بالداي ءتاتتى بالاپاندارىمىزدى تەك باقىتتىڭ بەسىگىندە الديلەۋدى مۇرات تۇتقان جاندارمىز. ال بالانىڭ تاربيەسى مەن ءبىلىمى تەك مەكتەپتە, بالاباقشالاردا عانا جۇزەگە اسىرىلادى دەۋ – قاتە. ءسابيدىڭ, جەتكىنشەكتىڭ بويىنداعى قاسيەتتەر الدىمەن وتباسىنداعى اتا-انانىڭ ءتالىم-تاربيەسىنەن قالىپتاساتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ايتسە دە سولقىلداعان جاس ساناعا نە قۇيىپ جۇرگەنىمىز, ساباقتان, مەكتەپتەن تىس ۋاقىتتاردا ولاردىڭ نەمەن اينالىسىپ جۇرگەنى ماڭىزدى. وسى رەتتە مۋزەي پەداگوگيكاسى جانە بالالار شىعارماشىلىعى ءبولىمى جاسوسپىرىمدەرگە ارناپ كوپتەگەن ءىس-شارالار, ۇلتتىق جوبالار, اتاپ ايتار بولساق, ۇگىت دارىستەرى, شەبەرلىك ساباقتارى, بالالار كورمەسى, كۆەست ساباقتارى, ادەبي كەشتەر ۇيىمداستىرۋدا.
مىسالى, «شاڭىراق» جوباسى اياسىندا «كيەلى كيىز ءۇيىمىز» مۋزەيلىك ەتنوگرافيالىق ساباقتار توپتاماسى وتكىزىلدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, قازىرگى بالالار تەلەارنا مەن كومپيۋتەرگە كوبىرەك بايلانىپ, ولاردىڭ ويلاۋ جۇيەلەرىن شەتەلدىك فيلمدەر ۋلاپ جاتىر. پاتريوتتىق سەزىم ءسابي كەزدە قالىپتاساتىنىن ەسكەرسەك, بۇل جايت, ارينە, ءبارىمىزدى الاڭداتادى. تەلەفون مەن جەلىگە تاۋەلدىلىكتەن ومىردە ءتۇرلى قايعىلى وقيعالاردىڭ, اسىرەسە, بالالار اراسىندا ءجيى ورىن الىپ جاتاتىنىن ءجيى ەستۋ وكىنىشتى, ارينە. سوندىقتان, ءبىزدىڭ ماقساتىمىز, نەگىزىنەن جاسوسپىرىمدەرگە رۋحاني دۇرىس ازىق بەرۋ بولىپ تابىلادى... بالالارعا بازارلىق رەتىندە تۇشىمدى جوبالار ازىرلەندى. ايتالىق, جوعارىدا اتالىپ وتكەن توپتامادا تاريحىمىزداعى ەڭ ءبىرىنشى ساۋلەتتىك قۇرىلىس, كوشپەلىلەردىڭ عالامات ونەر تابىسى – قازاقتىڭ كيىز ءۇيى ارقىلى وقۋشىلارعا كوپ نارسەنى جەتكىزۋگە ارەكەتتەندىك. بۇل حالقىمىزدىڭ تاريحىن بىلدىرەتىن سيمۆوليكالىق ۇعىم بولعاندىقتان, قاسيەتتى شاڭىراقتىڭ ەرەكشەلىكتەرى ارقىلى تاريحقا, مادەنيەتكە دەگەن قۇرمەت سەزىمىن قالىپتاستىرۋعا تىرىستىق. بالالاردى ەڭبەكسۇيگىشتىككە, ۇقىپتىلىققا, جوعارى ەستەتيكالىق تالعامعا تاربيەلەيتىن «تاريحي تۇلعالار» جوباسى بار. بيىل مۇقاعاليداي اقيىق اقىننىڭ تۋعانىنا 85 جىل تولۋىنا وراي «پوەزيا, مەنىمەن ەگىز بە ەدىڭ» ەسكە الۋ كەشى وتكىزىلدى. كەش بارىسىندا م.ماقاتاەۆتىڭ پوەزياسى مەن ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەر شىرقالدى. قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرى اقىننىڭ ءومىر جولى ءھام شىعارماشىلىعىمەن تانىسىپ, پوەزيا قۇدىرەتىمەن اسەرلەندى.
