كەشە «نۇر وتان» حدپ-نىڭ ورتالىق اپپاراتىندا ءماجىلىس توراعاسى, «نۇر وتان» حدپ ماجىلىستەگى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ توراعالىعىمەن فراكتسيانىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وندا 2012-2014 جىلدارعا ارنالعان ءۇش جىلدىق بيۋدجەت جوباسى مەن پارتيانىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تالقىلاندى.
فراكتسيانىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنا پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ, پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ە.نىعماتۋلين, سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.
ورال مۇحامەدجانوۆ ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە ەلباسىنىڭ پارلامەنت جۇمىسىنا جوعارى باعا بەرگەندىگىن ايتا كەلىپ, بۇل باعانىڭ پارلامەنتكە كۇش-جىگەر قوسىپ, جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتەلەيتىنىن اتاپ كورسەتتى. پرەزيدەنت جولداۋى مەن پارتيانىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىندا بەلگىلەنگەن مەجەلەر ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرمەن ايشىقتالىپ وتىر. «نۇر وتان» حدپ مەن ونىڭ ماجىلىستەگى فراكتسياسىنىڭ جانە ۇكىمەتتىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىنىڭ ارقاسىندا ەلباسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرى وڭ شەشىمىن تاۋىپ وتىر, دەدى توراعا.
ك.ءماسىموۆ ءوزىنىڭ سوزىندە قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا كوپتەگەن وڭدى ىستەردىڭ اتقارىلىپ جاتقاندىعىنا نازار اۋداردى. 2008-2010 جىلدارى 19,7 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, 535 مىڭ قازاقستاندىق وزدەرىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتقان. ورتاشا زەينەتاقى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,6 ەسەگە ءوسىپ, 27 665 تەڭگەنى قۇراعان. ال 2011 جىلى ءتورت جانە ودان كوپ بالاعا تولەنەتىن ءجاردەماقى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 4,6 ەسەگە ۇلعايىپ وتىر. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بولىنگەن قارجى دا ەكى ەسەگە دەيىن ارتىپ, ول 2011 جىلى 898 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر سانى 4000-عا كوبەيگەن. 137 جاڭا بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلسە, 2011 جىلى تاعى 65-ءى ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىلۋدە ەكەن.
مەكتەپتەر سانى مەن مۇعالىمدەر جالاقىسىنىڭ دا ارتىپ كەلە جاتقانى نازاردان تىس قالعان جوق. عىلىمعا قارجى ءبولۋ 2011 جىلى 1,8 ەسەگە ارتىپتى. يۋنەسكو-نىڭ ەسەبىنشە, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى بويىنشا قازاقستان 129 ەلدىڭ ىشىندە ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتاعان. وسى رەتتە كارىم قاجىمقان ۇلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋدىڭ دا 2 ەسەگە ارتىپ, ۇستىمىزدەگى جىلى 640 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋعا 100 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپتى. سونداي-اق 145 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان. 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا انا ءولىمى 63 پايىزعا, ال بالا ءولىمى 26 پايىزعا كەمىگەن.
ۇكىمەت باسشىسى كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا, ءىجو-دەگى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى 30 پايىزدان اسقان. قازاقستاندا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ اسا تومەندەۋىنە جول بەرىلمەپتى. داعدارىستىق 2009 جىلى ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق ءوسىم 1,2 پايىز بولسا, اقش – 2,6, رەسەي – 7,9, ال ۋكراينا 15,1 پايىزدىق قۇلدىراۋعا جول بەرىپ قويعان. بۇگىنگى كۇنى قازاقستان برازيليا, مالايزيا, تۇركيا سياقتى تابىس دەڭگەيى ورتاشا ەلدەر اراسىندا كوشباسشى ورىندا تۇرعان كورىنەدى. 2010 جىلى ىشكى جالپى ءونىم 148 ميلليارد دوللاردان اسسا, بۇل ورتالىق ازياداعى ءتورت مەملەكەتتىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن قوسا ەسەپتەگەندەگىدەن ەكى ەسە كوپ. بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورتاشا جالاقىسى 2 ەسە ۇلعايىپ, 2011 جىلعى 1 شىلدەدە 67 مىڭ تەڭگە بولعان.
قارجى جۇيەسىن تۇراقتاندىرۋعا قارجى ءبولىنىپ, اليانس, تەمىر جانە بتا بانكتەرىن قايتا قۇرىلىمداۋ 2010 جىلى اياقتالىپتى. بانك سەكتورىنىڭ 2007 جىلعى سىرتقى قارىزى 46 ميلليارد اقش دوللارى بولسا, 2011 جىلى ول 16,6 ميللياردقا دەيىن تومەندەگەن. وسىلايشا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ سىرتقى قارىزى 29,4 ميلليارد دوللارعا كەمىگەن. تيىسىنشە ۇلتتىق قور قارجىسى 2007 جىلعى 14,7 ميلليارد دوللاردان 2011 جىلى 40,3 ميللياردقا دەيىن ارتقان. ەگەر بۇعان ۇلتتىق بانك قارجىسىن قوسقاندا جيناقتالعان قارجى 76,3 ميلليارد اقش دوللارى بولادى ەكەن.
جاڭا سالىق كودەكسىن ءازىرلەۋدىڭ ناتيجەسىندە بارلىق زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن كورپوراتيۆتىك سالىق 30-دان 20 پايىزعا, ال قوسىمشا قۇن سالىعى 13-تەن 12 پايىزعا تومەندەتىلگەن. سونىڭ ءناتيجەسىندە كاسىپكەرلەر 800 ميلليون تەڭگەنى وزدەرىندە قالدىرۋعا مۇمكىندىك الىپتى. كەرىسىنشە, شيكىزات سەكتورىنا, اسىرەسە, مۇناي سەكتورىنا سالىق اۋىرتپالىعى 30 پايىزعا ارتتىرىلعانى ءمالىم. ەلەكتروندى سالىق ەسەپتىلىگى 80 پايىزعا جەتىپ, «سالىق تولەۋ» كورسەتكىشى بويىنشا قازاقستان بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ «Doing Business» رەيتينگىندە 183 ەلدىڭ ىشىندە 39 ورىنعا يە بولعان.
بۇدان كەيىن ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قايرات كەلىمبەتوۆ, قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ جانە ۇلتتىق بانك توراعاسى گريگوري مارچەنكو ءسوز الىپ, ءوز سالالارى بويىنشا ناقتى مالىمەتتەردى ورتاعا سالدى. ق.كەلىمبەتوۆ ساراپشىلار بولجامىنا سۇيەنە وتىرىپ, 2012 جىلى بازالىق ستسەناري بويىنشا مۇنايدىڭ باررەلىنە باعا 80 دوللار بولارىن, ال 2013-2016 جىلدارى 70 دوللار دەڭگەيىندە قالارىن جەتكىزدى. وسى جىلدار ارالىعىندا ەكونوميكالىق ءوسىم 7 پايىزدىق, ال ينفلياتسيا 6-8 پايىزدىق دالىزدەگى كورسەتكىش توڭىرەگىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە. مينيستر «يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى مەملەكەتتىك قولداۋ تۋرالى» جانە «ەنەرگيا ۇنەمدەۋ مەن ەنەرگيانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى» زاڭداردىڭ قابىلدانارىنان, «ءونىمدىلىك-2020», «باسەكەگە قابىلەتتى كاسىپورىنداردى ساۋىقتىرۋ» باعدارلامالارى شەڭبەرىندە ءىرى جوعارى تەحنولوگيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلارىنان دا حاباردار ەتە كەتتى. سونىمەن قاتار, «ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار تۋرالى» جاڭا زاڭدىق قۇجاتتىڭ ءازىرلەنۋىمەن ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانارى دا بەلگىلى بولدى. بۇدان باسقا, الەۋمەتتىك سالانى جاڭعىرتۋ بويىنشا قابىلدانعان باعدارلامالار ءوز جالعاسىن تاپپاق.
بولات جامىشەۆ ءوز سوزىندە 2012-2014 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كورسەتكىشتەرىنە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, 2012 جىلى بيۋدجەت ءتۇسىمى 4 751 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, شىعىس 5 509,5 ميلليارد تەڭگە بولادى دەپ بولجانىپتى. 2013 جىلى ءتۇسىم 5 030,6 ميلليارد تەڭگە بولسا, شىعىس 5 504,8 ميللياردقا كەميتىنى كۇتىلەدى ەكەن. ال 2014 جىلعى بيۋدجەتتىك ءتۇسىم 5 423,9 ميلليارد تەڭگەنى, شىعىس 5 884,1 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى دەپ جوسپارلانىپتى.
باياندامالار اياقتالىسىمەن ۇكىمەت مۇشەلەرى زالدا وتىرعانداردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. سونىڭ ىشىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى جەكسەنباي ءدۇيسەباەۆ جانار-جاعار ماي پروبلەماسىن وتكىر قويدى. ۇكىمەت باسشىسى ەلىمىزدەگى ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى 2014 جىلى عانا قايتا جاڭعىرتىلاتىنىن العا تارتىپ, ازىرگە جەدەل ءىس-شارالاردىڭ ىسكە اسىرىلا بەرەرىن جەتكىزدى. دەپۋتات پەتر دميتريەنكونىڭ سۇراعىنا وراي جاۋابىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ ەلىمىزدەگى استىقتىڭ ورتاشا ءتۇسىمى 16 تسەنتنەردەن اينالىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. سولتۇستىك وبلىستاردا ول 30 تسەنتنەرگە دەيىن بارىپتى. ا.مامىتبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق ءمۇمكىندىگى 6 ميلليون توننا بولسا, بيۋدجەتتە تەمىر جول تاسىمالىن سۋبسيديالاۋعا 7 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلىپتى.
وسى جەردە ك.ءماسىموۆ تۇركىمەنستان ارقىلى تاياۋ شىعىسقا, ال قىتاي ارقىلى شىعىس ازيا ەلدەرىنە استىق تاسىمالداۋعا ءمۇمكىندىك بار ەكەنىن العا تارتتى. دەپۋتات گۇلميرا يسىمباەۆانىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرگەن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ 5 جىل ىشىندە 523 مەكتەپ سالىنارىنان حاباردار ەتتى. مينيستر وسى ورايدا حالقى كوپ رەسەيدە تەك 640 مەكتەپتىڭ سالىنارىن مىسال رەتىندە كەلتىردى. بۇدان كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قۇرمانجان ءۋالي, ەرجان راحمەتوۆ جانە ۆالەري كوتوۆيچ ءسوز الىپ, ناقتى جەتىستىكتەر بارىسىن بايانداپ بەردى.
وتىرىس سوڭىنان ءسوز العان نۇرلان نىعماتۋلين بىلاي دەدى: «ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ جانە «نۇر وتاننىڭ» بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىز ەلباسىمىزدىڭ تاريحي جولداۋىن جانە پارتيامىزدىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىن ىسكە اسىرۋدا بىرقاتار وڭ كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدىك. ارينە, وسىنىڭ ءبارى – تىكەلەي قاراجات ارقىلى شەشىلەتىن وتە ماڭىزدى ماسەلەلەر. سوندىقتان, بۇگىن قارالعان ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتە بارلىق ءجايت ناقتى شەشىمىن تاپقانى – بۇل ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ, ۇكىمەتتىڭ جانە پارتيانىڭ ءوز ۇلەسىن قوسۋى دەپ ايتۋعا بولادى».
وسىلايشا فراكتسيا وتىرىسىندا پارتيانىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىنداعى مىندەتتەردىڭ داعدارىس جاعدايىندا ءساتتى ورىندالۋى, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋى, داعدارىسقا قارسى جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى مەن وزگە دە كوپتەگەن باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى جان-جاقتى ايتىلدى. ەندىگى جەردە پارتيا جۇمىس قارقىنىن ۇدەتىپ, ءاربىر تۇرعىننىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى جوعارىلاتا تۇسسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولماق.
اسقار تۇراپباي ۇلى.