جىلىتۋ ماۋسىمى كەزىندە قازاقستاننىڭ باسقا وڭىرلەرىندەگى سياقتى وڭتۇستىكتە دە قايعىلى وقيعالار بولىپ تۇرادى. جىل باسىندا شىمكەنتتە گاز قۇبىرىن دۇرىس جالعاماعاندىقتان ەكى قاباتتى سامان ءۇي قوپارىلىپ قۇلاعان. وقىس وقيعادان ءورىمتالداي جاس كەلىنشەك قازا بولدى. ونىڭ شاقالاعىن قۇتقارۋشىلار بەسىك ساقتاپ قالعان دەسەدى. وسى ءۇيدى جالداپ تۇرىپ جاتقان ەكى وتباسىنىڭ زارداپ شەكپەگەنى جوق. سەبەپ بىرەۋ. نەگىزگى جەلىدەن اس ازىرلەيتىن پليتا مەن كامينگە جالعانعان شلانگادا كوگىلدىر وتىن سىعىندىسى جيناقتالىپ گازعا وت بەرگەندە اتىلعان.
وسىنداي قايعىلى جاعدايلار ورىن السا دا كوپتەگەن تۇرعىندار كوگىلدىر وتىندى قالاۋلارىنشا جالعاپ الىپ, «شىقپا جانىم, شىقپامەن» وتىرا بەرەدى. تالاپقا ساي جاساپ الۋلارىنا باسقا تارتسا اياققا جەتپەيتىن جەتىسپەۋشىلىك بوگەت بولىپ, كۇندە ەرتەڭمەن ارقانى كەڭگە سالادى.
2016-2017 جىلدارى جىلىتۋ ماۋسىمى كەزىندە قازاقستاندا تۇنشىقتىرعىش گازدان ۋلانىپ, اقاۋى بار گاز جابدىقتارىنىڭ جارىلۋىنان 26 ادام كوز جۇمدى, 65 ادام زارداپ شەكتى. بۇل قايعىلى وقيعالاردىڭ باسىم بولىگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تىركەلدى. مۇندا بولعان 12 وقىس وقيعادان 12 ادام كوز جۇمدى. ولاردىڭ ەكەۋى بالالار.
سوندىقتان كوگىلدىر وتىن مەن گاز جابدىقتارىن پايدالانۋ كەزىندە بولاتىن توتەنشە جاعدايلار مەن قايعىلى وقيعالاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا «قازترانسگاز» اق شىمكەنت قالاسىنداعى الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن 30 وتباسىعا سىيلىق رەتىندە گاز سيگناليزاتورلارىن تابىس ەتتى.
– اقپاننىڭ ەكىنشى جارتىسىندا وڭتۇستىكتە كۇن جىلىنا باستايدى. سونىڭ سالدارىنان مۇرجالاردىڭ تارتۋى ناشارلاپ, تۇرعىن ۇيلەردە تۇنشىقتىرعىش گازدىڭ تارالۋ قاۋپى ارتادى, – دەيدى «قازترانسگاز ايماق» اق وڭتۇستىك قازاقستان وندىرىستىك فيليالى تاراپتىق ۇيىمداردىڭ گاز جەلىلەرىن جوبالاۋ, سالۋ جانە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى قىزمەت باستىعى نۇرلان قوسمامبەتوۆ. – ءبىز بۇل قۇرالداردى تابىستاۋمەن شەكتەلمەيمىز. ماماندارىمىز بارلىق مەكەن-جايعا بارىپ, سيگناليزاتورلاردى ورناتىپ بەرەدى.
ءبىز «قازترانسگاز» اق دابىل بەلگىلەرىن ورناتىپ بەرگەن وتباسىلاردا بولىپ, جاعدايىمەن تانىستىق. چاپاەۆكا ەلدى مەكەنى كوكساي-3 شاعىن اۋدانىنىڭ تۇرعىنى نافيسا بەكتاەۆا ەكى ءسوز سويلەسە, كومپانياعا راحمەت ايتا بەرەدى. ايتسا ايتقانداي, تۇرمىستىق الەۋەتى تومەن وتباسى بۇل قۇرىلعىلاردى ءوز اقشاسىنا ساتىپ الىپ, ورناتۋى قيىن ەكەن. وتاعاسى عانا جۇمىس ىستەيدى. نافيسا ءۇش كىشكەنتايىمەن ۇيدە وتىر.
– بۇرىن ءبىر جاققا شىعار بولساق, قىزدارىمىزعا گازدى قوسپاۋدى تاپسىرىپ, شىبىن جانىمىزدى شۇبەرەككە ءتۇيىپ جۇرەر ەدىك, – دەيدى نافيسا. –قۇرىلعىنى تەگىن ورناتىپ بەرگەن ماماندار ەندى ەشقانداي قورقىنىش جوق ەكەندىگىن ايتادى. دابىل قاققىش ەكى تەتىكتىڭ بىرەۋى تۇنشىقتىرعىش ۋلى ءيىس شىقسا بەبەۋ قاعىپ, ەكىنشىسى اۆتوماتتى تۇردە گازدى ءوشىرىپ تاستايدى ەكەن. ارينە, ءوزىمىزدىڭ كۇشىمىزبەن ورناتا الماس ەدىك, سوندىقتان, «قازترانسگاز» كومپانياسىنا وتباسىمىزدىڭ اتىنان راحمەت ايتامىز.
گاز ماماندارى سول كۇنى الاتاۋ كوشەسى بويىندا تۇراتىن تەمىرباەۆتار وتباسىنا دا گازدىڭ تارالۋىنا جول بەرمەيتىن دابىل قوندىرعىلارىن ورناتىپ بەردى. «جىلىتۋ قازاندىعىمىزدان ءيىس شىعىپ, قاتتى قورقىنىشتا بولعان ەدىك. ءجون دەدىك دەگەنىمەن كوگىلدىر وتىننىڭ قاۋپى بولەك قوي. ەندى الاڭدامايتىن بولدىق». ءۇيلەرىنە قوندىرعىلار ورناتقان وتباسىلار وسىلاي دەيدى.
ساقتانعاندى عانا قۇداي ساقتايدى. «ءبارى ءبىر اللادان» دەپ جاعاڭدى جايلاۋعا جىبەرىپ, ساقتىق شارالارىن جاساماساڭ, كەيىن ورنى تولماستاي وپىندىرىپ جاتادى.
مۇنى وسى شارالاردىڭ باسىندا بولعان شىمكەنت قالالىق توتەنشە جاعدايلار باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى اسقار جاقيانوۆ تا ايتقان.
– ءبىز ەسكەرتپە قاعازدار تاراتىپ ءجۇرمىز. مۇندا قاۋىپسىزدىك شارالارىنىڭ ەرەجەلەرىن ساقتاۋ جونىندە اقپارات بار. اسىرەسە, جىلىتۋ ماۋسىمى الدىندا بارلىق مۇرجالاردى, گاز قوندىرعىلارىن مىندەتتى تۇردە تەكسەرتىپ تازارتىپ الۋ كەرەك, – دەيدى ول.
بۇرىن ءۇي ىشىندەگى گاز جابدىقتارىنا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ گاز قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇزىرىندا بولاتىن. قازىر بۇل قىزمەت باسەكەلەستىك ورتاعا – جەكە كومپانيالارعا بەرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس ءۇي ىشىندەگى گاز جابدىقتارىنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋىنە تۇتىنۋشىلاردىڭ وزدەرى جاۋاپتى.
تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە تابيعي جانە تۇنشىقتىرعىش گاز تاراعان كەزدە ىسكە قوسىلاتىن اجىراتقىشتار مەن سيگناليزاتورلار وتە ءتيىمدى قۇرال بولىپ تابىلادى. مۇرجا تارتپاي قالعاندا نەمەسە تۇنشىقتىرعىش گاز بولمە ىشىنە تاراعاندا بۇل قۇرالدار اۆتوماتتى تۇردە دابىل قاعىپ, گاز جابدىقتارىنىڭ جۇمىسىن توقتاتادى. وعان قوسا بۇل قۇرالدار اسا قىمبات تا ەمەس جانە گاز جابدىقتارى ساتىلاتىن كەز كەلگەن دۇكەننەن تابىلادى. مىسالى, رەسەيدە گاز سيگناليزاتورلارى ورناتىلماعان تۇرعىن ۇيلەر مەن وزگە دە عيماراتتاردى تابيعي گاز جۇيەسىنە قوسۋعا تىيىم سالىنعان.
گاز سالاسىنداعى ۇلتتىق وپەراتور تاراپىنان جەرگىلىكتى باق-تار مەن ينتەرنەت-رەسۋرستاردا اقاۋى بار گاز جابدىقتارىنىڭ قاۋپى تۋرالى ماقالالار ۇدايى جاريالانىپ تۇرادى. تەلە جانە راديو ارنالاردا قاۋىپسىزدىك جونىندەگى روليكتەر كورسەتىلەدى. تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلەدى, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر ءۇشىن اقى تولەۋگە ارنالعان ەسەپ-شوتتارمەن قاتار «گازدى تۇرمىستا پايدالانۋدىڭ قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرى» تاقىرىبىندا ينفوگرافيكالى جادىنامالار تاراتىلادى. توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسىپ قاۋىپسىزدىك جونىندەگى رەيدتەر ۇيىمداستىرىلادى. الايدا, تاجىريبە كورسەتكەندەي, بۇل شارالاردىڭ بارلىعى تۇرعىندار ءۇشىن ازدىق ەتەتىن سياقتى.
سوندىقتان دا توتەنشە جاعدايلار كوميتەتى مەن «قازترانسگاز» كومپانياسى بىرلەسىپ ساقتىق شارالارى بارىسىندا وسىلايشا جۇمىس جاساپ ءجۇر. تۇرمىسى تومەن وتىز وتباسىعا گاز سيگناليزاتورىن تەگىن ورناتىپ بەرۋمەن ءىس بىتپەيتىندىگىن بىلەدى. مۇمكىندىگىنشە, بارلىق وتباسىلاردىڭ امان بولعانىن, ءار ۇيدە دابىل قاققىش ورناتقاندارىن قالايدى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى