ەلورداداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە «ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭگىلىك ءتىلى» دەگەن تاقىرىپپەن وتكەن سيمپوزيۋم ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالدى.
«نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە قازاق ءتىلىن وقىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى». بۇل – ۋنيۆەرسيتەت پرەزيدەنتى شيگەو كاتسۋدىڭ ءسوزى. سيمپوزيۋمدى قۇتتىقتاۋ سوزبەن اشقان ۋنيۆەرسيتەت پرەزيدەنتى بايانداماسىن قازاق تىلىندە جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا جاسالاتىن جاڭا ادىستەمەلىك تەحنولوگيالاردىڭ كوبەيۋى ارقاشان دا ماڭىزدى. بۇل ورايدا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە جۋىردا اشىلاتىن قازاق ءتىلى جانە تۇركىتانۋ دەپارتامەنتىنىڭ دە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا سەپتىگى تيەرى انىق.
مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – پارىز, وزگە تىلدەردى يگەرۋ – قاجەتتىلىك دەگەن تۇرعىدا ءوز ويىن ورتاعا سالعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان تۇستا قوعامىمىزدىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ كورسەتكىشى 37 پايىزدى قۇراسا, قازىرگى كەزدە بۇل 76 پايىز ەكەنىن العا تارتتى. سونداي-اق, ەلىمىزدە ءجۇرگىزىلگەن جۇيەلى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى نىعايىپ, قولدانۋ اياسى كەڭەيگەنىن, قازاق تىلىندە وقىتاتىن ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ سانى ارتىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىقتارى اشىلعانىن باياندادى. اتاپ ايتقاندا, 1991 جىلى قازاق تىلىندە وقىتاتىن 2 700-دەن اسا مەكتەپ بولسا, 2015 جىلى ونىڭ سانى 3 800-گە جەتتى. ال بالاباقشالار سانى 1 748-دەن 5 709-عا دەيىن ارتقان.
قازاق ءتىلى ءۇش ءتىلدىڭ بىرەۋى بولىپ قالمايتىنىن, ءۇش ءتىلدىڭ ءبىرىنشىسى, نەگىزگىسى, باستىسى, ماڭىزدىسى بولاتىنىن كەزىندە ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ايتقانىن جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ ەسىنە سالعان ءماجىلىس دەپۋتاتى قازاق ءتىلىن دامىتۋ ساياساتى جاھاندانۋدىڭ مادەني ءۇردىسى – اعىلشىن ءتىلىنىڭ كەڭ قانات جايۋىمەن قاتار ءجۇرىپ جاتقانىن مالىمدەدى. «الەمدىك سيپاتقا يە بولعان بۇل ءۇردىس قازاقستاندا دا اعىلشىن ءتىلىنىڭ الەۋمەتتىك بەدەلىنىڭ كۇرت وسۋىمەن ايرىقشالانادى. بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتەتىن كەز كەلگەن ازامات ءوزىنىڭ تاعدىرىن مەملەكەتتىك تىلمەن بايلانىستىرۋى قاجەت. سونىمەن قاتار, ءبىزدىڭ جاستارىمىز ءۇش ءتىلدى ەركىن مەڭگەرۋ ارقىلى ءوز ەلىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوساتىنىن ءبىلۋى ءتيىس», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى فاۋزيا ورازباەۆا قوعامىمىزدا كوپ ءتىلدى مامان دايارلاۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن, الايدا سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ورنى بولەك ەكەنىن ايتا كەلىپ, ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان اتقارىلعان شارالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن جاسالعان ورىس مەكتەپتەرىندەگى 1-11 سىنىپتاردا قازاق ءتىلىن وقىتۋعا ارنالعان وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەن تۋرالى حاباردار ەتتى. «بۇل كەشەننىڭ يننوۆاتسياسى, جاڭالىعى – دەڭگەيلىك, يدەيالىق, تەوريالىق, تانىمدىق, ادىستەمەلىك, ۇستانىمدىق, قۇزىرەتتىلىك پارامەترلەرىن باسشىلىققا الادى. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ پروفەسسورلار قۇرامى مەن ورتا مەكتەپتىڭ مۇعالىمدەرى بىرىگىپ جاساپ شىعارعان كەشەن ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ ءتورت ءتۇرلى دەڭگەيىن باسشىلىققا الادى. 1-4 سىنىپقا ارنالعان دەڭگەي – «ءتىلاشار», 5-7 سىنىپقا ارنالعان دەڭگەي – «بويتۇمار», 8-9 سىنىپقا ارنالعانى «ءتىل وردا», 10-11 سىنىپتىكى «الداسپان» دەپ اتالادى», دەگەن پروفەسسور مەكتەپتىڭ ءتىلى بولا الماعان ءتىلدىڭ مەملەكەتتىڭ ءتىلى بولا المايتىنىنا كوڭىل اۋداردى.
حالىقارالىق سيمپوزيۋم جۇمىسىنا قاتىسىپ, بايانداما جاساعاندار قاتارىندا وتاندىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىنەن تىس, قازان فەدەرالدى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى حاتيپ ميننەگۋلوۆ (رەسەي), گازي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ناجيە يىلدىز (تۇركيا), باكۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى فيرۋزا اگاەۆا (ازەربايجان) قاتارلى زەرتتەۋشىلەر بولدى. ايتا كەتەيىك, سيمپوزيۋم اياسىندا دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلىپ, پانەلدىك سەكتسيالاردا قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارى مەن ادىستەمەلەرى تالقىلاندى.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