ءومىر تولقىنىندا توسىننان نەمەسە جۇرە كەلە دەرتكە شالدىعىپ, سىرقات ازابىن تارتقانداردىڭ كوپشىلىگى تابيعاتتىڭ وزىنەن دارمەن تاۋىپ, اۋرۋىنان ايىعىپ جاتقان جاعدايلارىن ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى. وسى ورايدا ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارىنا دەگەن حالىق ىقىلاسى ايرىقشا ارتىپ وتىرعانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. جانىنا دەرت جاماپ, جۇيكەسىن مۇڭ تورلاعان مىڭداردىڭ دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتىرىپ, كوڭىلىنە شۋاق قۇيعان وسىنداي كيەلى ورىندار قاتارىندا عاسىردان استام تاريحى بار «جاڭاقورعان» شيپاجايىنىڭ ورنى وزىنشە ماڭىزدى.
تەرىسكەن كولىنىڭ تۇزدى سۋى مەن باتپاعىنىڭ ايرىقشا شيپالىق قاسيەتكە يە قۇرامىن ەرتە كەزدەن بايقاعان كوكىرەگى وياۋ, كوزى قاراقتى جاندار ادامزات ماڭدايىنا بىتكەن «مارجان» مەكەندى يگىلىكتى ماقساتقا پايدالانۋدا پاراساتتى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلىپتى. ءبىز اڭگىمەگەلى وتىرعان جاڭاقورعان ايماعىنداعى ەمدىك شيپاسى بار تۇزدى كەنىش حح عاسىردىڭ باسىندا بەلگىلى بولعان ەكەن. ونىڭ نەگىزىن قالاعان فەدور مارتيۋكوۆ اتالمىش ورىندا حۋتورلار سالدىرىپ, حالىقتى ەمدەۋ ءىسىن باستاعان. ءوزى 1920 جىلدان 1941 جىلعا دەيىن وسى ورىندا ءدارىگەرلىك قىزمەت اتقارىپتى. سوعىس جىلدارى بۇل ورىن جارالى جاۋىنگەرلەردى ەمدەيتىن اسكەري گوسپيتال قىزمەتىن اتقارسا, 1954-60 جىلدارى سوعىس مۇگەدەكتەرىن ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋعا ارنالعان ساناتوري, 1961 جىلدان باستاپ كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ ءمۇلىك پەن اكتيۆتەر باسقارماسى اكتسيونەرلىك قوعامى جاڭاقورعان ءساناتوريى بولىپ قىزمەتىن جالعاستىرىپ كەلەدى.
كەڭەستىك كەزەڭدە ەڭبەك ادامدارىنا دەگەن قامقورلىق پەن جاناشىر كوزقاراستىڭ ناتيجەسىندە اۋىر وندىرىستە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا تەر توككەن ەڭبەككەرلەر مۇددەسىن قورعاۋ ءبىرىنشى ورىنعا قويىلعانى جاسىرىن ەمەس. مۇعالىمدەر قاۋىمىنا قۇرمەت قالىپتاستى. ناعىز ەڭبەك ادامدارى قوعامىمىزدىڭ ادال قۇرىلىسشىلارى سانالدى, مەكەمە, كاسىپورىن كاسىپوداقتارى ۇيىمى تاراپىنان جەڭىلدىكتەردى پايدالاندى. مىنە, سول كەزەڭدەرى اتالمىش ساناتوريگە جۇمىس ورىندارىنىڭ جولداماسىمەن اعىلىپ كەلىپ جاتاتىن قاراپايىم ەڭبەك ادامدارى قاجىعان تانگە قۋات, شارشاعان ءجۇيكەگە شۋاق سىيلاعان كيەلى مەكەننىڭ مەيىرىمىنە قانىپ, قۇر اتقا مىنگەندەي سەرگىپ قالارىن وزدەرى دە اپ-ايقىن سەزىنىپ, جىل اينالماي تاعى جولداما الىپ, جاڭاقورعاننىڭ قارا باتپاعىنا بالاشا قۇنداقتالىپ, بويدى بۋعان جەل-قۇزدان ادا-كۇدە ارىلۋعا اسىعاتىن. نەگىزىندە, ەرەجەسىنە كەلسەك, سۇيەك بۋىننىڭ جاندى سىزداتقان سىرقاتىنا تاپتىرمايتىن داۋا بولىپ تابىلاتىن «تەرىسكەن» كولىنىڭ تۇزدى باتپاعىمەن ەمدەۋدى ءۇش جىل قاتارىنان قابىلداۋ ءلازىم. مىنە, سوندا العان ەمىڭىزدىڭ تياناقتى ناتيجەسى جانىڭىزدى جازداي جادىراتارى كامىل.
راس, وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىنشىلىعىنا تاپ بولعان ساناتوري جۇمىسى نارىق قىسپاعىنا ءتوتەپ بەرە الماي, ءبىراز توقىرادى. مەكەمەلەر قىسقارىپ, مەملەكەت قامقورلىعىنان قاعاجۋ قالعان قىزمەتكەرلەردىڭ قالتاسى كوتەرمەيتىن جولداما قۇنىنىڭ قىمباتتىعى تالاي تالاپقا تۇساۋ سالدى. كەلۋشى بولماعان سوڭ ساناتوري جۇمىسى دا توقتاۋدىڭ ءسال-اق الدىندا قالدى. وسى كەزەڭدە باسشىلىقتى باتىل قولعا العان بىلىكتى مامان امانگەلدى ابدۋللاەۆ قارجى كوزدەرىن قاراستىرۋعا كوشتى. قاراماعىنداعى مامانداردى وڭىردەگى جۇمىسى دۇرىس جولعا قويىلعان الپاۋىت كومپانيالار مەن ءوندىرىس ورىندارىنا جىبەرىپ, قالتالى ازاماتتاردى شاقىرىپ, شيپاجاي قىزمەتىن جارنامالاۋدى مىندەتتەدى. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە تامىرىنا قان جۇگىرىپ, قارقىن الا باستاعان تەرىسكەننىڭ تىرلىگى ەندىگى كەزەكتە جاڭا تەحنولوگيانىڭ تالابىنا يكەمدەلۋگە كوشتى. جاڭادان فيزيوتەراپيالىق كابينەتتەر اشىلدى. بۇرىننان كەلە جاتقان ءادىس: لايمەن ەمدەۋ جانە راپا (تۇزدى سۋ) ۆانناسىن قابىلداۋ سىندى ەمدەۋ تۇرلەرىن جان-جاقتى كەڭەيتۋ باعىتىندا جاڭادان اپپاراتتار ساتىپ الىندى. ناقتى اناليزدەر ءۇشىن لابوراتوريالىق اپپاراتتارمەن تولىقتىرىلدى.
ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورنىنىڭ ءبۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى جونىندە شيپاجايدىڭ باس ديرەكتورى باقىتجان ابدۋللاەۆ بىلاي دەپ اڭگىمەلەيدى:
– ءبىزدىڭ ساناتوري ءبىر مەزگىلدە 650 كىسىنى قابىلدايدى, جىلىنا 13-14 مىڭ ەمدەلۋشىگە قىزمەت كورسەتىلەدى. ەمدەلۋشىلەر 6 جوعارى ءبىلىمدى دارىگەر, 24 ورتا بۋىندى مەدقىزمەتكەرلەردىڭ قاراۋىندا بولىپ, قالىپتى قىزمەتتەرىنە قالتقىسىز ىقىلاستارىن ءبىلدىرىپ جاتادى. ەمدەۋ ورنىنىڭ اتى مەن اتاعى ەلىمىزدەن تىسقارى جەرلەرگە دە كەڭىنەن تانىمال بولىپ وتىر. قازىردە تۇركيا, قىتاي, رەسەي, ازەربايجان مەملەكەتتەرىنەن كەلۋشىلەر قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. نەگىزىنەن كەننىڭ ەش قوسپاسىز قارا باتپاعىنىڭ سۇيەك-بۋىن, قۋىق, بەدەۋلىك اۋرۋلارعا كەرەمەت ەمدىك شيپاسى بارىنا بۇگىندە كىم-كىمنىڭ دە داۋى جوق. اياعىن باسا الماي كەلگەن جۇزدەگەن قالتالىلار سىرقاتىنان قۇلان-تازا ايىعىپ, قۋانىشتارىندا شەك بولماي, العىس جاۋدىرىپ اتتانىپ جاتاتىنىن كورگەندە جاراتقان يەمىزدىڭ ءوزى بەرگەن سىرقاتتىڭ شيپاسىن دا قوسا جاراتىپ, پەندەلەرىنە تارتۋ ەتكەن تەڭدەسسىز جاقسىلىعى ەسكە تۇسەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, 1994 جىلدان باستاپ ساناتوري ماڭىنان جەراستى شيپالى سۋ كوزى تابىلدى. بۇل سۋ ارقىلى اۋرۋلاردى اسقازان-ىشەك سىرقاتىنان ايىقتىرۋ قىزمەتى جولعا قويىلىپ كەلەدى. ساناتوريدە ەم تۇرلەرىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا يگىلىكتى باستامالارىمىز كوپ. اتاپ ايتقاندا, بۇعى ءمۇيىزىنىڭ قانىمەن جۇيكە, يممۋندىق جەتىسپەۋشىلىك, بەل كۇشىنىڭ السىزدىگى سىندى ادام اعزاسىنداعى اقاۋلاردى ەمدەۋدى جولعا قويدىق. بالمەن وراۋ ءادىسى ارقىلى بۋىنداعى سۋىقتاردى الۋ, تەرىنى جۇمسارتىپ, جاسارتۋعا بولاتىنى دالەلدەنىپ وتىر. سول سياقتى دەمىكپە اۋرۋلارىن تۇزبەن ەمدەيتىن ارنايى بولمە اشتىق. ماسساج جاساۋدىڭ دا نۇكتەلىك, كلاسسيكالىق, شىعىستىق تۇرلەرى قولدانىلىپ كەلەدى. ەمدەۋ ورنى جاڭادان ۋزي, كارديوگرامما اپپاراتتارىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. 500 ورىندىق اسحانامىز ءنارلى تاماعىمەن دەمالۋشىلاردىڭ زور ىقىلاسىنا كەنەلۋدە. اعارعان جاعىن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرىمىز قامتاماسىز ەتۋدە. ەمدىك دەنەشىنىقتىرۋ, جاتتىعۋ زالى, تەننيس, بيليارد اركىمنىڭ قالاۋىنا قاراي قىزمەت جاسايدى.
قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ جان قالاۋىنا اينالعان قاسيەتتى ەمدەۋ ورتالىعى جونىندە ەمدەلۋشىلەردىڭ وزدەرى دە جىلى لەبىزدەر بىلدىرەدى. حالقىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان قاسىم قايسەنوۆ, روزا باعلانوۆا, قادىر مىرزا-ءالى سىندى قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتتەرىنىڭ ارنايى جازىپ قالدىرعان قولتاڭبالارىنداعى اقجارىلقاپ تىلەكتەر دە ءبىزدىڭ ويىمىزدى راستاي تۇسەدى.
بايان ۇسەيىنوۆا, قۇدايبەرگەن ەرتاسوۆ, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەلەرى.
قىزىلوردا وبلىسى,
جاڭاقورعان اۋدانى.