تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا وتاندىق كينويندۋستريامىز دا ۇلكەن جەتىستىككە جەتتى. اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن نەبىر مىقتى فيلمدەر ءتۇسىرىلدى. سونىڭ ىشىندە تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ جايلى كينوەپوپەيالىق فيلمدەردىڭ ورنى ءبىر توبە. ءبىز تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا ەلباسى تۋرالى تۇسىرىلگەن فيلمدەردىڭ ءتورت بولىمىندە باستى ءرولدى سومداعان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, اكتەر, ءانشى, كومپوزيتور نۇرلان الىمجانوۆپەن اڭگىمەلەسكەن بولاتىنبىز.
– نۇرلان, اڭگىمەنى «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» كوركەم فيلمىندە سىزگە قانداي جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەنىنەن باستاساق. ءوز كەيىپكەرىڭىزدى بولاشاق پرەزيدەنت رەتىندە سەزىنۋ, بولاشاق پرەزيدەنتتى سومداۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بولدى ما؟
– مەن ەلباسىمىزدىڭ بوزبالا شاعى مەن جاستىق كەزىندەگى بەينەسىن تۋرا قايتالاي المايتىنىمدى سانالى تۇردە ءبىلدىم. بىراق ءرول تاپسىرىلعان ساتتەن باستاپ بارىنشا كوپ ىزدەنۋگە تىرىستىم. ول كىسىنىڭ ءوزى جازعان كىتاپتارىن وقىدىم, ول تۋرالى تۇسىرىلگەن دەرەكتى فيلمدەردى كورىپ, گازەت-جۋرنالدار مەن كىتاپتاردى وقىپ شىقتىم. ۇلكەن ەكرانعا شىقپاستان بۇرىن ءفيلمدى ەلباسىنىڭ ءوزى كورەتىنىن قاپەردە ۇستادىم. بولاشاق پرەزيدەنتتى سومداۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وسى شىعار. ال بولاشاق پرەزيدەنت رەتىندە سەزىنۋ دەگەن ماسەلەگە كەلسەك, «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى فيلمىندە» باستى كەيىپكەر تاعدىر وعان قانداي سىي دايىنداپ تۇرعانى بەلگىسىز, اۋىلدان شىققان قاراپايىم عانا جىگىت. سوندىقتان, ءدال وسى فيلمدە بولاشاق پرەزيدەنتتى ەمەس, بىلىمگە دەگەن ۇمتىلىسى, العا قويعان ماقساتى بار اۋىل بالاسىنىڭ بەينەسىن مۇسىندەۋگە ۇمتىلدىم. بۇل ءۇشىن كوپ تەر توگۋگە تۋرا كەلدى. كامەرا الدىندا ۋىزداي بوزبالا رولىنە ەنۋ ءۇشىن سپورتزالدان شىقپاي 12 كەلىگە دەيىن ارىقتادىم. قيمىل-قوزعالىسىمدى, مىنەز-قۇلقىمدى بارىنشا پرەزيدەنتتىڭ بوزبالا شاعىنا ۇقساتۋعا تىرىستىم. ءتىپتى, «ەلباسى جولى» فيلمدەر تسيكلىنىڭ ەكىنشى, ءۇشىنشى بولىمىندە دە كەيىپكەر ساتىلاپ ءوسىپ وتىرادى. ەگەر اكتەر ءوزىن ىشتەي «پرەزيدەنتتىككە دايىنداپ» قويسا, بەينە ءساتتى شىقپاس ەدى دەپ ويلايمىن.
