جاھاندىق جىلىنۋ تالاسسىز اقيقاتقا اينالىپ وتىر. اسىرەسە, ول قازاقستان ايماعىندا جەدەل قارقىن الا ءتۇسۋدە. بۇل سۋ تاسقىنى, سەل ءجۇرۋ بەلسەندىلىگىنىڭ كۇشەيۋى, جەردىڭ جەدەل قارقىنمەن توزۋى مەن قۋاڭ توپىراقتى ايماقتاردىڭ سولتۇستىككە قاراي ىعىسۋى, مۇزدىقتاردىڭ ەداۋىر قىسقارۋى دەگەن ءسوز. كليمات وزگەرۋىنىڭ قازىرگى بەتالىسىن ءوزگەرتپەۋ ەلىمىزدەگى ءداندى داقىلدار شىعىمدىلىعىنىڭ قىسقارۋىنا, جۇقپالى اۋرۋلارعا شالدىعۋ قاۋپى بار ايماقتاردىڭ كەڭەيۋىنە اكەلىپ سوقتىرادى.
قازاقستانداعى پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنىڭ نەگىزگى ۇلەسى 80%-دان ارتىق. ولار جىلۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسى ءۇشىن قازبا وتىنىن قىزدىرۋدان اتموسفەراعا وتەدى. قازاقستان, جان باسىنا شاققانداعى پايدا دەڭگەيى ورتاشا بولۋىمەن قاتار, الەمنىڭ اسا جوعارى كومىرتەكتى ەكونوميكاسى بار مەملەكەتتەر قاتارىنا جاتادى. 2005 جىلى الەمنىڭ 186 ەلى ىشىنەن قازاقستاننىڭ ءىجو-ءنىڭ جان باسىنا شاققانداعى كولەمى جاعىنان 71-ءشى, جان باسىنا شاققانداعى پگ شىعارىندىلارى كولەمى جاعىنان 14-ءشى, ءىجو-ءنىڭ جوعارى كومىرتەكتىلىگى جاعىنان 24-ءشى ورىنعا يە بولعان.
قازاقستان پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنىڭ كولەمىن قىسقارتۋ جونىندەگى الەمدىك قوزعالىستىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى. كليماتتىڭ وزگەرۋى ءجونىندەگى بۇۇ-نىڭ نەگىزگى كونۆەنتسياسى مەن كونۆەنتسياعا كيوتو حاتتاماسىن بەكىتىپ, پارنيكتىك گازدار كولەمىن 2020 جىلعا قاراي 15%-عا, ال 2050 جىلعا قاراي 1992 جىلعى دەڭگەيگە قاراعاندا 25%-عا قىسقارتۋ جونىندەگى ەرىكتى مىندەتتەمەلەرىن قابىلدايتىنى تۋرالى جاريالادى.
وسى ورايدا ايتا كەتەتىن نارسە, پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارى كولەمىنىڭ قىسقارۋىنا تومەن كومىرتەكتى ەكونوميكانى دامىتۋ ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى.
بۇل – «قوڭىر» ەكونوميكادان «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋدى, تازا سۋ, كۇن, جەل ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى, ەنەرگيا تيىمدىلىگى ستاندارتتارىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن جاڭا دامۋ پاراديگماسى. كوپتەگەن دامىعان مەملەكەتتەر تومەن كومىرتەكتى دامۋعا كوشۋدىڭ ۇلتتىق باعدارلاماسىن ازىرلەپ تە ۇلگەردى. جاسىل عالامشاردىڭ ەكولوگيالىق ليميتتەرى شەگىندە بارشانىڭ تۇرمىس-سالتىن جاقسارتاتىن ءادىل جانە سەنىمدى ەكونوميكاعا كوشۋ الەمدىك قوعامداستىقتى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتى بولىپ تابىلادى.
ەكونوميكانىڭ تومەن كومىرتەكتى دامۋى قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەرلەردى قىسقارتىپ قانا قويماي, ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرادى, رەسۋرستار قايتارىمى, تابىستىلىق دەڭگەيىن, وندىرىستىك ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. قوسىمشا قۇنى جوعارى قالپىنا كەلتىرىلەتىن ەنەرگيانىڭ, الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالاردىڭ, ەكونوميكا سەكتورىنىڭ دامۋى قۋاتتى ىنتالاندىرۋعا يە بولماق, جاڭا «جاسىل» جۇمىس ورىندارى قۇرىلماق.
تومەن كومىرتەكتى دامۋدىڭ تاعى ءبىر پايداسى – ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, تومەن كومىرتەكتى تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ جانە ەندىرۋ. مۇندا قازاقستاندىق بيزنەس ءۇشىن دە وراسان الەۋەت بار, سەبەبى قازاقستانداعى ەنەرگيا تيىمدىلىگىنىڭ تەحنولوگياسى دامي قويماعان, ال ونەركاسىپ پەن تۇرمىستاعى الەۋەتتىڭ ماڭىزى زور. وعان قوسا, بۇل مەملەكەتكە ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ تىكەلەي جولى. بۇعان قوسىمشا, بسۇ-دا پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارى كولەمىن قىسقارتۋعا كۇش-جىگەر جۇمساماي جاتقان مەملەكەتتەردىڭ ەكسپورتتالاتىن ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن باج تاريفتەرىن ەنگىزۋ قاراستىرىلۋدا. ەگەر قازاقستان تومەن كومىرتەكتى دامۋعا كوشپەيتىن بولسا, بارلىق ەكسپورتقا شىعارىلاتىن شيكىزاتقا قوسىمشا باج سالىعى سالىناتىن بولادى دا, بۇل تاۋارىمىزدىڭ حالىقارالىق رىنوكتا باسەكەگە قابىلەتسىز بولۋىنا اكەلەدى. وسىلايشا, پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنىڭ كولەمىن قىسقارتۋعا جۇمسالعان كۇش-جىگەر ەنەرگيا تيىمدىلىگى, جاڭعىرتىلمالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋمەن بايلانىستى جوبالارعا ىلەسپە سالىمدار سالۋعا اكەلەدى. قازاقستانداعى, ونىڭ ىشىندە قىزمەت كورسەتۋ (اۋديت, كونسالتينگ, ساقتاندىرۋ, بانكتىك كرەديتتەۋ) سالاسىنداعى كومىرتەگى رىنوگىنىڭ ينفراقۇرىلىمى بەلسەندى تۇردە دامىپ وتىراتىنىنا كۇمان جوق.
ازيا-تىنىق مۇحيتى ءوڭىرى ەلدەرىنىڭ مينيسترلەر كونفەرەنتسياسىنىڭ جانە ەكولوگيالىق ساياسات جونىندەگى بۇۇ كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىمەن ماقۇلدانعان, قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن استانادا وتەتىن 7-ءشى «ەۋروپا ءۇشىن قورشاعان ورتا» جالپىەۋروپالىق مينيسترلەر كونفەرەنتسياسىندا 95 ەلدى, عالامشار حالقىنىڭ 2/3 بولىگىن جانە پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنىڭ 90%-ىن قامتيتىن ەۋروپا, ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ەلدەرىنە ارنالعان «جاسىل كوپىر» ءىس-قيمىل باعدارلاماسى ۇسىنىلادى.
ەلىمىز «جاسىل» ەكونوميكا ءۇشىن جاڭا نەگىزدەردى قۇرۋدىڭ وڭىرارالىق باعدارلاما باستاماشىسى رەتىندە ناقتى مىندەتتەمەلەر قابىلدادى. باعدارلامانىڭ ارقاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سەكتورلارىن جاڭعىرتۋ جانە ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن اناعۇرلىم ارتتىرۋ ءۇشىن, سونىمەن بىرگە ارال, بالقاش, كاسپي ماسەلەلەرىن, سونداي-اق توپىراقتىڭ توزۋىنا ۇشىراۋى جانە ت.ب. ماسەلەلەردى ءىس جۇزىندە شەشۋ ءۇشىن جاسىل ينۆەستيتسيالاردى جانە تەحنولوگيالاردى تارتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
ءماجيت تۇرماعامبەتوۆ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى.