرى بىرىككەن ينۆەستور بولىپ تابىلادى. قازاقستانعا كەلەتىن تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمىنىڭ جارتىسىنان كوبى ەو-نىڭ ۇلەسىندە. وسى ينۆەستيتسيانىڭ ۇش­تەن ەكى بولىگى ەنەرگەتيكا, تاۋ-كەن سالا­سىنا سالىنادى. جۋىردا ەو كەڭەسى ازەر­بايجان جانە تۇركىمەنستانمەن ترانس­كاسپيلىك گاز قۇبىرى قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن ەۋرووداقتىڭ كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋىن ماقۇلدادى. ەو ءۇشىن مۇنداي قۇبىر قۇ­رىلىسى وڭتۇستىك ءدالىزدىڭ دامۋىنا ۇل­كەن ۇلەس قوسادى. كوپشىلىگى بۇل ماقۇل­داۋدىڭ ەو-نىڭ ينفراقۇرىلىم جوباسىن قولداۋعا ارنالعان حالىقارالىق كەلىسىم-شارتتى بەكىتۋدى ءوزى ۇسىنعان ءبىرىنشى جاعداي ەكەنىنەن بەيحابار. سوندىقتان ءبىز ءوز تاراپىمىزدان بولاشاقتا قازاقستان­نىڭ وڭتۇستىك ءدالىز قۇرىلىسىنا قاتى­سۋىن قالايمىز, دەدى گ.وتتينگەر. ءبىز ين­ۆەستيتسيالاردىڭ كەلۋىن قۇپتايمىز, سو­نىمەن قاتار ەۋروپالىق رىنوكقا جاڭا جەتكىزۋشىلەردى ەنگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى مۇم­كىندىكتەر جاسايتىن ءبىزدىڭ رىنوك­تارى­مىزدى جالعاستىراتىن ترانزيتتىك مۇم­كىندىكتەردى دە قۋانا ماقۇلدايمىز. ءبىز وڭتۇستىك ءدالىزدىڭ شىنايى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن جۇمىس جاساپ جاتىرمىز. ءبىز جاقسى باعالارمەن جانە ۇزدىك تۇتىنۋشىلارمەن تۇراقتى رىنوك قۇرۋ وتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىز. جاڭا گاز قۇبىرى كاسپيدىڭ شىعىس جاعالاۋىنان ەكسپورتتى دامىتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشپاق. سونى­مەن قاتار ەۋروكوميسسار قازاقستان مەن ەو ەلدەرى اراسىندا ەنەرگەتيكا سالاسىن­داعى ارىپتەستىكتىڭ نىعايا تۇسەتىندىگىنە, وسى سالادا جاڭا كەلىسىمگە قول جەتكىزۋگە سە­نىم ءبىلدىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, ەو پەن قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق ارىپتەس­تى­گىنىڭ ىرگەتاسى مىقتى, بىراق ودان دا جوعارىعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بار. ءبىز قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ارىپتەستىك بوي­ىن­شا ءوزارا قارىم-قاتىناس جانە تۇسىنىس­تىك مەموراندۋمىن پايدالانامىز. بۇل سو­نىمەن قاتار يادرولىق سالاعا, ەنەرگە­تيكالىق قاۋىپسىزدىك ماقساتىندا بىرلەسە قىزمەت ىستەۋگە, ەنەرگەتيكالىق سالاداعى ارىپتەستىككە دە بايلانىستى. سونىمەن بىرگە ءبىز ەو مەن قازاقستان اراسىنداعى يادرولىق سالاداعى ىنتىماقتاستىققا دا زور ماڭىز بەرەمىز. بۇل رەتتە ەنەرگەتي­كالىق سالادا پايدالاناتىن تازا كومىر ماسەلەسى, ەنەرگەتيكالىق تيىمدىلىك جانە بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن اشۋ ماسە­لەلەرىندەگى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا دا مۇددەلىمىز. فورۋمدا ءسوز العان دۇنيەجۇزىلىك مۇ­ناي كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى رەندالل گوسسەن بۇگىندە 65 مەملەكەت مۇشە بولىپ وتىر­عان بۇل حالىقارالىق ۇيىمنىڭ جاھان­دىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتەگى رولىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەر بۇكىل ادامزات مۇددەسى ءۇشىن الەمدىك مۇناي قورىن ءتيىمدى باسقارۋ مەن پايدالانۋدى ماقسات تۇتادى. ودان ءارى «قازاقستان ەنەرگەتيكالىق سالاسىنىڭ 20 جىل تۇراقتى دامۋى جانە ونىڭ ەۋرازيا ەنەرگەتيكاسىنداعى ءرولى: جەتىستىكتەر, دامۋ قارقىنى, پروبلەما­لا­رى جانە بولاشاعى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساعان مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭباەۆ قازاقستان ەنەرگە­تي­كاسىنىڭ 20 جىلدىق تۇراقتى دامۋ جەتىستىكتەرىنە توقتالا كەلىپ, تومەندەگى دەرەكتەردى كەلتىردى. 1991 جىلى قازاقستاندا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 25,2 ميلليون توننا بولسا, 2011 جىلى 80,4 ميلليون توننا بولماق. ال 2020 جىلى بۇل كورسەتكىش 132,1 ميلليون تونناعا جەتەدى دەپ كۇ­تىلۋدە. گاز ءوندىرۋ 1991 جىلى 7,8 ميلليارد تەكشە مەتر بولسا, 2011 جىلى 40,5 ميلليارد تەكشە مەتر, 2020 جىلى 92,2 ميلليارد تەكشە مەتر بولماق. ونىڭ ىشىندە تاۋارلى گاز ءوندىرۋ كولەمى 1991 جىلى 5 ميلليارد تەكشە مەتر بولسا, بيىلعى جىلى بۇل كورسەتكىش 26 ميلليارد تەكشە مەترگە جەتكىزىلمەك, دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا مۇ­ناي مەن گاز ءوندىرۋدىڭ 61 زەرتتەلگەن كەلىسىم-شارتتار بار. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى ىشىندە بۇل سالادا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر اسا اۋقىمدى. قازىر قا­زاقستاننىڭ كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن ەكس­پورتتايتىن الەۋەتتى تاسىمال قۇبىرلارى بار. اتاپ ايتقاندا, بۇگىندە قازاق­ستاننىڭ كومىرسۋتەگى شيكىزاتى «اتىراۋ – سامارا», «كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسورتسيۋمى», «اتاسۋ – الاشانكوۋ», «باكۋ – تبيليسي – جەيحان» قۇبىرلارى جانە اقتاۋ پورتى ارقىلى الەمدەگى تۇتىنۋشىلارىنا تاسىمالدانادى. ال­داعى ۋاقىتتا ەكسپورتتاۋ باعىتتارىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە تۇر. ماسەلەن, 1991 جىلى بۇل قۇبىرلار ارقىلى 13 ميلليون توننا مۇناي ەكس­پورتتالسا, 2011 جىلى 72 ميلليون توننا قازاق مۇنايى سىرتقا شىعارىلماق. سونىمەن بىرگە ءمينيستردىڭ مالىم­دەۋىنشە, ءبىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق سالا كاسىپ­ورىندارىنىڭ باستى مىندەتى ىشكى رىنوكتى مۇناي ونىمدەرىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. 20 جىل ىشىندە بۇل ماقساتتا دا اۋقىمدى شارالار ءىس جۇزىنە اسىرىلدى. الايدا, بۇگىنگى تاڭ­دا قازاقستاننىڭ 3 مۇناي وڭدەۋ زاۋى­تى ەلدىڭ ىشكى رىنوگىن ساپالى جانار-جاعارمايمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىگى جەتپەيدى. بۇل باعىتتا وتان­دىق 3 مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ جانە شىعاراتىن ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىنداعى مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان. ەلىمىزدىڭ مۇناي وڭدەۋ جانە مۇناي-حيميا ءوندىرىسىن قالىپتاستىرۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ جونىندە ءىرى جوبالار بەلگىلەنىپ, جۇزەگە اسى­رىلۋدا. بۇل ماقساتقا كولەمدى ينۆەستيتسيا تارتىلعان. اتاپ ايت­قاندا, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋى­تىن قايتا قۇرۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ جو­باسى شەڭبەرىندە اروماتتى كومىرسۋتەگىن ءوندىرۋ جونىندەگى كەشەن قۇرىلىسى سالىنۋدا. بۇل الداعى ۋاقىتتا جىلىنا 133 مىڭ توننا ساپالى بەنزول, 496 مىڭ توننا پاراكسيلول شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. سو­نىمەن بىرگە وسى جوبا اياسىندا اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا مۇنايدى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋ كەشە­نىنىڭ قۇرىلىسى ىسكە قوسىلادى. پاۆلودار جانە شىم­كەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن قاي­تا قۇرۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ جو­بالارى دا ەلىمىزدىڭ ىشكى رىنوگىن جوعارى سا­پالى مۇناي ونىمدەرىمەن قامتا­ماسىز ەتۋدى شەشۋدەگى قادام­دار بولىپ تابىلادى. ينتەگراتسيا­لان­عان گاز-حيميا كەشەنىنىڭ قۇرى­لىسى ءبىرىنشى كەزەكتە جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن وندىرۋگە, ەكىنشى كەزەكتە 800 مىڭ توننا پوليەتيلەن شىعارۋعا مۇمكىندىك جاسايدى. وسى ينۆەستيتسيالىق جوبالار اۋقىمىندا جىلىنا 400 مىڭ توننا ءونىم شىعاراتىن اقتاۋ جول بيتۋمى زاۋىتىنىڭ ءوندىرىسىن دە اتاپ وتۋگە بولادى.

فورۋم فوتوكۇندەلىگى

استاناداعى VI KAZENERGY ەۋرازيالىق فورۋمىنىڭ العاشقى كۇنىنىڭ جۇمىسى وسى باسقوسۋدى اقپاراتتىق جاعىنان قولداۋعا كەلگەن شەتەلدىك جانە جەرگىلىكتى بۇ­قارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىل­دە­رىمەن وتكەن ءباسپاسوز ماسلي­حا­تىمەن قورىتىندىلاندى. ءباسپاسوز ءماس­ليحاتىنا «سامۇرىق قازىنا» ۇاق-تىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ايدىن كارىب­جانوۆ, دۇنيەجۇزىلىك مۇناي كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى رەندالل گوسسەن, بولگاريا رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكا, ەنەرگەتيكا جانە تۋريزم ءمينيسترى ترايچو ترايكوۆ, ەنەرگەتيكالىق حارتيا كون­فەرەن­تسيا­سىنىڭ توراعاسى سەليم كۋنەرالپ, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقار­ماسىنىڭ توراعاسى قايىرگەلدى قابىل­دين جانە باسقالار قاتىسىپ, وتكىزىلىپ وتىرعان حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق فورۋمنىڭ ماڭىزىنا جان-جاقتى توقتا­لىپ, جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان كوپتەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.

جىلقىباي جاعىپار ۇلى,ۆەنەرا تۇگەلبايقىزى. سۋرەتتەردى تۇسىرگەن  ورىنباي بالمۇرات.