جايىق تايازدانىپ بارادى
اتىراۋ ايماعىندا حالىقارالىق ماڭىزعا يە ءۇش سۋ قويماسى بار: كاسپي تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگى, جايىق جانە قيعاش وزەندەرى. بۇرىن تەڭىزگە قۇياتىن وزەندەردىڭ ىشىندە جايىقتا عانا بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ ۋىلدىرىق شاشاتىن ورىندارى كوپ بولاتىن. كەيىنگى كەزدەرى كەمىدى. سۋ قويماسىنىڭ ءتۇبى لايلانىپ, جاعالاۋ بەلدەۋى وزگەردى. بۇل ءوز كەزەگىندە باعالى بالىق قورىنىڭ 30 ەسەگە دەيىن ازايۋىنا اكەلدى. اسىرەسە, جايىق, قيعاش وزەندەرىنىڭ تايىزداپ كەتۋى كەسىرىنەن بالىقتار ەركىن كوبەيە الماي قالدى. بالىق جۇرەتىن ارىقتاردى تەرەڭدەتۋ جۇمىستارى جايىندا وتكەن جىلى وبلىستان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ءبىر ەمەس, ەكى رەت حات جولدانعان ەدى. «ول ەل ۇكىمەتىنىڭ وتىرىسىندا قارالاتىن اتىراۋ وبلىسىنىڭ پروبلەمالى ماسەلەلەرى تىزىمىنە ەنگىزىلدى. بىراق مينيسترلىك ەلدەگى ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى بالىق شارۋاشىلىعى مەليوراتسياسىنا بيۋدجەتتەن قاراجات قارالماعانىن حابارلادى», دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سىرىم رىسقاليەۆ. قاراجات قارالمادى ەكەن دەپ قارەكەتسىز وتىرۋعا تاعى بولمايدى. جايىقتىڭ يايتسكي, قيعاشتىڭ گانيۋشكين دەپ اتالاتىن كانالدارىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىنا قۇجاتتاما دايىنداۋ ءۇشىن وبلىس قازىناسىنان 65 ملن 900 مىڭ تەڭگە بولىنگەن. ءبىر عانا يايتسكي كانالىنان 12 تاياز ۋچاسكە انىقتالىپ وتىر ەكەن. جالپى, قۇرمانعازى اۋدانىنا قاراستى قيعاش, شارون وزەندەرىنىڭ گيدروگەولوگيالىق احۋالى سىن كوتەرمەيدى. بۇعان سوڭعى جيىرما جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى بىردە-ءبىر رەت تەرەڭدەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەنىن قوسىڭىز.ءليميتتىڭ لاڭى كوپ
سوڭعى بەس جىلدا وڭىردەگى بالىق اۋلاۋ كولەمى 14 مىڭ توننادان 12 مىڭ تونناعا تومەندەدى. بەلگىلەنگەن ليميت مولشەرى دە 26 مىڭ توننادان 19 مىڭ تونناعا دەيىن ازايعان. قۇرمانعازى اۋدانىنا بارعان ساپارىندا بالىق شارۋاشىلىعى جايىن تالقىلاعان وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ بىرقاتار پروبلەمانى اشىپ ايتقان ەدى. اۋدانداعى تابيعات پايدالانۋشىلارعا وتكەن جىلى 5 790,1 توننا ليميت بولىنگەن, سونىڭ 78 پايىزى عانا يگەرىلىپتى. بالىق اۋلاۋ ءليميتى مەن وڭدەلگەن بالىق كولەمى جىل ساناپ ازايىپ بارادى. بۇعان وسى سالاداعى قوردالانعان ماسەلەلەر سەبەپ بولىپ وتىرعانعا ۇقسايدى. مىسالى, «قۇرالاي» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدىبەك بيسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بالىق اۋلاۋعا بولىنگەن ليميت شارتتارى كوڭىل كونشىتپەيدى. ول كورشىلەس رەسەي ەلىنىڭ نارىعىنا شىعا الماي وتىرعاندارىن, بۇل جولدا كەدەرگىلەر كوپ ەكەنىن دە جاسىرمادى. «بۇگىندە رەسەيلىكتەر ءبىزدىڭ پايدالانا الماعان مۇمكىندىكتەرىمىزدى ىسكە اسىرىپ وتىر. وڭدەلگەن بالىقتار اتىراۋدا استراحاننان ەكى ەسە قىمبات», دەگەن كاسىپكەر وبلىس ورتالىعىنان ارنايى دۇكەن اشقىسى كەلەدى. شىنى كەرەك, اتىراۋدىڭ بالىعىن رەسەيلىك بيزنەس يەلەرى ساتىپ الىپ, ونى وڭدەپ, قايتادان ءوزىمىزگە ساتىپ جۇرگەندەرىنە ءبىراز ۋاقىت بولدى. قازىر ايماقتا بالىق اۋلاپ ساتۋمەن اينالىساتىن 19 كاسىپورىن بار, الايدا سونىڭ تەك ون پايىزى عانا بالىق ءونىمىن دايىندايدى. اۋلانعان بالىقتىڭ توقسان پايىزعا جۋىعى رەسەيگە, قالعان بولىگى ۋكراينا, گەرمانيا, فرانتسيا ەلدەرىنە جونەلتىلەدى. بىراق ەكسپورتقا شىعارىلىپ جاتقان ونىمدەردىڭ كوپ ءبولىگى وڭدەلمەگەن كۇيدە كەتىپ جاتقانىنا كوز جۇمىپ قاراپ وتىرا بەرۋگە تاعى بولمايتىنىن ەسكەرتكەن ايماق باسشىسى نۇرلان نوعاەۆ: «ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى ەلىمىز ءۇشىن ستراتەگيالىق باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن ايتتى. ءبىز اتىراۋ وبلىسىندا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرا وتىرىپ, ەكسپورتقا تەرەڭ وڭدەلگەن ءونىمدى شىعارۋعا دەن قويۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى. «كاسپي تاڭى» وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ باسشىسى باقىتجان تەمىروۆ تە ءبىزدىڭ ەلدەگى بالىق كاسىپشىلىگىنىڭ ورىستەۋىن كورشى ەلمەن بايلانىستىرا بايانداپ, رەسەيدە ليميت ەرتە بولىنەتىنىن, وزەنگە مۇز تۇسە باستاعان كەزدەن-اق ولار ىسكە كىرىسەتىنىن ايتادى. ال ءبىزدە قاۋلىنى ۇكىمەت اقپان ايىنىڭ سوڭىندا عانا شىعارادى. ول كۇشىنە ەندى دەگەنشە ناۋرىز بولادى. بۇل – تىم كەش. تاعى ءبىر ماسەلە اۋلانعان بالىقتى وبلىس ورتالىعىنا ساراپتاماعا اپارۋعا قاتىستى. ساراپتاما ناتيجەسىن الۋ ءۇشىن دە ون كۇننەن استام ۋاقىت كەرەك. «350 شاقىرىم جول ءجۇرىپ, ساراپتاماعا اپارامىز. ونىڭ قورىتىندىسىن بىزبەن بىرگە شەت ەلدەن كەلگەن تاپسىرىس بەرۋشىلەر دە كۇتەدى. ال ءبىز ولاردىڭ كولىكتەرى بوس قاڭتارىلىپ تۇرعانى ءۇشىن 500 دوللاردان تولەۋگە ءماجبۇر بولامىز. اۋداندا جاڭا زەرتحانا بار, بىراق وندا ساراپتاما جاسالمايدى», دەيدى كووپەراتيۆ باسشىسى. ەڭ قيىنى, بالىقتى تاسىمالداۋعا تەك كۇندىز عانا رۇقسات ەتىلەدى. شەكاراشىلار ءتۇندە جۇرۋگە رۇقسات بەرمەي, تاڭعا دەيىن توقتاتىپ قويعان مىسالدار دا بولعان. اسىرەسە, كۇن ىستىق كەزدە بالىقتار ءشىرىپ, پايداسىز بولىپ قالادى. الىستاعى اۋداننىڭ بالىقشىلارىن مازالاعان بۇل ماسەلەلەردى وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ جاۋاپسىز قالدىرمادى. ايماق باسشىسىنىڭ ارالاسۋىمەن ەندى ساراپتاما جۇمىسى اۋدان ورتالىعىندا جاسالاتىن بولىپ شەشىلدى. ال قالعان پروبلەمالاردىڭ كۇرمەۋىن تابۋعا ءالى دە ۋاقىت كەرەك.«بارىمتاشىعا» باقىلاۋ بار ما؟
باعالى بالىق قورىنىڭ ازايۋىنا براكونەرلەردىڭ دە «قاتىسى» بار. وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ وكىلى ولەگ تۋشكانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بالىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وتكەن جىلى 43 زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتاعان. وسى دەرەكتەر بويىنشا ون قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. تابيعات قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرگە ينسپەكتورلار 10 180 كەلى بالىق جانە بالىق ءونىمدەرىن تاركىلەگەن, ونىڭ ىشىندە 158 كەلى بەكىرە تۇقىمداس بالىق بار. اتىراۋلىق بالىقشىلاردى تولعاندىراتىن تاعى ءبىر جايت – سۋبسيدياعا قاتىستى. مەملەكەت قولداۋى تەك بالىق وسىرۋمەن جانە توعان شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندارعا عانا تيەسىلى. ال قالعاندارىنا سۋبسيديا الۋ ازىرگە ارمان بولىپ تۇر. باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان» اتىراۋ