– وسى «وتتى وزەن» جانە «تەمىرتاۋ» فيلمدەرىنە دە ءسىز ءتۇستىڭىز. ءسىزدى ەلباسىعا سىرت كەلبەتىڭىزدىڭ ۇقساستىعى ءۇشىن تاڭدادى ما؟
– جەكە باسىم سىرت كەلبەتىم ەلباسىعا قاتتى ۇقسايدى دەپ ايتا المايمىن. مۇمكىن بەت پىشىمىمىزدە, ماڭدايىمىزدا ۇقساستىقتار بار شىعار. وسىنىڭ ءوزى دە اسەر ەتۋى مۇمكىن. سونداي-اق, العاشقى فيلمدە ەلباسىنىڭ بوزبالا شاعىنىڭ بەينەسىن ءساتتى شىعاردى دەپ تاڭداۋى دا عاجاپ ەمەس. بىراق وسى فيلمدەردىڭ بارىندە ءبىر ادامدى عانا سومداعانىممەن, ونىڭ ءومىر جولىنىڭ ءتۇرلى كەزەڭدەرى قامتىلدى. ءبىر فيلمدە بوزبالا, ال ەكىنشى, ءۇشىنشى فيلمدەردە جىگىت, ازامات جاسقا كەلگەن, عاشىقتىق عالاماتىن باستان وتكەرگەن, قوعامدىق جۇمىسقا ارالاسقان نۇرسۇلتاننىڭ ءرولىن شىعارۋىم كەرەك بولدى. تەمىرتاۋ قالاسىندا تۇسىرىلگەن وسى ەكىنشى, ءۇشىنشى فيلمدەر مەنىڭ اكتەرلىك ومىرىمدەگى وزگەشە ءبىر جاڭالىق دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءوز كوزىممەن مەتاللۋرگتەردىڭ قارەكەتىن كوردىم. ەلباسىمىز نەشە جىل بويى تەمىر بالقىتاتىن پەشتىڭ, ياعني, دومنا پەشىنىڭ جانىندا تۇرىپ جۇمىس ىستەگەن عوي. بۇل پەشتەردەگى تەمپەراتۋرا 2 مىڭ گرادۋسقا دەيىن جەتەدى. ونىڭ جانىندا تۇرعان ادامنىڭ ءاربىر قادامى, قيمىل-قوزعالىسى وتە قىراعى, ساق بولۋى قاجەت. ءمۇلت كەتۋگە جول جوق. 50-60-شى جىلداردا ءبارى قولمەن جاسالدى ەمەس پە؟ سوندىقتان, ءمۇلت كەتۋ ءوز ومىرىڭە بالتا شابۋمەن بىردەي. قازىر مەتاللۋرگتەردىڭ جۇمىسى اۆتوماتتاندىرىلعان. دەگەنمەن, كاسىپ بۇدان قاۋىپسىز بولا قويماعان ەكەن. دومنا پەشىنىڭ جانىندا تۇرىپ وسىنى ءوز كوزىممەن كوردىم.
ءتۇسىرىلىم بىتكەن سوڭ مەن مەتاللۋرگ جىگىتتەردىڭ بارلىعىمەن قيماي, قۇشاقتاسىپ قوشتاستىم. ولار رولگە ەنۋىم ءۇشىن كوپ كومەكتەستى.
– «ەلباسى جولى» تسيكلىنىڭ ءتورتىنشى ءبولىمى «تىعىرىقتان جول تاپقان» ءفيلمى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– بۇل فيلمدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ 1971-1977 جىلدار ارالىعىنداعى ءومىر كەزەڭى بەينەلەدى. ساياساتقا ەندى قادام باسقان ازاماتتى سومدادىم. ارينە, بۇل ءفيلمنىڭ دە وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى بار. ۇزاق دايىندىقپەن ءتۇسىرىلدى. كينو سالاسىنىڭ جەتەكشى ماماندارى جۇمىلدىرىلدى. ۇزاق ۋاقىتقا دەيىن كوپشىلىكتىڭ ەسىندە قالاتىن شىعار دەگەن ويدامىن.
– ال وسى ءفيلمنىڭ ءاربىر ءبولىمى ءتۇسىرىلىپ بىتكەن سوڭ پرەزيدەنتتىڭ تاماشالايتىنى, باعاسىن بەرەتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا ادام رەتىندە ەلباسىنىڭ قانداي جاقسى قىرلارىن بايقاي الدىڭىز؟
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كينونىڭ ءار ءبولىمىن ەرەكشە ىقىلاسپەن كوردى دەپ ايتا الامىن. وڭ باعاسىن بەردى. ول كىسىنىڭ قاراپايىمدىعىن, اسا ەڭبەكقورلىعىن جەكە ءوز باسىم ۇلگى تۇتتىم. كينونىڭ ءار ءبولىمى اياقتالعان سوڭ فيلمگە تۇسكەن اربىرىمىزبەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسىپ, ديدارلاسىپ وتىردى. «حاندا قىرىق كىسىنىڭ اقىلى بار» دەگەن ءسوزدىڭ راستىعىن ءار كەزدەسكەن سايىن ءتۇيسىندىم دەسەم ارتىق ايتپايمىن. جالپى, كينولارعا تۇسە ءجۇرىپ, ەلباسىنىڭ ءرولىن سومدايدى ەكەم دەگەن وي ءۇش ۇيىقتاسام تۇسىمە كىرگەن ەمەس. بۇل دا ءبىر اللانىڭ بەرگەن باعى شىعار. سونداي-اق, بۇل باسقا رولدەرىمدى ماڭىزسىز سانايمىن دەگەن دە ءسوز ەمەس. ويتكەنى, مەن اكتەرمىن. ءوزىم سومداعان بارلىق رولدەردى جاقسى كورەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل سەيىلوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»