جيىنعا جەتەكشىلىك ەتكەن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين مەملەكەتتىڭ قاراجاتىن ءتيىمدى يگەرۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەسىنە جەتە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. اتالعان تاقىرىپ بويىنشا نەگىزگى باياندامانى قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ پەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆ جاسادى. قارجى ءمينيسترىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ كولەمى ىشكى جالپى ونىمگە شاققاندا 1,7 پايىزدى قۇراپ, كورسەتكىش جوسپارداعىدان 18 پايىزعا تومەن بولعان. سونداي-اق, كىرىستەردى اسىرا ورىنداۋ جانە شىعىستار بويىنشا ۇنەمدەۋ ەسەبىنەن 158 ملرد تەڭگە قازىناشىلىق شوتتا كاسسالىق قالدىقتار قالىپتاسقانىن ايتقان ب.سۇلتانوۆ ەسەپتى قاراۋ كەزىندە قوزعالعان ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىنا دا توقتالىپ ءوتتى. «بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ۇلتتىق قوردان الىناتىن ترانسفەرتتەرگە تاۋەلدىلىگى تۋرالى ءبىراز ماسەلە كوتەرىلدى. راسىندا, وسى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمى ۇلعايدى. ولار داعدارىس كەزىندە ەكونوميكانى قولداۋعا مۇمكىندىك بەردى. الداعى ۋاقىتتا شىعىستاردى قارجىلاندىرۋداعى كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتىڭ ۇلەسى بىرتىندەپ 2020 جىلى 2 ترلن تەڭگەگە دەيىن ازاياتىن بولادى. ال ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىنە كەلەتىن بولساق, ولاردى ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى قوردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ كوزدەلۋدە. بۇدان باسقا, رەسپۋبليكالىق مەنشىكتى جەكەشەلەندىرۋدەن جانە حولدينگتەردىڭ اكتيۆتەرىن باسەكەلەس ورتاعا بەرۋدەن تۇسەتىن قاراجاتتىڭ بارلىعى ۇلتتىق قورعا جىبەرىلىپ, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جاقسارتۋ بارىسىندا ەكى ماڭىزدى ماسەلە وڭ شەشىمىن تابادى. ول ءبىر جاعىنان بيزنەسكە قولايلى جاعداي تۋعىزۋ, ەكىنشى جاعىنان مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىستەرىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا سالىق كودەكسىن ازىرلەۋ جۇمىسىندا ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرا قولداناتىن بيزنەس وكىلدەرىنە قوسىلعان قۇن سالىعىن 30 جۇمىس كۇنى ىشىندە قايتارۋ, قارسى تەكسەرۋلەردىڭ سانى مەن كامەرالدىق تەكسەرۋدىڭ پروتسەدۋرالارىن قىسقارتۋ كوزدەلۋدە. سونىمەن قاتار, ەكونوميكا سالاسىندا قىلمىستىق بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋ جانە ىزگىلەندىرۋ اياسىندا قىلمىستىق كودەكسكە ءتيىستى وزگەرىستەر دە دايىندالعان. قارجى مينيسترىنەن كەيىن سويلەگەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ن.ابدىبەكوۆ ءوزى جەتەكشىلىك ەتەتىن ۆەدومستۆونىڭ جۇمىسىن ەگجەي-تەگجەيلى باياندادى. الايدا, بىرقاتار ءتيىستى مينيسترلىكتەردىڭ اتىنا ايتىلعان ساندىق دەرەكتەرگە بايلانىستى كەلىسپەۋشىلىكتەن سوڭ, ءماجىلىس توراعاسى بيۋدجەت قارجىسىنا قاتىستى جاعىمسىز ارەكەتتەرگە جول بەرمەۋ قاجەتتىگىن قاداپ ايتتى. اسىرەسە, كەيبىر كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ سۋبەكتىلەرى, ءوز شوتتارىندا قوماقتى قارجى بولا تۇرا, الداعى قارجىلىق جىلعا الاتىن بيۋدجەتتىك قارجىنىڭ كولەمىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قوسىمشا ميللياردتاعان سومانى سۇراۋدى جالعاستىراتىندىعى جانە وعان مەملەكەتتىك ورگاندار قولداۋ جاسايتىندىعى قاتتى سىنعا الىندى. «بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتىك قارجىنى اۋدارعانى ءۇشىن ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك بولماي تۇر. وسى ورايدا بيۋدجەتتىك قارجىعا قاتىستى ايلا-شارعى جاساۋدى دوعارۋ كەرەك. ياعني, جىل سوڭىنا قاراي بۇل قاراجاتتىڭ يگەرىلمەۋ قاۋپى تۋىنداعاندا وسى جۇمسالماعان قارجىنى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ شوتىنا اۋدارۋ نەمەسە ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىن تولتىرۋعا باعىتتاۋ باستالادى. سوندىقتان دا قاراستىرىلعان قارجى شىن مانىندە ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردى قارجىلاندىرۋ تەتىگىن وزگەرتۋدى جانە بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى قامتيتىن قادامداردى پىسىقتاۋ كەرەك», دەدى ن.نىعماتۋلين. سونداي-اق, ءماجىلىس توراعاسى ەسەپ كوميتەتىنىڭ باسشىسىنا قاراتا ايتقان سوزىندە كوميتەتتىڭ زاڭنامالىق تۇرعىدا تىكەلەي تالاپ-ارىزبەن سوتقا جۇگىنە الاتىن ەلدەگى جالعىز وكىلەتتى ورگان ەكەندىگىن ەسكەرتىپ, تاپسىراتىن ماتەريالداردىڭ سوتقا دەيىن جەتپەي جاتاتىنىن دا العا تارتتى. «كوپ جاعدايلاردا سىزدەردىڭ تەكسەرۋلەرىڭىز بويىنشا ۇسىنىلعان ماتەريال ساپاسىنىڭ تومەندىگىنەن ولاردىڭ سوتقا جەتپەيتىنى بايقالادى. بۇل تۇرعىدا تەكسەرىس پروتسەسى ەمەس, ونىڭ ناتيجەسى ماڭىزدى, ياعني كەلتىرىلگەن شىعىن كولەمىن وتەۋ, زاڭ بۇزۋشىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانداردىڭ سانى ەسكەرىلۋى ءتيىس. تەك سوندا عانا جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى بولادى. ءبىز بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ءجيى ايتامىز. الايدا, سوڭعى كەزدە تەكسەرۋشىلەرگە دە قاتىستى سۇراقتار تۋىنداۋدا. ەندەشە, بارلىق تاراپتاردىڭ ءوزارا جاۋاپكەرشىلىگى بولعان كەزدە عانا مەملەكەتتىك قارجىنى پايدالانۋدا ءتيىستى ءتارتىپ ورناتا الامىز», دەدى ءماجىلىس توراعاسى. ال سىن-ەسكەرتپەگە قاتىستى ءوز ويىن بىلدىرگەن ن.ابدىبەكوۆ كوميتەت جۇمىسىنا قاتىستى ايتىلعان پىكىر وتە ورىندى ەكەنىن جانە كەمشىلىكتەردى تۇزەتۋ جۇمىستارىن ىسكە اسىراتىنىن اتاپ ءوتتى. وسى كۇنى ءماجىلىس كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ا.نۇرماعامبەتوۆتىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتىپ, ءا.تەمىربەكوۆتى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەسى ەتىپ تاعايىنداۋ جونىندەگى ۇسىنىستى ماقۇلدادى. سونىمەن قاتار, «قازاقستان مەن وزبەكستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى قازاقستان-وزبەكستان مەملەكەتتىك شەكاراسى ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى كەلىسىمگە 2006 جىلعى 4 قىركۇيەكتەگى حاتتاماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى ماسەلەلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «پارلامەنت پالاتالارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ رەگلامەنتى بويىنشا بىرلەسكەن كوميسسيانىڭ قۇرامىنا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن تالقىلادى.
نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»