وركەن جايعان ءوڭىر

ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليس الماتىنىڭ ىرگەسىندەگى قاراساي اۋدانى حالقىنىڭ تىعىز ورنالاسقانىمەن دە, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ ارتۋىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. ءوسىپ-وركەندەگەن وڭىردە تۇراتىن جۇزدەگەن ەتنوس وكىلدەرى ىنتىماقتاستىقتى تۋ ەتىپ تىرلىك ەتۋدە. بۇل مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي ەل ىشىندە تاتۋلىق پەن تۇسىنىستىكتى ساقتاۋدىڭ ناقتى كورىنىسى. وسى ورايدا قاراساي اۋدانىنىڭ اكىمى ماحاببات بيگەلديەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – ماحاببات سادۋاقاس ۇلى, ءسىز باسقارىپ وتىرعان اۋداندا مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قالاي؟ – اگرارلىق سالاداعى «سى­باعا» مەملەكەتتىك باعدارلا­ماسىنا سايكەس جۇيەلى تۇردە جۇمىس جۇرگىزۋ اۋدانىمىزدا جاقسى قالىپتاسقان. بۇل البەتتە, تاۋەلسىزدىكتىڭ جە­مىسى دەسەك تە بولادى. سەبەبى, حال­قى­مىز قاشاندا ءتورت ت ۇلىك مالدى وسىرۋمەن اينالىسقان. سوندىقتان, ەت-ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋدە اۋدانىمىزداعى ىرگەلى ءوندىرىس ورىندارى حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ءونىم شىعارۋدا. اۋەلگى ويىمدى قايتا ساباقتاسام, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيا­سى» اكتسيونەرلىك قوعامىنان نەسيەلىك كوميتەتتىڭ كەلىسىمىمەن ۇشقوڭىر اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «باۋكە» شارۋا قوجالىعى 52 باس سيىر جانە ءۇش اسىل تۇقىمدى بۇقا ساتىپ الدى. ءسويتىپ, زەڭگىبابا تۇ­قىمىن اسىلداندىرۋدى ارتتىرۋ ماقساتىندا جەكە شارۋاشىلىقتار ءوزارا باسەكەگە تۇسكەن دە جايى بار. بۇل قۋانارلىق جايت. سە­بەبى, باسەكە بار جەردە ساپا ارتادى. ءار شارۋاشىلىق ساپالى ونىمىمەن ەرەكشەلەنۋگە ۇم­تىلاتىنى ءوز الدىنا, ەڭ باس­تىسى مەملەكەتتىك باعدارلاما تالاپقا ساي زاڭناما شەڭبەرىندە بەلگىلەنگەن ۋاقىتىندا جۇزەگە اسى­رىلۋدا. جاڭا شامالعان اۋىل­دىق وكرۋگىندەگى «نۇرلان» شارۋا قوجالىعى 140 سيىر, 6 اسىل تۇقىم­دى بۇقا ساتىپ الۋعا نەسيە الدى. «مال وسىرسەڭ قوي ءوسىر, تابىسى ونىڭ كول-كوسىر» دەگەن ءسوزدى ۇستانىپ, «التىن اسىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىن­شا ايتەي اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «مولداسان» شارۋا قوجالىعى 420 ۇساق مال ساتىپ الۋ ءۇشىن نەسيە الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. «ايدار» شارۋا قوجالىعىنىڭ 600 قوي ساتىپ الۋعا قۇجاتتارى نەسيەلىك كوميتەتتە قارالۋدا. اتا-بابالارىمىز جان سەرىگىنە ساناپ, مىنسە كولىگى, ىشسە قىمىزى مەن ساۋمالى سۋسىنى بولعان جىلقىنى كوبەيتۋدى ويلاستىرعان جاندار «قۇلان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا قارا­جات الۋعا تالپىنىس تانىتۋدا. ناقتىلاي تۇسسەم, ىرگەلى اۋىل­دىق وكرۋگىندەگى «داۋلەت» شارۋا قوجالىعى 100 جىلقى ساتىپ الۋ ءۇشىن نەسيەلىك كوميتەتكە قۇجات­تارىن راسىمدەپ وتكىزدى. قىلقۇيرىقتى كوبەيتۋمەن قاتار اسىلداندىرۋ ماقساتىن ۇستانعان ازاماتتاردىڭ ەڭبەگى جانسا, دالا ءتوسى دۇبىرلەي تۇسەتىنىنە سەنىم بار. مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي «ءىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ» جوباسى بويىنشا جىل اياعىنا دەيىن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنا 44 توننا سيىر ەتى ەكسپورتتالادى دەپ جوسپارلانۋدا. – اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاع­دايى تۋرالى ناقتى دەرەككە دايەكتەمە كەلتىرە ايتىپ بەرە الاسىز با؟ – نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەس­تيتسيانىڭ تارتىلۋى اعىمداعى جىلدىڭ توعىز ايىندا 91 ملرد 273 ملن تەڭگەنى قۇرادى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 17 ملرد 576 ملن تەڭگەگە ارتىق ەكەن­دىگىن ستاتيستيكالىق مالىمەت راستايدى. بۇگىندە جۇمىس ىستەيمىن, كوزىن تاۋىپ ينۆەستيتسيا تارتامىن دەگەن ادامعا تورتكۇل دۇنيە­نىڭ ەسىگى ايقارا اشىلىپ تۇر. تەك ەلىڭە دە, جەرىڭە دە ءتيىمدى جولدى تابا ءبىل. بۇل رەتتە ءبىز قاراسايلىقتار دۇرىس تاڭداۋ جاساپ, ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەي الدىق. ناتيجەسىن ۋاقىت اتتى تورەشى كورسەتىپ وتىر. اۋدان اۋماعىندا ەڭبەك ەتۋگە نيەت ەتىپ, قاراجاتىن اكەلىپ ءوندىرىس ورنىن اشقان ينۆەستورلار مەن بيزنەسمەندەرگە قوياتىن تالابىمىز زاڭ تالابىن بۇلجىتپاي ورىنداپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءتيىستى تولەمدەردى كەلىسىم­شارتتا كورسەتىلگەن ۋا­قى­تىنان كەشىكتىرمەي تولەپ, جۇمىسقا جەرگىلىكتى حالىقتى تارتۋ بولدى. سولاي ورىندالدى دا. بىلە بىلسەك, بۇل ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسقان يگى قادام بولىپ سانالادى. سان سالا بويىنشا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ وركەندەۋى سونىڭ ءبىر جەمىسى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. شىنى كەرەك, ەكى ءجۇز مىڭنان استام حالىق تۇرىپ ءارى كوپ ەتنوس وكىلدەرىمەن ەرەكشەلەنەتىندىكتەن, الاتاۋ­دىڭ اياسىنداعى ايرىقشا اۋدان بولىپ دارالانامىز. ال ونەركاسىپتى وركەندەتىپ وتىرعان 18 ءىرى وندىرىستىك كاسىپورىن حالىقتى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتۋدە. سونىمەن قاتار, ساپا مەنەدجمەنتى جانە حالىقارالىق ستاندارت جۇيەسى بويىنشا اۋداندا 16 مەكەمەنىڭ ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەپ تۇرعانى ءوز الدىنا. بۇل كاسىپورىنداردا تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جىل وتكەن سايىن جاقسارۋدا. ونەركاسىپ ورىندارىندا وندىرىلەتىن ءونىم­نىڭ توعىز ايداعى كىرىسى 138 ملرد 893 ملن تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 10 ملرد 762 ملن تەڭگەگە كوبەيدى. بىلە بىلسەك, بۇل حالىقتىڭ ەڭبەگى, ىرىزدىعى. وسىناۋ مۇمكىندىكتى اۋدان حالقى ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇمتىلىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەرلىكپەن قۇلشىنا اينالى­ساتىنى قۋانتادى. قازىرگى تاڭدا 12 525 بەلسەندى سۋبەكتىدە 55 652 ادام جۇمىس ىستەيدى. جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 110 مىڭ تەڭگە بولدى. جالپى, اۋداندا جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى تۋرالى ءبىر عانا مىسال كەلتىرسەم, اعىمداعى جىلدىڭ توعىز ايىندا «نۇر» بازارى, «7 قازىنا» ساۋدا ءۇيى, «جار-جار» سالتانات سارايى سياقتى ون دۇكەن, توعىز تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ, ەكى قوعامدىق تاماقتاندىرۋ نىسانى اشىلدى. ۇشقوڭىر اۋىلىندا «اگروفيرما كەرۋەن» شىرىن زاۋىتى ىسكە قوسى­لىپ, الماتى تەرى وڭدەۋ زاۋىتىندا كەڭەيتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 325 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. بولشەك ساۋداداعى تاۋار اينالىمى 58 ملرد 589 ملن تەڭگەگە جەتىپ, بىلتىرعى جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا, 11 ملرد 940 ملن تەڭگەگە ارتتى. – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى اۋداندا قالاي دامۋدا؟ – اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ءۇش مەملەكەتتىك شارۋاشىلىق, 27 وندىرىستىك كووپەراتيۆ, 101 جاۋاپ­كەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك جۇمىس ىستەيدى. وسىناۋ ىرگەلى ۇجىمداردا 20 500 ادام ەڭبەك ەتەدى. جالپى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى 36 ملرد 024,1 ملن تەڭگەنى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە ەت 10 427 توننا, ءسۇت 60 259 توننا, جۇمىرتقا 205 ملن دانا بولىپ وتىر. اۋداندا 38 525 ءىرى قارا, 39 158 قوي-ەشكى, 2 784 شوشقا, 4 468 جىلقى, 1,8 ملن قۇس بار. ديقان قاۋىم بيىل 11 199 توننا ارپا, 9 260 توننا بيداي, 87 181 توننا كارتوپ, 231 توننا س ۇلى, 56 483 توننا كوكونىس, 2 980 توننا جۇگەرى جينادى. اۋداندا 11,05 گا جەردە جىلىجايلار جۇمىس ىستەپ تۇر. بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىقتار مەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر 18,8 ملرد تەڭگە بولدى. – ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردى جويۋ ماسەلەسى شەشىمىن تابا ما؟ – اۋدانىمىزدا 41 ورتا, 4 باستاۋىش, جالپى ءبىلىم بەرەتىن 45 مەكتەپ بار. ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردى جويۋ ماقساتىندا بيىل ۇلتتىق قوردان التى مىڭ ورىندى جەتى مەكتەپ قۇرىلىسىنا جانە ءبىر جاپسارلاس قۇرىلىسقا 7 ملرد 725 ملن تەڭگە, وبلىستىق بيۋدجەتتەن 300 ورىندى ءبىر جاپسارلاس قۇرىلىسقا 622 ملن تەڭگە ءبولىندى. وسى قاراجاتپەن قۇرى­لىس جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. بۇيىرتسا, كەلەسى جىلى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ ماسە­لەسى تولىعىمەن شەشىلەدى. – تالاپشىلدىعىڭىزبەن تانىلىپ, بەدەل بيىگىنە كوتەرى­لۋىڭىز دە وسى وڭىردەن باستاۋ ال­عان شىعار؟ – البەتتە. اكەم جۋرناليست بولعاندىقتان, ۇلتتىق تاربيەنى بويىما ءسىڭىرىپ ءوسىردى. ەڭبەك جولىمدى قاتارداعى جۇمىسشى بولىپ باستادىم.سودان مامان­دىعىما سايكەس ساۋلەت سالاسىندا جالعاسقان ەڭبەك جولىم باسشى­لىق, اكىمشىلىك قىزمەتكە اۋىستى. قاي قىزمەتتە جۇرسەم دە ءادىل بولۋعا ۇمتىلدىم. ەڭ باستىسى, اۋدانىمىزدىڭ دامۋى­نا بار كۇش-جىگەرىمدى سالىپ ەڭبەك ەتۋدى مىندەت سانايمىن. اڭگىمەلەسكەن نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى وبلىسى