چجوۋ لي, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى.
1 قازان – قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلعان كۇنى. عاسىرلار بويى ۇلكەن قاسىرەتتى باسىنان وتكەرگەن وسى ەجەلگى ەل 62 جىل بۇرىن ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ, الەمدىك ساحناعا قايتادان كوتەرىلدى. وتكەن 62 جىل ىشىندە قايتا تۋعان رەسپۋبليكا عالامات تابىستارعا قول جەتكىزىپ, دامۋدىڭ تەڭدەسسىز جولىنان ءوتتى جانە ول جاڭعىرۋ باعىتىمەن سەنىمدى تۇردە ءارى ماقساتكەرلىكپەن العا باسىپ كەلەدى.
قىتايدىڭ تاريحي تۇرعىدان العانداعى دامۋى
بۇگىنگى تاڭدا قىتايدىڭ دامۋى الەم نازارىن بارعان سايىن كوبىرەك اۋدارا تۇسۋدە جانە ونى باعالاۋ دا ارقيلى. بىرەۋلەر قىتايدىڭ ەكونوميكالىق عاجايىبىنا, قىتاي مودەلىنە تاڭدانىس ءبىلدىرىپ جاتسا, ەكىنشىلەرى قىتاي قاتەرى مەن قىتاي ەكسپانسياسى دەگەننەن قاۋىپتەنەتىن سىڭايلى. ال ءۇشىنشىلەرى قىتاي كۇش الا تۇسكەننەن كەيىن بەيبىت دامۋ باعىتىن ۇستانۋدى جالعاستىرا ما, الدە گەگەمونيا جولىنا تۇسە مە دەپ كۇماندانۋىن قويار ەمەس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازىرگى كەزدە قىتاي قانداي جولدى تاڭدايدى جانە قىتايدىڭ دامۋى الەم ءۇشىن نەنى بىلدىرەدى دەگەن ماسەلەلەر نازاردا تۇر. كونەدەن جەتكەن دانا ءسوز بىلاي دەيدى: وتكەنگە كوز جىبەرىپ, ورلەۋ مەن قۇلدىرۋدىڭ سەبەبىن بىلۋگە بولادى, دەمەك قازىرگى قىتاي مەن ونىڭ دامۋىن دۇرىس جانە وڭ قىرىنان ءتۇسىنۋ ءۇشىن تاريحىن كوبىرەك ءبىلۋ قاجەت.
قىتاي – كونە وركەنيەتتى عاجايىپ ەل. قىتاي وركەنيەتى – ەجەلگى داۋىردەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جەتكەن ەرتەدەگى ءتورت الەمدىك وركەنيەتتىڭ ىشىندەگى بىردەن-ءبىرى. وعان قىتاي مادەنيەتىنە ءتان تولەرانتتىلىقتىڭ جوعارى دەڭگەيى, اشىقتىق جانە كوپقىرلىلىق سەبەپ. ۇيلەسىمدىلىك – قىتاي مادەنيەتى قۇندىلىعىنىڭ ءمانى. قىتاي مادەنيەتىندە ەرتە زاماننان الەم تۇتاس جانە ۇيلەسىمدى بولۋى ءتيىس دەگەن ۇستانىم قالىپتاسقان. بۇل تۇجىرىم قىتاي ۇلتىنىڭ وي-ساناسى مەن تارتىبىنە تەرەڭ ىقپال ەتسە, قىتايلىقتاردىڭ ادامدار اراسىنداعى, ادام مەن تابيعات جانە ەلدەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناسىن رەتتەۋدە قۇندى قادامعا اينالدى. قىتاي ۇلتى قاشاندا ءتۇرلى مادەنيەتتەردىڭ ءوزارا كىرىگىپ, ءبىر-ءبىرىن بايىتۋىنا ۇمتىلعان جانە شەتەل مادەنيەتتەرىن ۇلكەن جۇرەكپەن قابىلداعان. الەمگە ايگىلى جىبەك جولىندا قىتايدىڭ باسقا ەلدەرمەن ساۋدا جانە مادەني بايلانىسىنىڭ ءىزى قالعان. مين اۋلەتىنەن شىققان قىتايدىڭ ۇلى ساياحاتشىسى چجەن حە ازيا مەن افريكا وڭىرلەرىنىڭ 30-دان استام ەلىندە بولىپ قانا قويماي, سولارعا قىتايدىڭ جەتەكشى مادەنيەتى مەن عىلىم جانە تەحنيكا جەتىستىكتەرىن الىپ بارا وتىرىپ, جەتى مارتە شەتەلدىك تەڭىز ەكسپەديتسيالارىن جۇزەگە اسىرعان. ونىڭ بۇل ساپارلارى بارعان ەلدەرىندە ۇلكەن قولداۋ مەن قۇرمەت تۋدىرعان. قىتاي حالقى ءوزىنىڭ ەركىن باسقالارعا ەشقاشان تاڭعان ەمەس جانە قاشاندا ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن ءتۇرلى يدەولوگيالارعا ءوزارا قۇرمەتپەن قاراۋعا شاقىرادى. 5000 جىلدىق وركەنيەت قىتاي حالقىنىڭ بويىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتقان جانە جاڭا ماعىنامەن تۇراقتى تولىعىپ وتىراتىن داڭقتى بەيبىتسۇيگىش ءداستۇر قالىپتاستىرعان.
جاڭا قىتاي ءجۇرىپ وتكەن سوڭعى 62 جىل, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, رەفورمالار مەن اشىقتىق ساياساتى جۇرگىزىلگەن سوڭعى 30 جىلدان استام ۋاقىت قىتايدىڭ زور وزگەرىستەر مەن تاماشا تابىستار جىلدارى بولدى. ەل جوعارى ورتالىقتاندىرىلعان جوسپارلى ەكونوميكادان ءومىر سۇرۋگە قابىلەتتى نارىقتىق ەكونوميكاعا تابىستى ءوتتى. ءسويتىپ, تاريحي بەتبۇرىس جاساپ, سىرتقى دۇنيەگە جابىق مەملەكەتتەن جان-جاقتى اشىق ەكونوميكالى مەملەكەتكە اينالدى. قىتاي ەكونوميكاسى جىلدىق 10 پايىزدىق ءوسىمىن ساقتاپ وتىر. ءىجو 2010 جىلى 6 تريلليون دوللارعا جەتسە, 1978 جىلمەن سالىستىرعاندا 16 ەسەگە كوپ جانە بۇل كورسەتكىش بويىنشا قىتاي الەمدە ەكىنشى ورىنعا شىقتى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ايتارلىقتاي جاقسارىپ, ولاردىڭ ءومىرى جاپپاي كەدەيلىكتەن ورتاشا دەڭگەيدىڭ باستاپقى كەزەڭىنە اياق باستى. وسىلايشا قىتاي ورتا دەڭگەيدەگى ۇيلەسىمدى قوعام قۇرۋ ماقساتىنا سەنىمدى تۇردە نىق قاداممەن كەلە جاتىر. قىتاي تابىسىنىڭ تاجىريبەسى مىنادا: ول ءوز ەلى شىندىعىنا سايكەس, ياعني قىتايلىق سپەتسيفيكاسى بار سوتسياليستىك جول ارقىلى دامۋدىڭ وڭ ارناسىن تاپقان.
قىتايدىڭ دامۋ تاجىريبەسى باتىس ەلدەرى ءجۇرىپ وتكەن گەگەمونيا مەن سىرتقى ەكسپانسياعا ۇمتىلاتىن جولدى قايتالاماي, ءبىر ەلدىڭ ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جانە ءوزارا پايدالى نەگىزدەگى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعى ەسەبىنەن كوتەرىلە الاتىنىنىڭ جارقىن ايعاعى بولدى. قىتاي الەمدىك ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ماڭىزدى ۇلەس قوسىپ وتىر. سوڭعى جىلدارى قىتايدىڭ الەمدىك ەكونوميكا وسىمىنە قوسقان ۇلەس كوەففيتسيەنتى 10 پايىزدان استامدى قۇرادى. قىتاي بسۇ-عا وتكەن 2001 جىلعى كەزەڭنەن بەرى ەلدىڭ ورتاشا جىلدىق يمپورتى شامامەن 750 ملرد. اقش دوللارى بولسا, ءتيىستى ەلدەر مەن وڭىرلەردە 14 ملن.-نان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. وتكەن 10 جىل بەدەرىندە قحر اۋماعىندا شەتەل ينۆەستيتسيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىندار قىتايدان 261,7 ملرد. دوللار تابىس اكەتتى, اتالعان كورسەتكىشتىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسىمى 30 پايىزدى قۇرادى. 2000-2010 جىلدارى قىتايدىڭ شەتەلدەردەگى تىكەلەي قارجىلاي ەمەس جىلدىق ينۆەستيتسيالارى شامامەن 1 ملرد.-تان 59 ملرد. دوللارعا ءوستى. ءسويتىپ, ءتيىستى ەلدەردەگى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن قوستى. 2009 جىلى شەتەلدەردە جۇمىس ىستەيتىن قىتاي كاسىپورىندارى تولەگەن سالىق كولەمى 10,6 ملرد. اقش دوللارى بولدى. سول قىتاي كاسىپورىندارىندا جۇمىس ىستەيتىن جەرگىلىكتى تۇرعىندار سانى 439 مىڭ ادامعا جەتتى. 1997 جىلى ازياداعى قارجى داعدارىسى تۋىنداتقان قىتايمەن جاپسارلاس ەلدەردەگى ۆاليۋتانىڭ ايتارلىقتاي دەۆالۆاتسياسى جاعدايىندا قحر نەگىزىنەن ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ قالا السا, ول ءوز كەزەگىندە وڭىرلىك ەكونوميكالاردىڭ تۇراقتىلىعى مەن دامۋىن قامتاماسىز ەتتى. 2008 جىلى, حالىقارالىق قارجى داعدارىسى بۇرق ەتە تۇسكەننەن كەيىن, قىتاي ەكونوميكالىق ورتانى ساۋىقتىرۋدىڭ «20 توبى» جانە باسقا دا تەتىكتەرى شەڭبەرىندەگى شارالارعا بەلسەندى قاتىسىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە قارجى جۇيەسىن رەفورمالاۋعا اتسالىستى, ياعني تاۋارلار ساتىپ الۋ ءۇشىن شەتەلدەرگە ۇلكەن دەلەگاتسيالار جىبەرىپ, كۇردەلى جاعدايدا قالعان مەملەكەتتەرگە كومەك قولىن سوزدى.
قىتايدىڭ بەيبىت دامۋ جولى, الەمدىك تاريحقا كەڭ تۇرعىدان قاراعاندا, ەلدى بۇكىل الەمدە بەيبىتشىلىكتى قورعاۋ ەسەبىنەن دامىتۋدا جانە ءوزىنىڭ دامۋى ارقىلى پلانەتاداعى بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدە جاتىر.
وسىنداي زور تابىستارىنا قاراماستان, قىتاي ءالى دە بولسا دامۋشى ەلدەر قاتارىندا قالىپ كەلەدى. ەلدە تۇرعىندار سانى كوپ جانە ەكونوميكالىق نەگىز ءالسىز. قحر بۇكىل الەم تۇرعىندارىنىڭ شامامەن 20 پايىزىن پلانەتامىزداعى جىرتىلاتىن جەرلەردىڭ تەك 7,9 پايىزىن, تۇششى سۋدىڭ 6,5 پايىزىن عانا پايدالانىپ اسىراپ وتىر. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ تابىستارى 1,3 ملرد. ادامعا ءبولىنۋى ءتيىس. سوندىقتان حالىقتىڭ سۇرانىسىن ۇزدىكسىز قاناعاتتاندىرۋ مەن دامىتۋ ۇلكەن پروبلەما بولىپ قالۋدا. 2010 جىلى جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 4400 اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل كورسەتكىش بويىنشا قىتاي الەمدە شامامەن 100-ءشى ورىنعا ورنالاسقان.
ءبىزدىڭ الدىمىزدا سونداي-اق وڭىرلەر دامۋىنىڭ الا-قۇلالىعى, رەسۋرستاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, ەكولوگيالىق احۋالدىڭ ناشارلاۋى, تاعى باسقا وسى سياقتى پروبلەمالار تۇر. وسىنىڭ بارلىعى قىتاي شىندىعى. قىتاي باسقا دامىعان ەلدەر بىرنەشە جۇزدەگەن جىلدار بويى جۇرگەن جولدى قىسقا ونداعان جىلدار ىشىندە ءجۇرىپ ءوتتى. ەلدى يندۋستريالاندىرۋ مەن ۋربانيزاتسيا ۇدەرىستەرىندە دامىعان ەلدەر تاپ بولعان بارلىق پروبلەمالارمەن ءبىز دە بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز جانە بۇل پروبلەمالار مەيلىنشە وتكىرلىگىمەن جانە كۇردەلىلىگىمەن ەرەكشەلەنبەك. قىتايدى ناعىز قازىرگى زامانعى ەلگە اينالدىرۋ ءۇشىن بىرنەشە ۇرپاقتىڭ كۇش-جىگەرى قاجەت بولادى. تەك وسىلاردى قاپەرگە الا وتىرىپ قانا ءبىز قىتايدىڭ دامۋى مەن ونىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ۇستانىمدارىنا بارىنشا وبەكتيۆتى جانە ءادىل كوزقاراس تانىتا الامىز.
بولاشاقتا قىتاي بەيبىت دامۋ جولىمەن شەشىمدى جانە نىق جۇرەتىن بولادى. قىتايلىقتار – كوپتەگەن قيىندىقتاردى باستارىنان وتكەرگەن جانە سولاردان ايتارلىقتاي زارداپ شەككەن, جاڭا تاريحي كەزەڭدە دە كەدەيشىلىكتىڭ ءدامىن تاتقان حالىق. وسى سەبەپتى قىتايلىقتار بەيبىت ءومىردى قاستەر تۇتادى جانە دە ءال-اۋقاتقا بەيبىتشىلىك ارقىلى عانا قول جەتكىزۋگە بولادى دەپ بىلەدى. بەيبىت دامۋ – بۇل قىتايدىڭ ستراتەگيالىق تاڭداۋى. قىتاي ەشقانداي جاعدايدا اگرەسسيالىق جانە ەكسپانسيونيستىك ساياسات جۇرگىزۋگە ۇمتىلمايدى, ەشقاشان گەگەمون بولمايدى جانە الەمدە ۇستەمدىك قۇرۋ ءۇشىن كۇرەسپەيدى. ءوزىنىڭ بەيبىت دامۋ قاعيداتىن قورعاۋمەن قاتار, پلانەتادا بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلادى جانە ورتاق دامۋ جولىندا كۇش-جىگەر جۇمسايتىن بولادى.
قىتاي-قازاقستان: وتكەنى, بۇگىنى مەن بولاشاعى
قىتاي مەن قازاقستان جاقىن كورشىلىكتە ءومىر سۇرۋدە جانە ورتاق تاۋلارمەن جانە وزەندەرمەن بايلانىسقان. ەكى ەلدىڭ دوستىعى مەن تاتۋ كورشىلىگىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. بۇكىل الەمگە ايگىلى ۇلى جىبەك جولى ەكى ەل اراسىنداعى عاسىرلارعا جالعاسقان دوستىقتىڭ ناقتى ايعاعىنداي. ءبىزدىڭ ەلىمىز قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تانىدى جانە ونىمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتتى. سول ساتتەن بەرى قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسى حالىقارالىق كونيۋنكتۋرانىڭ وزگەرىستەرى سىناقتارىنا شىداس بەرە وتىرىپ, سەنىمدىلىك, تەڭ قۇقىلىق, ءوزارا تيىمدىلىك پەن ءوزارا ىقپالداستىق سيپاتىن ايعاقتاپ, سالاماتتى جانە تۇراقتى ارنادا جەدەل دامۋدا. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى بايلانىس وڭىردەگى جانە تۇتاستاي العاندا الەمدەگى تاتۋ كورشىلىك پەن دوستىقتىڭ شىن مانىندەگى جارقىن مىسالى بولىپ تابىلادى.
الداعى جىلى ەكى ەل اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناعانىنا 20 جىل تولادى. وتكەن 20 جىل ەكى ەل ءۇشىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ مەن مەملەكەتتىلىك قۇرۋدا ادام ايتقىسىز تابىستارعا قول جەتكىزگەن, سونىمەن قاتار, قىتاي مەن قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىك قارىم-قاتىناسىن دامىتۋدا تۇراقتى كەزەڭ بولدى دەۋگە نەگىز بار. الەمدەگى ەكى جەتەكشى, وسكەلەڭ مەملەكەتتەر رەتىندە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قازىردىڭ وزىندە ەكى جاقتى شەڭبەردەن شىعىپ, ماڭىزدى ستراتەگيالىق مانگە يە بولىپ وتىر.
ءبىرىنشى كەزەكتە, قىتاي مەن قازاقستان – شىنايى جانە سەنىمدى ساياسي سەرىكتەستەر. ساياسي ءوزارا سەنىم – بۇل ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستىڭ باستى باسىمدىعى. تاراپتار شەكارا ماسەلەسىن تولىقتاي شەشتى. ساياسي سالادا دا شەشىلمەگەن ماسەلەلەر جوق. ەكىنشى جاقتىڭ تۇبەگەيلى ءمۇددەلەرىنە قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردە دە ءبىر-ءبىرىن نىق قولداۋدان تانعان ەمەس. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ كوشباسشىلارى تەك تىعىز جۇمىس بايلانىستارىن عانا ەمەس, سونداي-اق تەرەڭ جەكە دوستىق بايلانىستارىن دا ۇستانىپ كەلەدى. قحر توراعاسى حۋ تسزينتاو قازاقستاندا جەتى مارتە بولسا, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ساپارمەن, سونداي-اق حالىقارالىق كونفەرەنتسيالارعا قاتىسۋ ءۇشىن قىتايدا 17 رەت بولعان. بۇعان قوسا, ەكى مەملەكەتتىڭ باسشىلارى ەكى جاقتى نەگىزدە, سونداي-اق وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى بويىنشا تۇراقتى تۇردە پىكىرلەر الماسۋ ءۇشىن ءتۇرلى حالىقارالىق شارالاردا دا ءجيى كەزدەسىپ تۇرادى. تاراپتار تەرروريزم سيياقتى قازىرگى زاماننىڭ قاسىرەتىمەن كۇش بىرىكتىرە كۇرەسۋ ماقساتىندا بۇۇ, شىۇ, اوسشك جانە باسقا كوپقىرلى ءپىشىندەردە ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىل تانىتىپ كەلەدى. وتكەن 2010 جىل ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدا ۇلكەن ماڭىزعا يە جىل بولدى. وسى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا پرەزيدەنت نازارباەۆ پەن توراعا حۋ تسزينتاو ءبىر-بىرىمەن ساپارلار الماسىپ, ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستى جاڭا تاريحي كەزەڭگە شىعارۋعا العىشارت جاسايتىن جان-جاقتى ستراتەگيالىق ءارىپتەستىك قۇرىپ, دامىتۋعا ۋاعدالاستى.
وسىلايشا قىتاي مەن قازاقستان ءوزارا پايدالى ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستەرگە اينالدى. سوڭعى جىلدارى ەلدەردىڭ ىنتىماقتاستىعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق, شيكىزاتتىق ەمەس, ينفراقۇرىلىمدىق جانە باسقا سالالاردا جەمىستى دامىپ كەلەدى. ەلدەرىمىزدىڭ ساۋدا اينالىمى ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناعان العاشقى جىلدارداعى 368 ملن. دوللاردان 2010 جىلى رەكوردتىق كورسەتكىشكە دەيىن, ياعني 20,31 ملرد. دوللارعا دەيىن ءوستى. ناقتىلاي تۇسسەك, بۇل – 60 ەسەدەن استامعا ارتقان دەگەن ءسوز. بۇگىنگى كۇنى قىتاي قازاقستاننىڭ اسا ءىرى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ تابىلادى جانە قازاقستان تمد ەلدەرى اراسىندا قىتايدىڭ ەكىنشى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ وتىر. قىتاي مەن قازاقستان اراسىندا تاۋار اينالىمى قحر-ءدىڭ ورتالىق ازياداعى ەلدەرمەن جالپى تاۋار كولەمىنىڭ 70 پايىزىنان استامىن قۇرايدى. ەكى مەملەكەت باسشىسى 2015 جىلعا قاراي تاۋار اينالىمىن 40 ملرد. دوللار دەڭگەيىنە جەتكىزۋ تۋرالى ماقسات قويدى. بۇل جەردە اتاپ كورسەتەتىن ءجايت – ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى ەشقانداي قوسىمشا ساياسي شارتسىز, ياعني تەڭ قۇقىلىق, سەنىم جانە ءوزارا تيىمدىلىك نەگىزىندە ءجۇرگىزىلىپ كەلەدى. مىنە, سوندىقتان دا مۇنداي ىنتىماقتاستىق ۇلكەن ومىرلىك كۇشكە يە جانە تۇراقتى تۇردە كەڭەيە ءارى تەرەڭدەي تۇسە الادى.
قىتاي – قازاقستاننىڭ سەنىمدى ەكونوميكالىق سەرىكتەسى. قحر بۇگىندە قازاقستاننىڭ اسا ءىرى يمپورتەرىنە اينالعان. قىتايدىڭ قازاقستانعا ينۆەستيتسيا كولەمى 10 ملرد. دوللارعا جەتسە, قازىرگى كەزدە قازاقستاندا قىتاي كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 1000 قارالى كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. قىتايلىق كاسىپورىندار پايدا تابا وتىرىپ, ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتەرى تۋرالى دا ۇمىتقان ەمەس. ولار جەرگىلىكتى الەۋمەتتىك دامۋ باعدارلامالارىنا بەلسەندى قاتىسىپ, قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردى دايىنداۋمەن قاتار, تەمىر جول, جىلىجاي قۇرىلىستارىن سالۋدا. ءسويتىپ, ەڭبەكپەن قامتۋ, جەرگىلىكتى سالىق تۇسىمدەرىن ۇلعايتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. جاقىنداعى حالىقارالىق قارجى داعدارىسى كەزىندە قىتاي قازاقستانعا 13 ملرد. دوللار كولەمىندە نەسيە ۇسىنىپ, ءوزىنىڭ وسى ءىس-ارەكەتى ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنا قولداۋ كورسەتتى. العا كوز تىگەتىن بولساق, ەلدەرىمىزدىڭ ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىق الەۋەتى ءالى دە جوعارى ەكەنىن كورەمىز جانە ونىڭ بولاشاعى اسا زور ەكەنىن بايقايمىز. بۇگىندە قىتايدا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان 12-ءشى 5 جىلدىق جوسپار كوپ باسىمدىقتارى بويىنشا قازاقستاندى دامىتۋدىڭ 2020 جىلدارعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان ستراتەگياسىمەن سايكەسەدى.
ەلدەرىمىزدىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق سالادا دا ارىپتەستەر ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. قىتايدىڭ كونە ءتامسىلى بىلاي دەيدى: مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ نەگىزىندە ءوزارا ۇنامدىلىق پەن حالىقتارىنىڭ جاقىنداسۋى جاتادى. ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ مادەني ءداستۇرلەرى, سالتتارى مەن سانالارى ارقيلى جانە بۇل ەكى ەلدىڭ ءتۇرلى سالالارداعى ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ ىرگەتاسى رەتىندە ءوزارا تۇسىنىستىك پەن بايلانىستارىمىزدى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى شارتى بولىپ تابىلادى. قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى دوستىق بايلانىستاردىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە وراي جىل وتكەن سايىن ەكى ەل ازاماتتارىنىڭ ءبىر-بىرىنە جۇمىسقا, وقۋعا نەمەسە ساياحاتقا كەلۋلەرى جيىلەي باستادى. بۇگىندە قىتايدا بىرنەشە مىڭ قازاقستاندىق ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جۇرسە, قىتاي تاراپى دا قازاقستاننان وقيتىن ستۋدەنت-ستيپەندياتتاردىڭ جىل سايىنعى كۆوتالارىن 200 ادامعا دەيىن كوبەيتتى. قازاقستاندا دا مىڭنان اسا قىتايلىق ستۋدەنت بىلىممەن سۋسىنداۋدا.
قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسى ومىرشەڭدىگىنىڭ باستاۋى ولاردىڭ دامۋى ەكى ەل حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرىنە تۇبەگەيلى جاۋاپ بەرەتىندىگىندە جانە ەكى ەلدىڭ تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مەن دامىتۋ تالاپتارىنا تولىق سايكەس جۇرگىزىلەتىندىگىندە جاتىر دەپ وي تۇيۋگە نەگىز بار. بۇل ارادا ەكى مەملەكەتتىڭ دە ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا ناقتى تيىمدىلىك پەن ءوزارا پايدا كورىپ وتىرعانىن, قاي تاراپ ارتىقشىلىققا يە نەمەسە ءبىرى ەكىنشىسىنە قىسىم كورسەتۋدە دەگەن تۇرعىدا ءسوز قوزعالۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن ابزال. قىتاي مەن قازاقستاننىڭ ىنتىماقتاستىعى شىن مانىندە ءوزارا پايدالى نەگىزدە جۇرگىزىلىپ, قوس تاراپقا دا ناقتى پايدا اكەلۋدە. قىتايدىڭ دامۋى قازاقستان ءۇشىن قاتەر ەمەس, ۇلكەن مۇمكىندىكتەر. وسىنى جاقسى تۇسىنگەندىكتەن دە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قازاقستاننىڭ باسقا دا رەسمي ادامدارى قىتايمەن ىنتىماقتاستىقتى جان-جاقتى دامىتۋ قازاقستان سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ءار كەز مالىمدەپ كەلەدى.
بۇگىندە قىتاي مەن قازاقستاننىڭ قارىم-قاتىناسى جاڭا تاريحي ساتىعا كوتەرىلدى, الدىمىزدان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلدى. جيناقتالعان باعالى تاجىريبە مەن وتكەن 20 جىل ىشىندەگى ىنتىماقتاستىق بايلانىستار بىزدەرگە ودان ءارى دە ىلگەرى جىلجۋعا ىرعاقتى سەرپىن بەرەدى. ءبىز قازاقستان تاراپىمەن بىرگە ءوزارا سەنىمنىڭ, ءوزارا تيىمدىلىك پەن بىرلەسىپ دامۋدىڭ جوعارى رۋحىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ىنتىماقتاستىقتى بارلىق دەڭگەيلەردە جانە بارلىق باعىتتاردا ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىمىزدى ودان ءارى دامىتۋ تۇرعىسىنان نىعايتا بەرۋگە دايىنبىز. وسىلايشا ورتاق كۇش-جىگەر جۇمساۋدىڭ ناتيجەسىندە عانا ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز بەيبىتشىلىكپەن, تۇراقتىلىقپەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.