الەمنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى: شەتەلدىك وزىق ۇلگىلەر مەن ەلىمىزدىڭ ىشكى مۇمكىندىكتەرى

وسى­دان 25 جىل بۇرىن جۇزدەگەن ميلليون ادامى اشتىقتان زارداپ شەككەن ءبىر جا­رىم ميلليارد حالقى بار الىپ ەل ءۇشىن الگىندەي باتىل مالىمدەمە جاساۋعا ۇل­كەن نەگىز بولعان سىڭايلى. شىن­دى­عىن­دا دا, سولاي بولىپ شىقتى. قىتاي ءدال سول جىلى شەتتەن كەلەتىن ازىق-ت ۇلىككە تاۋەلدىلىكتەن ءبىرجولاتا قۇتىلىپ قانا قويماي, ءبىر ساتتە باسقالارعا ءوزى كومەك ۇسىنا الاتىن الەمدەگى ءۇشىنشى نارلەندىرۋشى ەلگە اينالىپ شىعا كەلدى. قىتايدىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى­نىڭ باستى سىرى 1978 جىلى ەل ىشىندە ىسكە اسىرىلعان ەكونوميكالىق رەفورمامەن تىكەلەي بايلانىستى بولاتىن. تەز ارادا قولعا الىنعان باتىل شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلدە بۇرىننان قالىپ­تا­سىپ قالعان اۋىلشارۋاشىلىق ۇجىم­دا­رى جۇيە­سى تۇگەل تاراتىلىپ, ولاردىڭ ور­نىن ەندى جەكە وتباسى فەرمالارى باسقان-دى. ءاربىر ەلدى مەكەندە جەر جەكە شارۋا­شى­لىقتارعا ۇزاق مەرزىمگە جال­عا بەرىلدى. بۇل بەتبۇرىس جەردىڭ ماي­ىن ىشكەن ەڭ­بەك­قور شارۋالاردىڭ ىنتا-جىگەرىن تاسى­تىپ, 1986 جىلى قىتايدىڭ استىق ونىم­دەرى 1977 جىلمەن سالىستىرعاندا بىردەن 50 پايىزعا كوتەرىلدى. تەز ارادا ەلدىڭ ەكونومي­كا­لىق ءال-اۋقاتى ارتىپ, جۇرتتىڭ تابىسى مولايىپ, حالىقتىڭ دەموگرا­فيا­لىق ءوسىمى سايابىرلادى. جىلدان-جىلعا اس­تىق ءوندىرۋ ۇلكەن قارقىن الىپ, باس-اياعى ون جىلدىڭ ىشىندە قىتاي مەملەكەتى ازىق-ت ۇلىك جەتىمسىزدىگىنەن تۇبە­گەي­لى ارىلدى. بۇل تاريحتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەڭ وزىق جەتىستىك بولاتىن. قىتاي اشتىقتى ەڭسەرە باستاعان كەزدە افريكا ساحاراسىنىڭ وڭتۇستىگى مەن ءۇندىستان سۋبكونتينەنتىنىڭ ءبىراز اي­ماعىندا ازىق-ت ۇلىككە زارۋلىك, كەرىسىنشە, ۇلكەن قارقىنمەن ءورشي باستاعان. سونىڭ سالدارىنان دامۋشى ەلدەردەگى اشتىققا ۇشىراعانداردىڭ سانى 1996 جىلى 800 ميلليون ادام بولسا, 2003 جىلى بۇل كورسەتكىش 830 ميلليونعا جەتتى. ال 2007 جىلى الگى ءۇردىس ودان بەتەر ۇلعايىپ, اشارشىلىقتان, ەڭ الدى­مەن, جاس بالالار قاتتى زارداپ شەككەن بولاتىن. الەمدىك ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, 1950 جىلداردان بەرمەن قاراي جاڭا دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردەگى استىق ونىم­دەرى ءۇش ەسەگە ۇلعايعان. مۇنىڭ باس­­تى سەبەبى مىناۋ: جاپونيادا سۇرىپ­تالعان بيداي مەن كۇرىش داقىلدارى مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىندا باپ­تال­عان كوپ ءونىم بەرەتىن بۇرشاق گيبريد­تەرى­نىڭ تۇقىمدارىن ءتيىمدى پايدالانۋ قىتاي, ءۇندىستان جانە باسقا دا شىعىس ازيا ەلدەرىندە قولعا الىندى. ونىڭ ۇستىنە سۋارما­لى جەرلەردىڭ كولەمى ءۇش ەسەگە ارتتىرى­لىپ, تىڭايتقىشتار كو­لەمى 11 ەسەگە ءوستى. بۇل شارالار ءوز كەزەگىندە الەمدەگى ەگىستىك جەرلەردىڭ شى­عىم­دىلىعىن دا ءۇش ەسەگە ۇلعايتقان بولاتىن. سولايى سولاي بولعانمەن, بۇگىنگى فەرمەرلەردى ەندى سۋ تاپشىلىعى, تىڭ­ايت­­قىش جەتىمسىزدىگى, كليماتتىڭ وز­گە­رۋى, باسقا ماقساتتارعا پايدالانۋدىڭ سال­دارىنان ەگىندىك جەرلەر كولەمىنىڭ قىس­قا­رىپ كەتۋى, جانار-جاعارمايدىڭ قىم­باتتاۋى, ءونىمدى كوبەيتەتىن اگرار­لىق تەحنولوگيالاردىڭ زامان تالابى­نان قالىپ قويۋى سياقتى قيىندىقتار تىعى­رىق­قا تىرەي باستادى. ونىڭ ۇستىنە بۇگىنگى تاڭدا اۋىلشارۋا­شى­لىق ونىم­دەرىنە دەگەن سۇرانىس عالام­شاردا بۇ­رىن­عىدان بەتەر ۇدەي تۇسۋدە. سەبەبى, الەم حالقىنىڭ سانى جىل سايىن 70 ميلليونعا ءوسىپ وتىر. دەگەنمەن, فەرمەرلەر مەن اگرونوميا عالىمدارى بۇل قيىندىقتاردى ەڭ­سەرۋ­دىڭ دە ءتيىمدى امالدارىن تاپقان سياق­تى. بىرىنشىدەن, قۇرعاقشىلىق پەن سۋىققا ءتوزىمدى داقىلداردى سۇرىپتاپ شىعارۋ جولعا قويىلدى. ماسەلەن, امە­ريكانىڭ كانزاس, نەبراسكا, وڭتۇستىك داكوتا, سول­تۇستىك داكوتا جانە ميننەسوتا شتات­تارىندا الگىندەي داقىلداردى ەگۋدىڭ ارقاسىندا ءونىم اناعۇرلىم كوبەيدى. ەگىندىك جەرلەردىڭ شىعىمدىلىعىن ارتتىرۋدىڭ ەكىنشى جولى ءبىر جىلدا ەكى رەت ءونىم الۋدى قالىپتاستىرۋمەن تىكەلەي بايلانىستى. مىسالى, اقش پەن قىتاي, ءۇندىستان جانە باسقا دا ازيا­نىڭ وڭتۇس­تىك-شىعىسىندا ورنالاسقان مەملەكەتتەر ءبىر جىل ىشىندە جازدىق جانە كۇزدىك دا­قىل­داردى قاتار ەگىپ, ەگىستىكتەردەن ەكى دۇركىن ءونىم الۋدىڭ ناتيجەسىندە بۇكىل الەمدەگى استىق قورى كولەمىن 1950 جىل­مەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سولتۇستىك قىتاي القابىندا سۋىققا ءتوزىمدى كۇزدىك بيداي مەن جۇگەرى داقىل­دارىن ەگۋدىڭ ناتيجەسىندە الىناتىن ءونىم كولەمى اقش-تاعى ونىمگە تەڭەسۋگە جاقىن قالدى. امەريكادا وسىرىلەتىن كۇزدىك بيداي ءبىر گەكتاردان 40 تسەنتنەردەن ءونىم بەرسە, جۇگەرى ءونىمى 50 تسەنتنەرگە دەيىن جەتتى. ءسوي­تىپ, ءبىر گەكتار ەگىستىكتەن الىناتىن ءونىم­نىڭ جالپى كولەمى 90 تسەنتنەردى قۇرا­دى. ال قى­تاي­دا بۇل كور­سەتكىش ءبىر گەك­تارعا شاققاندا 80 تسەنتنەرگە دەيىن جەتتى. مىنە, بۇگىنگى تاڭدا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالىپ الەمدە قولعا الىنىپ جاتقان ۇلكەن شا­را­لاردىڭ ءبىر پاراسى جوعارىداعىداي. بىراق وسى كەلتىرىلگەن دەرەكتەر ءوز ەلى­مىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك الەۋەتىنىڭ قانشا­لىق­تى دەڭگەيدە ەكەندىگىن باعامداۋعا جانە ونىڭ الەمدىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تيگىزەر اسەرىنىڭ قانشالىقتى پارمەندى ەكەنىن پايىمداۋعا جەتكىلىكتى عوي دەپ ويلايمىن. اللاعا شۇكىر, ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ماڭدايىنا الەمدە توعىزىنشى ورىندا تۇرعان ۇلان-بايتاق جەر بايلىعى جا­زىل­عان. ەگىستىكتەردەن جىل سايىن الى­ناتىن استىق ونىمدەرى ەلىمىزدىڭ ىشكى سۇرا­نىسىن تولىق قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, وزگە ەلدەرگە دە قولۇشىن بەرۋگە جەتىپ جاتىر. مىسالى, استىق پەن ۇن ەكسپورتتاۋدان قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى مەملە­كەت­تەردىڭ قاتارىنا ىلىككەنى جوعارىدا اي­تىلعاننىڭ ايقىن دالەلى دەۋگە بولادى. الايدا, ەلىمىزدىڭ بۇل سالاداعى مۇمكىن­دىگى وسىمەن شەكتەلمەسە كەرەك. ەگەر ءوز ەلىمىزگە اقش, قىتاي, ءۇندىستان نەمەسە باسقا مەملەكەتتەردىڭ استىق وندىرۋدەگى ەڭ وزىق اگرونوميالىق جانە اگروتەح­ني­كالىق ۇلگىلەرىن كەڭىنەن ەندىرەتىن بول­ساق, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز­دىڭ دە بۇل سالا­داعى الەۋەتى الدەقايدا اۋقىمدى بولا­تىنى جانە الەمدىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە دە ەرەكشە مانگە يە بولاتىنى كۇمان تۋ­دىر­مايدى. بۇلاي دەۋدىڭ رەتى بار. ويتكەنى, قازىر ءبىزدىڭ عالامشارعا ءتونىپ كەلە جاتقان قاۋىپ-قاتەرلەر كۇشەيىپ كەلەدى. ولاردىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىز­دىگىنە تىكەلەي قاتىستى قاتەرلەر دە بار. مىسالى, امەريكا قۇراما شتات­تا­رىنىڭ استاناسى ۆاشينگتوندا 2001 جىلى قۇرىلعان “جەر ساياساتى ينستي­تۋتى­نىڭ” پرەزيدەنتى ءارى ىرگەلى دە وي­شىل عالىم لەستەر ر. براۋن­نىڭ (Lester R.Brown) 2008 جىلى تولىقتىرىلىپ قايتا شىعارىلعان “جوسپار ب 3.0: ور­كەنيەتتى ساقتاپ قالۋعا جۇمىلۋ” (“Plan B 3.0: Mobilizing to Save Civilization”) اتتى 400 بەتتىك قۇندى كىتابىنىڭ ال­عى­سوزىندە تەرەڭ زەرتتەۋلەر مەن اۋقىمدى ساراپتاما نەگىزىندە اتال­مىش عالىم­نىڭ تۇيىندەگەن مىنا ءبىر تۇجى­رىم­دارىنا كوڭىل اۋدارماۋعا بول­مايدى: ء“بىز­دىڭ الەم ۇلكەن جىلدامدىق­پەن وزگە­رىپ كەلەدى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن “جوسپار ب 2.0” (مونوگرافيا­سىنىڭ اتىن اي­تىپ وتىر – ءا.احمەتوۆ) باسپاعا جىبەرىلگەن كەزدە الەمدەگى مۇز­دار­­دىڭ ەرۋ قار­قىنى تۋرالى مالىمەتتەر جۇرتشى­لىق­تى الاڭداتا باستاعان ەدى. ال بۇل تۋ­را­لى بۇگىنگى مالىمەتتەر تىم قورقىنىشتى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەكونومي­كا­لارى قۇلدىراپ بارا جاتقان بىرنەشە مەملەكەتتىڭ بار ەكەنىن ءبىلۋشى ەدىك. ال ولاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. ەندەشە, مەملەكەتتەردىڭ بۇلايشا قۇلدىراۋىن بۇكىل وركەنيەتكە ءتونىپ كەلە جاتقان قاتەرلەردىڭ العاشقى بەلگىلەرى دەۋگە ابدەن بولاتىن سياقتى. ەكى جىل بۇرىن مۇناي ءوندىرۋدى ۇل­عاي­تۋدىڭ مۇمكىندىگى الدىن-الا جاسال­عان رەسمي جوسپارلاردان كوپ تومەن ەكەن­دىگىنىڭ كەيبىر بەلگىلەرى بايقالا باس­تاعان بولاتىن. ال بۇگىن بۇل ءۇردىس شا­رىقتاۋ شەگىنە جەتىپ, ەنەرگەتيكالىق قاۋىپ ەسىكتى قاعىپ تۇر. ويتكەنى, ەكى جىل بۇرىن مۇنايدىڭ ءبىر باررەلى 50 دوللار بول­سا, بۇگىن, وسى كىتاپ جازىلىپ جاتقان 2007 جىلى, الگى كورسەتكىش 90 دوللارعا جەتتى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن عانا بىزدەر استىق ونىمدەرىنەن اۆتوموبيلدەرگە ار­نالعان ەتانول شىعاراتىن زاۋىتتاردىڭ سانى كوبەيە بەرسە, استىقتىڭ باعاسى دا كۇرت ءوسىپ, مۇنايدىڭ قۇنىنا تەڭەسەتىن بولادى دەپ توپشىلاعان ەدىك. ەندى, مىنە, اقش-تا بۇگىنگى كۇنى استىق ونىمدەرىنىڭ بەستەن ءبىرىن ەتانولعا اينالدىرۋعا مۇم­كىندىگى جەتەتىن قۋاتتى زاۋىتتار جۇ­مىس ىستەپ تۇر. ەسەسىنە, جۇگەرىنىڭ باعا­سى ءدال قازىر ەكى ەسەگە ءوسىپ كەتتى. ەكى جىل بۇرىن ءبىز سوڭعى التى جىل­دىڭ بەس جىلىندا ازىق-ت ۇلىككە جۇمسا­لا­تىن استىق كولەمىنىڭ كۇرت كەمىپ كەتكەنىن بايانداعان ەدىك. ال سوڭعى سەگىز جىل­دىڭ العاشقى جەتەۋىنىڭ ىشىندە الەم­دىك استىق ونىمدەرى قورىنىڭ كەمۋى تا­ريحتا بولما­عان قۇلدىراۋ شەگىنە جەتتى. جەر بەتىندەگى حالىقتار سانىنىڭ وتە تەز ءوسىپ كەلە جاتقاندىعى, سۋ قورى­نىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, ورمانداردىڭ ازايۋى, تو­پى­راقتىڭ ەروزياعا ۇشىراۋى جانە جاي­ى­لىم جەرلەردىڭ شولگە اي­نالۋى سياقتى پروبلەمالاردىڭ كوبەيۋى ءالجۋاز مەملەكەتتەر كۇرمەۋى قيىن الگىندەي قيىندىق­تارعا توتەپ بەرە الماي, كۇيرەپ قالۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعانىن بايقاتىپ وتىر. الەمدەگى مۇناي قورىنىڭ سارقىلۋى, كليماتتىڭ كۇرت جىلىنۋى نەمەسە ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ شارىقتاپ كەتۋىنىڭ سال­دارى بۇگىنگى تاڭدا ەڭ الپاۋىت مەم­لەكەتتەردىڭ وزدەرىن دە تىعىرىققا تىرەۋى عاجاپ ەمەس. ەكونوميكالىق تۇرعىدان, قىتاي قازىر كەيبىر نەگىزگى رەسۋرستاردى تۇتىنۋ جونى­نەن امەريكا قۇراما شتاتتارىن باسىپ وزدى. بۇل ءۇردىس ءۇندىستاندا دا بايقا­لادى. ال اتالمىش رەسۋرستاردىڭ كولەمى جىلدان-جىلعا ازايىپ كەلە جاتقانى ايقىن بايقالىپ وتىر. سونىمەن, ادامزاتتىڭ الدىندا قازىر ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قالىپتاس­تى­رۋ, جەر كليماتىن قالپىنا كەلتىرۋ, حالىقتاردىڭ دەموگرافيالىق ءوسىم قار­قىنىن رەتتەۋ, كەدەيشىلىكتى جويۋ جانە عالامشاردىڭ ب ۇلىنگەن ەكولوگيالىق جۇيەلەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ۇلكەن-ۇلكەن نىسانالار تۇر.” ءدال وسى جەردە ەسكەرە كەتەتىن وتە ماڭىزدى فاكتور مىناۋ: لەستەر براۋن­نىڭ اتالمىش ەڭبەگى بۇكىلالەمدىك دەڭ­گەي­دە عىلىمنىڭ ءارتۇرلى سالاسىندا جۇز­دەپ سانالاتىن ايتۋلى عالىمداردىڭ ۇزاق جىلدار بويى تولاسسىز جۇرگىزىپ كەلە جات­قان زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نا­تي­جە­لەرى مەن تەرەڭ ساراپتامالىق تۇ­جى­رىم­داردىڭ نەگىزىندە جازىلعان. شىن­داپ كەل­گەندە, بۇل عىلىمي تۋىن­دىدا جيناق­تال­عان قۇندى اقپاراتتى مەملەكەتىمىزدىڭ باسقارۋ جۇيەسىندە قىز­مەت ىستەيتىن ءار ازاماتتىڭ, ءاربىر ما­مان­نىڭ ءبىلۋى, ءبىلىپ قانا قويماي, الگى­لەردىڭ ەڭ قۇندى دەگەندەرىن ءسۇزىپ الىپ, ىسكە جاراتۋى مىندەت دەر ەدىم. ويتكەنى, اتالمىش مونوگرافيادا كوتەرىلگەن پروب­لەمالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە ءتان. سوسىن ولاردى ەڭسەرۋ­دىڭ ەڭ ءتيىمدى ادىستەرى دە تايعا تاڭبا باسقانداي, ادەمى سيپاتتالعان. ەڭ باس­تى­سى, ەلىمىزدىڭ بارلىق سالاداعى قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاما­سىز ەتۋگە اۋاداي قاجەت الەمدە قولعا الى­نىپ جاتقان ءارى تىكەلەي ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ناقتى ۇلگىلەر مەن وزىق شارا­لاردىڭ تىزبەگىن ءار سالانىڭ ماماندارى جەتە زەرتتەپ, ولاردى باسشى­لىققا السا, ەلىمىز ۇتىلماس ەدى. ءسوز سوڭىندا مىنا ءبىر پىكىردى دە ايتا كەتكەن ءجون بولار. جەر بەتىندە ەڭ حالقى كوپ اسپان استى ەلى بۇل كۇندە تەك ءوزىن عانا ەمەس, باسقالاردى دا اسىراپ وتىرعاندا, الەمدە جەر كولەمى جاعىنان توعىزىنشى ورىندى يەلەنەتىن ءبىزدىڭ ەلگە اۋىلشارۋا­شىلىق ونىمدەرىنىڭ قاي-قايسىسىن دا شەتتەن تاسۋ ۇلكەن سىن ەمەس پە؟ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ءبولىنىپ جات­قان قاراجات جىلدان-جىلعا ءوسىپ وتىر­عاندا, ونى ءتيىمدى جۇمساپ, اۋىل­دىق مەكەندەردە جىلىجاي­لار­دى كوپتەپ سالىپ, جەرگىلىكتى حالىقتى سول جەردە وقىتىپ, جەرمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەتىپ, الەمدەگى ەڭ وزىق تەحنولو­گيا­لاردى پاي­دالانىپ, قىتايداعى سياقتى وزىق تاجى­ريبە تەز قولعا الىنسا, ازىق-ت ۇلىك سالا­سىندا ەلى­مىز­دىڭ ىشكى سۇرانىس­تارى­مەن قاتار الەم­دىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى مۇمكىندىگى دە بۇگىنگىدەن بەتەر ەسەلەنە تۇسەر ەدى. حالىقتىڭ اۋزىندا جۇرگەن ء“ار ادام­نىڭ ءوزىم دەگەندە وگىز قارا كۇشى بار” دەگەن اتالى سوزگە جەتە ءمان بەرگەن دۇ­رىس بولار دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, ەلىمىزدە وندىرىلەتىن كوكونىستىڭ باسىم كوپ­شىلىگىن بۇل كۇندە ءىرى ۇجىم قوجا­لىق­تا­رى ەمەس, جەكە-جەكە اۋلا قوجالىقتارى­نىڭ قامتا­م­اسىز ەتىپ وتىرعانى قۇپيا ەمەس. مەن بۇل پىكىردى ءومىر بويى جەرمەن جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان ماماننىڭ اۋزى­نان ەستىدىم. دەمەك, اۋىل شارۋا­شى­لىعىنا مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن سۋبسيديا ءىرى قوجالىقتارمەن قاتار, اسى­رەسە, اۋلا قو­جا­لىقتارىنا, الالانباي, تۇتاس جەتەتىن بولسا, ءارى بۇل ماسەلەگە باقىلاۋ كۇشەي­تىلىپ, ۇكىمەت تاراپىنان ءجىتى قاداعا­لان­سا, ەلدى مەكەندەردەگى حا­لىقتىڭ ىنتا-جىگەرى ەسەلەنىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىن­دار­دىڭ جەرگە دەگەن كوزقاراسى تەز وزگەرىپ, جەر كاسىپتىڭ كوزىنە اينالار ەدى. ءسويتىپ, اۋىلدىق جەردەگى جۇمىس­سىز­دىقتىڭ تا­مى­رىنا بالتا شابىلار ەدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, ازىرشە جەرمەن جۇ­مىس ىستەۋگە قولبايلاۋ بولىپ وتىر­عان سەبەپتەر بار­شىلىق. اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگى بۇل ماسەلەگە جەتە ءمان بەرىپ, ءتيىستى شارالاردى تەز ىسكە اسىرسا, كورشى ەلدەر قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرگە ءبىزدىڭ ەل دە جەتەتىنىنە كۇ­مان جوق. جاقىندا وڭتۇس­تىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءبىر ازاماتى ءبىزدىڭ ەلدە دە بانان ءوسىرىپ, جەتكىلىكتى ءونىم الۋعا بو­لا­تىنىنا كوز جەتكىزدى. دەمەك, سونداي ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتىپ, جەكە شا­رۋا­لاردىڭ باسقالارعا ۇلگى بولا­تىن وزىق كاسىپتەرىن اقپارات قۇرالدارى ار­قى­لى كوپشىلىك قاۋىمعا ۇنەمى دارىپ­تەپ وتىرسا, بويكۇيەزدىك, ەنجارلىق, قۇنت­­سىز­دىق جانە, ەڭ باستىسى, كەزىندە ۇلى اباي سىناپ-مىنەپ كەتكەن ەرىنشەكتىك پەن جالقاۋلىقتىڭ اۋىلى الىستار ەدى. “جەرى بايدىڭ ەلى باي” دەگەن اتالى ءسوز بەكەر ايتىلماعان. ەندەشە, اينالا­مىز­دا­عى جەردى ەمىپ وتىرعان اعايىنداردان ۇلگى الىپ, قۇنارلى جەردى كاسىپتىڭ كوزى­نە اينالدىرۋدىڭ تەتىكتەرىن ويلاستى­رىپ, كەزىندە ەسەپسىز وڭدى-سولدى بو­لىن­گەن قۇ­جات­تارى دۇرىس, بىراق قۋراي عانا ءوسىپ تۇر­عان جەر تەلىمدەرىن قايتا ىسكە قوسۋ­دىڭ زاڭدى تەتىكتەرىن جاساۋ ۇكىمەتتىڭ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەسىنە اينالۋى كەرەك. تەك سولاي ەتكەندە عانا يت-ارقاسى قيانداعى سىرت ەلدەردەن كارتوپ نەمەسە باسقا ونىمدەردى تاسۋ توقتالادى. دەمەك, ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى دا ءوز ساباسىنا تۇسەتىن بولادى.

ءادىل احمەتوۆ,

سەناتور, قازاقستاننىڭ  ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.