اۋانىڭ لاستانۋىنا قارسى ءتيىمدى شارالار كەرەك

«مەنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىما سە­بەپ­­شى بولعان «ەگەمەن قازاقستان» رە­س­پۋبليكالىق گازە­تىن­دە جاريالانعان «اي­ىپپۇل اۋا بولا ما؟» اتتى ماقالا بو­لىپ وتىر. گازەتتەگى ماقالادا اۋا لاس­­تا­­نۋىنىڭ كوتەرىڭكى دەڭگەيى وس­كە­مەن, پاۆ­لودار قالالارىندا جانە ەلىمىزدىڭ مۇ­نايلى ولكە­لە­رىندە بايقالاتىنى اي­تى­­لادى. بۇل شاھارلاردا نەگىزىنەن ون­دى­­رىس­­تىك كاسىپورىندار كوزدەرىنەن ات­موس­فە­را­لىق اۋاعا لاستاعىش زات­­تار نورمادان تىس كوپ شى­عا­­­رىلۋدا. جىل سايىن بۇل اي­ماق­تاردا اۋا قاباتىنا زياندى گاز­داردىڭ توننالاعان بولىگى شى­عادى.  مىسالى, باتىس قازاقستاندا ورنا­لاس­قان ءبىر عانا «تەڭىز­شەۆ­رويل» كومپانياسى سوڭ­عى ءۇش جىلدا 36 رەت ۋلى قالدىق تا­را­تىپ, تەڭىز كەن ورنىندا ەكو­لو­گيالىق رۇق­ساتسىز 33 ملن تەك­شە مەتردەن استام گاز­دى اۋا­عا جاققان. سونىمەن قاتار, اق­تو­­بەدە, تەمىرتاۋدا, باسقا دا وڭىر­لەردە ور­نالاسقان ءىرى, الپاۋىت كاسىپورىندار اۋا­نى لاستاۋ­دى توقتاتار ەمەس. قازاقستان رەس­­پۋبليكاسى ەنەرگەتيكا مي­ني­ستر­لى­گى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جا­نە باقىلاۋ كو­ميتەتىنىڭ 2016 جىل­عى اقپاراتىنا سۇي­ەن­سەك, ور­تا ەسەپپەن قورشاعان ورتاعا كەل­­تى­رىلگەن زالال بويىنشا 31 ملرد 217 ملن تەڭگە ايىپپۇل سا­لىنعان. دەگەنمەن, ما­قالادا اۋا­نى لاستاپ, تەك قانا ايىپپۇل تو­­لەۋمەن شەكتەلىپ, ەشقانداي شا­را قول­دانباۋ ادەتكە اينالىپ وتىر­عانى العا تارتىلادى.  حالىقارالىق تاجىريبەدە ات­موس­فە­راعا زالالدى زاتتاردىڭ شى­عارىلۋىن قىس­قارتۋ ءۇشىن تي­ىمدىلىگى جوعارى مەحا­نيز­مدەر قول­دانىلادى. سولاردىڭ باس­تى تۇر­لەرىنىڭ ءبىرى – سالىق جۇيەسى سايا­ساتى. بۇل ءتاسىل كاسىپورىندار تا­را­پىنان تولەنەتىن سالىق مولشەرىن قىس­قارتۋ ءۇشىن اتموسفەراعا زالالدى زاتتاردىڭ شىعارىلۋىن بارىنشا ازايتۋعا باعىتتالعان. مۇنداي شا­را – كاسىپورىنداردى جاڭا تاسىلدەر ىز­دەس­تى­رۋگە ىنتالاندىرادى دەگەن ءسوز. ال بىز­­دە كەرىسىنشە, تولەنگەن ايىپپۇلدار ەش­قانداي ناتيجەگە جەتكىزبەي, ادەت­تە­گىدەي, ءوندىرىس ورىندارى تەك قانا اي­ىپ­پۇل تولەپ, ەش شارا قولدانباي, كە­لەسى ايىپپۇلعا دەيىن اۋانى لاستاۋدى جال­عاس­تىرا بەرەدى». وسىعان بايلانىستى دەپۋتات باقىت­جان ءابدىر ۇلىنان تەك ايىپپۇلمەن شەك­تەل­­مەي, ءتيىستى قۇزىرەتتى ورگاندارعا اۋا­­­نىڭ لاستانۋىنىڭ الدىن الاتىن, ات­موس­فەراعا زالالدى زاتتاردىڭ شى­عا­رى­لۋ مولشەرiن ازايتاتىن وزىق تاسىل­دەر­دى وي­لاستىرىپ, جۇزەگە اسىرۋدى جانە قا­جەت بول­سا, باسقا دا ءىس-شارالاردى قا­راس­تى­رۋ­دى سۇرايدى.