كەشتى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ پرورەكتورى, جازۋشى, ادەبيەتتانۋشى سەرگەي دميترەنكو اشتى. ء«بىزدىڭ ينستيتۋتتا اقىن, جازۋشى, ادەبيەتتانۋشى بولسام دەگەن ارمانى بار جاستار وقيدى. ءبىز ولاردان الەم ادەبيەتىن جاقسى ءبىلۋدى تالاپ ەتەمىز. ولار ەندى دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارمالارىن دا قىزىعا وقيتىن بولادى» دەدى سەرگەي دميترەنكو.
كەشتى «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى, جازۋشى گەورگي پرياحين جۇرگىزدى. «قازاق ادەبيەتى – ۇلى ادەبيەت. كەڭەستىك كەزەڭدە ورىس جانە قازاق جازۋشىلارى ءبىر-ءبىرىنىڭ شىعارماسىن اۋدارىپ, تىعىز بايلانىستا بولسا, قازىر سول رۋحاني بايلانىس ءۇزىلىپ قالدى. وكىنىشتىسى, قازىر سول رۋحاني بايلانىس ءۇزىلىپ قالدى. دۋلات يسابەكوۆتىڭ ءتورت تومدىق تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى ءبىزدىڭ باسپادان جارىق كوردى. دۋلات يسابەكوۆ – تەرەڭ, ينتەللەكتۋال جازۋشى. ءاربىر شىعارماسى وقىرمانعا وي تاستاپ, ماڭگىلىك سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەتەدى. دۋلات يسابەكوۆ – ورىس وقىرمانى عانا ەمەس, الەم بىلۋگە ءتيىس جازۋشى.
جازۋشىنىڭ ورىس تىلىندە جارىق كورگەن ءتورت تومدىعى ورىس وقىرمانى ءۇشىن, ورىس ادەبيەتشىلەرى ءۇشىن قۇندى دۇنيە. ماۋسىمنىڭ 3-6 ارالىعىندا ماسكەۋدە وتەتىن «كراسنايا پلوششاد» اتتى كىتاپ كورمەسىندە قازاق جازۋشىسىنىڭ ءتورت تومدىعىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز» دەدى گەورگي پرياحين.
«قازىر بۇقارالىق ادەبيەت ءوتىمدى, سەبەبى, تۇسىنىكتى. قوعام ىلگەرى دامۋى ءۇشىن, كوركەيۋى ءۇشىن شىنايى ادەبيەت كەرەك. اينالىپ كەلىپ كلاسسيكتەردى, دۋلات يسابەكوۆتەردى وقيمىز. دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارمالارى – قازاققا, ورىسقا, جالپى الەمگە ورتاق. سەبەبى, ول شىنايى سۋرەتكەر» دەيدى جازۋشى ن.اناستاسەۆ.
ادەبيەتشى كسەنيا حرامتسوۆا «دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارمالارىن وقىپ وتىرىپ تاڭعالعانىم, تراگەديالى كەيىپكەرىنىڭ ءوزى وقىرماننىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن وياتادى. مۇنداي وبراز جاساۋ – تەك قانا شەبەر سۋرەتكەردىڭ عانا قولىنان كەلەدى. كەيبىر جازۋشىلار كەيىپكەرلەرىن «بيىككە وتىرعىزىپ قويىپ», وزدەرى كەيىپكەرلەرىمەن سىبىرلاسىپ سويلەسەدى. ولاردىڭ كەيىپكەرلەرى ەشقاشان قاتەلىك جاسامايتىن سەكىلدى. ابسۋرد! ال دۋلات يسابەكوۆتىڭ كەيىپكەرلەرى كادىمگى ەت پەن سۇيەكتەن جاراتىلعان پەندە, ولار قاتەلەسەدى, مۇڭايادى, جىلايدى, كۇناسىنە وكىنىپ, تاۋبە ەتەدى. دۋلات يسابەكوۆ كەيىپكەرلەرىن وبەكتەپ, ەركەلەتپەيدى, قورعامايدى, ونىڭ كەيىپكەرلەرى وزدەرىنە وزدەرى ادۆوكات, وزدەرىن قانداي قيىن جاعدايدا دا قورعاي الادى. دۋلات يسابەكوۆ – وقىرمانعا اقيقاتتى تانىتاتىن جازۋشى, ويلى سۋرەتكەر. رەسەيدە دۋلات يسابەكوۆتى كەڭىنەن جارنامالاۋ كەرەك» دەپ جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىنا جوعارى باعا بەردى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ادەبي كەشتى ماسكەۋدە ءبىلىم الىپ جۇرگەن قازاق جاستارى ۇيىمداستىردى. نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى, ماسكەۋ مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسپيرانتى بانۋ وڭداسىنوۆامەن پىكىرلەسىپ ەدىك.
بانۋ وڭداسىنوۆا, ماسكەۋ مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسپيرانتى:
دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارمالارى قايتالانباس دارالىققا يە
دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارماشىلىق كەشىن ماسكەۋدە وتكىزۋ تۋرالى يدەيا ماسكەۋدە ءبىلىم الىپ جۇرگەن قازاق جاستارى اراسىندا تۋىنداپ, ەلشىلىكتىڭ كومەگىنە سۇيەنىپ, تەز ارادا جۇزەگە اسىرىلدى. دۋلات اعا دراماتۋرگيالىق شىعارمالارىنىڭ تەاترلاردا قويىلۋىمەن قازاق جاستارى اراسىندا وتە تانىمال, سۇيىكتى اۆتور. اڭگىمەلەرى مەن پەسالارى ورىس تىلىنە اۋدارىلعانىن دا ماسكەۋدەگى قازاق ستۋدەنتتەرى ءبىرىنشى بولىپ ەستىپ, تالقىعا سالعانبىز. ورىس تىلىنە اۋدارىلۋ ساپاسىن, قازاق تۇرمىسىنداعى ادەبي شىعارمالارعا ارقاۋ بولاتىن تۇيتكىلدەردىڭ ورىس وقىرمانى ءۇشىن قانشالىق قىزىق بولاتىنىن ءوزارا اڭگىمەلەسە كەلە, ماسكەۋگە قازاق جازۋشىسىن شاقىرىپ, ادەبي كەش ۇيىمداستىرىپ, وندا دۋلات اعانىڭ شىعارمالارىن ورىس تىلىندە وقىپ ۇلگەرگەن ادەبي ورتا وكىلدەرىن, ادەبيەتتانۋشى, ورىس قالامگەرلەرىنىڭ باسىن قوسۋدى ۇيىمداستىردىق. دۋلات اعانىڭ شىعارمالارىن ورىس تىلىندە ءتورت تومدىق كىتاپ ەتىپ باسىپ شىعارعان «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى گەورگي پرياحين ۇسىنىسىمىزعا قۋانا كەلىستى. دۋلات يسابەكوۆ شىعارماشىلىعىنداعى دارالىقتى, يدەيالىق-مازمۇندىق ايشىقتارىن, سيۋجەتتىك قۇرىلىمىندا وزىندىك ءستيلى, مانەرى بار ەكەنىن, ونى ورىس اۋديتورياسىنا تانىستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى. شىعارماشىلىق كەشكە ماسكەۋلىك جازۋشىلاردان, قازاق-ورىس مادەني بايلانىستارىن قاداعالاپ جازىپ جۇرگەن ورىس جۋرناليستەرىنەن كىمدەردى شاقىرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, جان-جاقتى قولداۋ كورسەتتى.
ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ ۇلكەن زالىندا دۋلات اعانىڭ كەشىنە ادەبيەتكە قىزىعۋشىلىعى بار جاستار, اۋدارما ءىسى ماماندارى, ادەبيەت ءپانىنىڭ وقىتۋشىلارى, ماسكەۋدەگى قازاق ستۋدەنتتەرى جينالىپ, قالامگەردىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى, اڭگىلەمەلەرى مەن پەسالارىنىڭ ورىس تىلىنە اۋدارىلۋى تۋرالى ادەمى كەش وتكىزدىك. كەش بارىسىندا دۋلات اعا ادەبيەتكە كەلۋىن, قانداي جازۋشىلاردى ءسۇيىپ وقىعانىن, سوعىستىڭ باستالۋىنا تاپ كەلگەن بالالىق شاعىنداعى اۋىرتپالىقتاردى, ودان كەيىنگى جىلدارداعى جوقشىلىق, جەتىمدىك ازابى, قارا جۇمىسقا بالا كەزىنەن كىرىسۋگە ءماجبۇر بولعانىن, وسىنىڭ ءبارى سەزىمتال بالانىڭ نازىك جۇرەگىنە اسەر ەتىپ, ول كىسىگە قالام ۇستاتىپ, ادەبيەتكە تىم ەرتە اكەلگەنىن قىزىقتى ەتىپ ورىس تىلىندە اڭگىمەلەپ بەردى. ادەبي شىعارماعا ەنۋگە سۇرانىپ تۇرعان ءوز ومىرىنەن الىنعان كوپ ەپيزودتاردىڭ اڭگىمەلەرىنە ارقاۋ بولعانىن, شىعارمالارىنداعى كەيىپكەرلەردىڭ كەيبىرىنە اينالاسىنداعى ادامدار پروتوتيپ بولعانىن بايانداپ بەردى. ورىس جازۋشىلارى مەن ادەبيەتتانۋشىلارى دۋلات اعانىڭ شىعارمالارىنداعى سيۋجەت قۇرۋداعى شەبەرلىگىن, دراماتۋرگيالىق شىعارمالارىن بولاشاقتا رەسەي تەاترلارىندا قويۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ويتكەنى, كەيىپكەرلەرىنىڭ تابيعاتى قازىرگى زامانعى وقىرمان ءۇشىن قىزىق, وزەكتى, رۋحاني تىنىسى تارىلعان قازىرگى قوعامدى ىزگىلىككە شاقىراتىن مورالدىق قۋاتى زور ەكەنىن جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن وقىپ شىققان ورىس ادەبيەتتانۋشىلارى العا تارتىپ, سوزدەرىن شىعارمالارىنداعى ۇزىندىلەرمەن دايەكتەدى. زالعا جينالعان قاۋىم جازۋشىنىڭ ازىلگە تولى ادەمى اڭگىمەسىن ۇلكەن ىقىلاسپەن تىڭداپ, رۋحاني سەرپىلىپ قالدىق.
قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ جاناشىرى, قازىرگى رەسەيدەگى ەلشىمىز يمانعالي تاسماعامبەتوۆ بولاشاقتا رەسەي فەدەراتسياسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلشىلىگى جانىنان قازاق مادەنيەتى ورتالىعى اشىلاتىنىن ايتتى. دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارمالارىن رەسەيلىك تەاتر ساحنالارىنا شىعارۋ تۋرالى يدەيا وتە ورىندى, بولاشاقتا ورىس رەجيسسەرلەرىنە وقىتىپ, وسى ماسەلەنى ەلشىلىك قولداۋىمەن ويلاستىرعان ءجون. پروزا ءوز الدىنا, دراماتۋرگيانى جازا ءبىلۋ – جازۋ ونەرىنىڭ ەرەكشە ءبىر قىرى. دراماتۋرگيادا دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارمالارى قايتالانباس دارالىققا يە, مازمۇنىنان قازىرگى زاماننىڭ تىنىسىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ جازاتىن سۋرەتكەر ەكەنىن بىردەن بايقاتادى. وسى باعىتتا دۇرىس جۇمىستار جاسالىپ, جازۋشى تۋىندىلارىن رەسەيلىك تەاترلار ساحناسىنا الىپ شىقساق دەگەن ءۇمىتىمىز بار.
اياگۇل مانتاي