«ءارتۇرلى ونەر تۇرلەرىمەن تانىستىرۋ» اتتى مۋزەي ساباعىنا ەلورداداعى № 70 مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى قاتىستى. ولار ءوز قولدارىمەن كەستە تىگۋ, بيسەرمەن بەدەرلەۋ سىرىنا, حالقىمىزدىڭ قولونەر تۋىندىلارى تۋرالى كوپ ماعلۇماتقا قانىقتى. جامبىل جاباەۆتىڭ 170 جىلدىعىنا ارنالعان «الەم اقىنى. پوەت ميرا. روەt of the world» پوەزيا كەشى تاربيەلىك مانىمەن ەسىمىزدە قالسا, العىس ايتۋ كۇنى قۇرمەتىنە ءارى «ءبىر شاڭىراق استىندا» قازاقستان حالقى فەستيۆالىنە وراي ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنەن قۇرالعان وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ انسامبلدەرى, نەمىس مادەني ورتالىعى وكىلدەرى, ءبىرجانوۆتاردىڭ وتباسىلىق ءانسامبلى, بالالار ءۇيى تاربيەلەنۋشىلەرى قاتىسۋىمەن وتكەن جوبادا بالالاردىڭ قولدان جاسالعان جۇمىستارىنىڭ كورمە-جارمەڭكەسىن, كونتسەرتىن تاماشالادىق.
سونىمەن قاتار, مۋزەيدە بالالار تۋىندىلارىن ناسيحاتتاپ, جاسوسپىرىمدەردى شىعارماشىلىق جاعىنان قولداۋ ماقساتىندا «كەسكىندەمە جانە گرافيكا» ۇيىرمەسى جۇمىس ىستەۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە «مەنىڭ انام» كورمەسى ارقىلى قانشاما بۇلاقتىڭ كوزىن اشۋدامىز. بالانىڭ اتا-اناسىنا قۋانىش سىيلاۋىنان قىمبات نە بار دۇنيەدە؟! مۇنىڭ سىرتىندا تاعى 1-4 سىنىپ وقۋشىلارى مەن №2 بالالار ءۇيى تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «ارمىسىڭ, ءاز-ناۋرىز» مەرەكەلىك ويىن-ساۋىق باعدارلاماسى ۇسىنىلدى, بالالارعا سىيلىقتار ۇلەستىرىلدى. سۋرەتشىلەر جامحان ايدار مەن شاحماردان ايدوستىڭ «جامبىل جاباەۆ» كارتيناسىنىڭ تانىستىرىلىمى, قازاقتىڭ ۇلتتىق اسىق ويىنىنان «بەس تاس» جانە «حانتالاپاي» بويىنشا سايىستار ءوتتى. جالپى, وتانعا, تۋعان ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى ادامنىڭ بالا كەزىندەگى ءتالىم-تاربيەسىنە كوپ بايلانىستى دەسەك, ەلورداداعى باس مۋزەي وعان ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىر. بۇل رەتتە قازاق حالقىنىڭ ەرەكشە سالت-داستۇرلەرىنىڭ ءبىرى «بەسىككە سالۋ» جانە ومىرگە كەلگەن ءسابي شاڭىراققا قۇت دارىتسىن دەگەن سەنىممەن جاسالاتىن ىرىمدارعا كوپشىلىك قىزىعۋشىلىق تانىتتى. شارا سوڭىندا وقۋشىلار بەسىك جىرىن ۇستازدارىمەن قوسىلا شىرقادى. ياعني, ءتول ءداستۇرىمىزدىڭ ۇمىت بولىپ بارا جاتقان كوپتەگەن تۇرلەرىن جاڭعىرتۋعا اتسالىسۋدامىز. «تاريحي تۇلعالار» جوباسى بويىنشا قازاق دالاسىنىڭ داڭقتى بالۋانى قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ 145 جىلدىعىنا ارنالعان «الاشتىڭ الىبى» ەسكە الۋ كەشىندە ونىڭ ءومىرى جايلى دەرەكتەر العا تارتىلىپ, گرەك-ريم كۇرەسىنەن اتلانتا وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, الەم جانە ازيا چەمپيوناتتارىنىڭ, سونداي-اق ازيا ويىندارىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى يۋري مەلنيچەنكو قازاقستاندىقتاردىڭ سپورتقا دەگەن قۇرمەتى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. ەسكە الۋ كەشىندە جاۋىرىنى جەر يىسكەمەگەن دالا باتىرى تۋرالى تانىمدىق بەينەباياندار كورسەتىلدى. سونىمەن قاتار, ق.مۇڭايتپاسوۆ اتىنداعى وليمپيادا رەزەرۆىنىڭ رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرنات-كوللەدجىنىڭ جاس سپورتشىلارى گيمناستيكا, بوكس, تاەكۆوندو, گرەك-ريم كۇرەسىنەن كورسەتىلىمدەر ۇسىندى.
مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قۇرمەتىنە اسىق اتۋدان اشىق تۋرنير وتكىزىلدى. ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى – جاس ۇرپاق اراسىندا حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق ويىن تۇرلەرىن ناسيحاتتاۋ, بالالاردى ەپتىلىككە, مەرگەندىككە, ۇقىپتىلىققا, سەرگەكتىككە باۋلۋ. تۋرنيردە استانا قالاسىنىڭ ورتا مەكتەپ وقۋشىلارى ءوزارا سايىسقا ءتۇسىپ, جەڭىمپازدارعا سىيلىقتار تابىستالدى. «ۇرپاق+» مادەني-ءبىلىم بەرۋ جوباسى اياسىندا «ميراس» ۇيىرمەسى اشىلدى. باستى ماقسات – مەكتەپ وقۋشىلارىنا قازاقستان تاريحىن تەرەڭ زەرتتەپ ءبىلىپ, ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋدىڭ ادىستەمەسى مەن كاسىبي شەبەرلىگى جايىندا كەڭىنەن اقپارات بەرۋ. ءبىلىم بەرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا تاريحشىلار, ارحەولوگتار, ەتنوگرافتار, مۋزەي قىزمەتكەرلەرى جۇمىلدىرىلىپ, تاقىرىپتىق دارىستەر مەن مۋزەي زالدارىندا تاجىريبەلىك ەكسكۋرسيالار وتكىزىلدى. ايتالىق, «شاڭىراق» جوباسىنا سايكەس مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇشىن «قازاق ءالىپبيى» مۋزەي ساباعى بولدى. ساباقتىڭ باستى ماقساتى قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, وقۋشىلار بويىندا پاتريوتتىق تاربيەنى قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. مۇندا وقۋشىلار سويلەۋ مادەنيەتى مەن جازۋ ونەرى جايىندا مول ماعلۇمات الدى. سونداي-اق, ەجەلگى تۇركى جازۋلارى مەن احمەت بايتۇرسىنوۆ نەگىزىن قالاعان قازاق ءالىپبيىنىڭ ۇقساستىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى.
«ەرتەگىلەر الەمىندە» ساباعىندا وقۋشىلار مۋزەي ەكسپوناتتارىمەن تانىستى, بەلگىلى سيۋجەتكە قۇرىلعان ءتۇرلى حالىق ەرتەگىلەرى جەلىسى بويىنشا بىرىكتىرىلگەن قويىلىمدار وتە ءساتتى ورىندالدى. مۋزەي زالدارى بويىنشا قۇرىلعان ستسەناريگە سايكەس بالالار «ماقتا قىز بەن مىسىق», «مىس تاۋىنىڭ يەسى», «تۇيمەقىز», «ءاللاديننىڭ سيقىرلى ەرتەگىسى» «كۇلشە قىز», «ۇر, توقپاق», «باۋىرساق», «التىن شاشتى قىز» جانە تاعى باسقا تاڭعاجايىپ ەرتەگىلەر كەيىپكەرلەرىنە كەز بولدى.
«مەملەكەتتىك رامىزدەر – رۋحىمىزدىڭ ايناسى» ساباعىنا №79 مەكتەپتەن 130 وقۋشى قاتىستى. ەلدىك رامىزدەرگە قۇرمەت سەزىمىن كىشكەنتاي كەزدەن قالىپتاستىرۋ قاجەت. ويتكەنى, ءبارى دە ەلگە قۇرمەتتەن, رامىزدەردىڭ قاسيەتىن ۇعۋدان باستالادى. ءانۇران ورىندالىپ جاتقاندا كەيدە ۇلكەندەردىڭ ءبىر-بىرىمەن سويلەسىپ, سەلقوس تىڭدايتىنىن كورىپ قالاتىنىمىز راس. ول ورىندالعاندا وڭ قولدارىن جۇرەكتىڭ ۇستىنە قويىپ تۇرىپ تىڭداۋ وندايلارعا جات. مۇندايدا «اپىر-اي, وتان دەگەنىمىز انامىز ەمەس پە, ال ەندى انانى سىيلاۋ, ارداقتاۋ ومىردەگى ەڭ قاسيەتتى سەزىم عوي. تۋعان جەرگە دەگەن سەزىمى سەمىپ قالعان نەتكەن شىركىندەر بۇل؟» دەگەن رەنىشتىڭ تۋارى راس. ال مىناداي ساباقتار بالالارعا سول ءۇشىن ءوتىلەدى. سۇيسىنەرلىگى, ءانۇراندى قازىر بالالار جاتقا ورىندايدى. وسى ورايدا تاعى «ءوز قالاڭنىڭ تاريحىن بىلەسىڭ بە؟» تانىمدىق كۆەست ويىندارىنىڭ ءرولى ايرىقشا. ءويتكەنى, ەلوردا تاريحىن ءبىلۋ مەن ءسۇيۋ بارىمىزگە ورتاق پارىز, سول ءۇشىن بالالارعا تاريحتىڭ قويناۋىنان سىر شەرتەتىن كونە عيماراتتاردىڭ ماڭىزدىلىعىن ۇعىندىرىپ, تۋعان قالامىزدى قادىرلەۋگە باۋليمىز. سول سياقتى «ەتنوگرافيا جانە ارحەولوگيا الەمىنە ساياحات» ساباعىندا بالالار قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى جايىندا جان-جاقتى مالىمەت الدى. ولار تاريحتى, شەجىرەنى, قۇندىلىقتى قۇرمەت تۇتسىن دەيمىز.
گاۋھار سادىباي,
ۇلتتىق مۋزەيدىڭ پەداگوگيكا جانە بالالار شىعارماشىلىعى ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى