بۇگىنگى كۇنى تالقىلانىپ جاتقان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى ساراپشىلار قالاي باعالاۋدا؟ رەفورمانىڭ ساپالىق جانە مازمۇندىق تولىسۋى مەن پارلامەنتتىڭ ءىس جۇزىندە نىعايا ءتۇسۋى ءۇشىن قانداي ءىس-شارالار اتقارىلۋى كەرەك؟ وسىنداي ساۋالداردى نەگىزگە الا وتىرىپ, «كيپر» تالداۋ ورتالىعى مەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ساياسي تالداۋ جانە ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى «كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار اياسىندا پارلامەنت وكىلەتتىگىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى» دەگەن تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىردى.
تالقىلاۋعا جىبەرىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما تەك بيلىك تارماقتارىنىڭ عانا ەمەس, بيلىك ورگاندارىنىڭ ەل تۇرعىندارىمەن بايلانىسىن نىعايتاتىن ەلدىڭ جوعارى زاڭ شىعارۋشى ورگانى – پارلامەنتپەن ءوزارا تەڭگەرىمدى قارىم-قاتىناسىن ءتيىمدى قاراستىراتىن قازاقستانداعى ساياسي جۇيە قۇرىلىمى ماسەلەسىن قايتادان وزەكتى ەتىپ وتىر. ءدال قازىرگى كەزدە كەڭ اۋقىمدا جانە جوعارى جيىلىكپەن زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزەتىن پارلامەنتتىڭ باستاماشىلدىعىنا قاراعاندا, اتقارۋشى بيلىكتىڭ باسىمدىعى بايقالادى. ۇسىنىلاتىن جاڭا زاڭنامالىق وزگەرىستەرگە بايلانىستى حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىراتىن جاعداياتقا ەلىمىزدىڭ قاراپايىم ازاماتتارىنىڭ مۇددەلەرى ەسكەرىلمەيتىندىگى, پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىك قىزمەتتەرىنىڭ قاجەتتى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلماي وتىرعاندىعى نەگىز بولدى.
پارلامەنت ءرولىن نىعايتۋعا باعىتتالعان باستاما ازاماتتىق قوعامنىڭ وكىلدەرى مەن ساراپشىلار تاراپىنان وڭ باعالانىپ وتىر. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ساياسي تالداۋ جانە ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى يۋليا كۋچينسكايا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ماقساتى ەلدى باسقارۋدىڭ ءتيىمدى, تۇراقتى, زاماناۋي جۇيەسىن قۇرۋ ەكەنىن باسا ايتتى. «مۇنىڭ نەگىزىندە ءارتۇرلى سالماقتاعى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىنىڭ ءبىر-بىرىمەن ايقىن قارىم-قاتىناسى جاتقانى انىق. باستىسى, تەڭگەرىم ساقتالۋى ءتيىس», دەدى ول.
مىقتى پرەزيدەنتتىك بيلىك, بەدەلدى پارلامەنت جانە ناتيجەلى ۇكىمەت – كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ءۇش تاعانى. پرەزيدەنت ءۇشىن بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جوعارى ءاربيترى, ءرولى, ستراتەگيالىق فۋنكتسيالار بۇرىنعىشا باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدى. يۋليا كۋچينسكايانىڭ ويىنشا, ەندىگى جەردە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىك شەڭبەرى كەڭەيە تۇسپەك. مىسالى, ول قانداي دا ءبىر مينيستر ءوز مىندەتىن دۇرىس ورىنداماعان جاعدايدا قىزمەتىنەن بوساتۋ ءتارتىبىن يەلەنۋى مۇمكىن. سونداي-اق, كونستيتۋتسيادان پرەزيدەنتكە زاڭدىق كۇشى بار جارلىق شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, سونىمەن بەرگە, پارلامەنتتىڭ پرەزيدەنتكە زاڭنامالىق وكىلەتتىكتەر قۇقىن بەرۋ نورمالارىن الىپ تاستاۋ ۇسىنىلىپ وتىر. پرەمەر-ءمينيستردى تاعايىنداۋدىڭ قازىرگى ءتارتىبىن ساقتاپ قالۋدى, بىراق ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ قىزمەتىنەن بوساتىلۋ ۇدەرىسىنە ءماجىلىستى دە قوسۋ ۇسىنىلماق.
ءوز كەزەگىندە ۇكىمەتكە مىنانداي پرەزيدەنت وكىلەتتىكتەرىن تاپسىرۋ ۇسىنىلادى: مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى, مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن قامتىلعان بارلىق ورگاندار ءۇشىن جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن قارجىلاندىرۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن, ۇكىمەتتىڭ قۇرامىنا كىرمەيتىن ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردى قۇرۋ, تاراتۋ جانە قايتا قۇرۋدى, ولاردىڭ جەتەكشىلەرىن قىزمەتكە تاعايىنداۋ مەن بوساتۋدى بەكىتۋ; پرەمەر-مينيستر تەك پرەزيدەنتكە عانا ەمەس, ماجىلىسكە دە ۇكىمەتتىڭ باستى جۇمىس باعىتى مەن ونىڭ بارلىق ماڭىزدى شەشىمدەرى تۋرالى بايانداپ وتىرۋى كەرەك. وسىلايشا ۇكىمەتتىڭ پارلامەنت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى انىقتالاتىن بولادى.
جيىندا «التەرناتيۆا» وزەكتى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اندرەي چەبوتارەۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ جالپى ناتيجەسىنە ىقتيمال جورامالىن جاسادى. بۇلار – پرەزيدەنتتىڭ ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىندەگى نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ ىقپالىن ساقتاۋى, پارلامەنتتىڭ قازىرگى مارتەبەسىن الدا يەلەنەتىن جاڭا مۇمكىندىكتەرمەن ۇكىمەتكە ىقپال جاساۋ ءۇشىن ساقتاۋى, ۇكىمەتتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق-كادرلىق ماسەلەدەگى وكىلەتتىگىن كەڭەيتۋ, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ازىرلەۋ مەن ورىنداۋداعى ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا ءتۇسۋ.
دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا گ.بايماحانوۆا, س.سەيدۋمانوۆ, ي.سميرنوۆا سەكىلدى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مەن ب.بەكتۇرعانوۆا, ر.جاقىپوۆ ل.كاراتاەۆا, يۋ.بۋلۋكتاەۆ, م.كازناچەەۆ, ە.پولەتاەۆ, د.ساكەن ۇلى, ا.نۇرشا, م.شيبۇتوۆ سىندى ساياساتتانۋشىلار, ءارتۇرلى قوعامدىق جانە ساياسي ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, زاڭ, ساياساتتانۋ سالاسىنىڭ عالىمدارى, ەكونوميستەر قاتىستى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى