«ەكسپورت» ۇعىمى لاتىننىڭ «exporto» دەگەن ءسوزىنەن شىعادى, ياعني نەگىزگى ماعىناسى «پورتتان نەمەسە تەڭىز ايلاعىنان» شەتكە شىعارۋ دەگەندى بىلدىرەدى. جالپى العاندا, ەكسپورتتىق ارەكەتتەر كاسىپورىنداردى حالىقارالىق ءباسەكەگە ءجانە عالامدىق وزىق تەحنولوگيالىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەيدى. كومپانيالاردىڭ ءباسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتە وتىرىپ, الەمدىك رىنوكتىڭ جوعارى سۇرانىسقا يە تاۋارلارمەن تولىعۋىنا جول اشادى. تۇيىندەي ايتقاندا, ەلدەگى كومپانيالاردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى قانشالىقتى مىقتى بولسا, ەل ەكونوميكاسى دا سونشالىقتى جاھاندىق ءباسەكەلەستىككە قابىلەتتى, تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋى جوعارى بولىپ كەلەدى.
جاھاندىق داعدارىس جىلدارىندا ءتيىمدى رەفورمالار جاساۋ ارقىلى ءوزگەلەرمەن سالىستىرعاندا وق بويى وزىق شىققان قازاقستان ەكونوميكاسى سوڭعى جىلدارى دامۋدىڭ جاڭا باسپالداقتارىن باعىندىردى. ەلىمىزدە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلگەن ءۇيد باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءونىمدەرىن شەتەلدەرگە شىعارۋ ماقساتىن-
دا جۇرگىزىلگەن كەشەندى شارالار ءوزىنىڭ ءتيىمدى ءناتيجەلەرىن بەرۋدە. ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەت جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى.
2016 جىلى قازاقستان كەدەن وداعىنا كىرەتىن مەملەكەتتەردەن باسقا ەلدەرگە 32,9 ميلليارد اقش دوللارى ءمولشەرىندەگى تاۋارلاردى ەكسپورتقا شىعارىپتى. تابيعي شيكىزاتتاردىڭ باعاسىنىڭ ارزانداۋىنا جانە الەمدىك رىنوكتا بۇل تاۋارلارعا دەگەن سۇرانىستىڭ ءتومەندەۋىنە قاراماستان, قازاقستان الەمدەگى ءىرى ەكسپورتتاۋشى ەل دارەجەسىن ساقتاپ قالدى. ەلباسىنىڭ ەكونوميكامىزدى شيكىزاتقا ءتاۋەلدىلىكتەن ارىلتۋ تۋرالى تاپسىرمالارىنا سايكەس, قايتا وڭدەلەتىن تاۋارلاردى ەكسپورتتاۋ كولەمى ارتۋدا. ماسەلەن, 2016 جىلى اعاش وڭدەۋ جانە تسەلليۋلوزا-قاعاز ءوندىرىسى سالاسىنىڭ ەكسپورتقا شىعاراتىن ءونىمىنىڭ كولەمى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 18 ەسە ءوسىپ, 229,9 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. سونىمەن بىرگە, توقىما جانە توقىما ءونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى جىل ىشىندە 19,6 پايىزعا ارتىپ, 78,7 ميلليون دوللاردى قۇراسا, ەلىمىزدىڭ ماشينا, كولىك قۇرالدارى ءجانە جابدىقتار شىعاراتىن ءوندىرىسى سالاسىنىڭ ەكسپورتتىق ءونىمى جىل ىشىندە 7,2 پايىزعا ءوسىپ, 497 ميلليون اقش دوللارىنا جەتكەن.
بۇگىندە قازاقستان الەمدەگى ەڭ ءىرى 50 ەكسپورتتاۋشى ەل قاتارىنان بەرىك ورىن العان. ال جاھاندىق رىنوكقا ۋران, ۇن جانە بيداي ەكسپورتتاۋدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كوشباسشى بولىپ تابىلادى. ەلىمىز قازىر الەمنىڭ 118 مەملەكەتىنە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ 800-دەن استام تاۋار ءتۇرلەرىن ەكسپورتتايدى. بەدەلدى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەكسپورتقا شىعاراتىن تاۋارلارىنىڭ ساپاسى دا جوعارى بولىپ كەلەدى ەكەن. ءبىزدىڭ تاۋارلارىمىز ەكسپورتتالاتىن ستراتەگيالىق رىنوكتار نەگىزىنەن رەسەي, قىتاي, يران, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى جانە كاۆكاز بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, ەۋروپالىق وداققا قاراستى ەلدەردە دە قازاقستان تاۋارلارىنا دەگەن سۇرانىس جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى قىتاي, يران, رەسەي ەلدەرىنىڭ ەكسپورتتىق رىنوگىنا باعىتتالعان: «QAZAQ ORGANIC FOOD» (اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى); «ەت برەندى» ء(ىرى قارا جانە قۇس ەتى); «حالال» (مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ رىنوك ستاندارتتارىنا ءسايكەستەندىرىلگەن ونىمدەر) سياقتى شاتىرلى برەندتەر بەلگىلەندى.
جولداۋدا ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ ماقساتىندا «بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جانداندىرۋ ءۇشىن ەكسپورتتى دامىتۋ مەن ىلگەرىلەتۋ تەتىكتەرىن ءبىر ۆەدومستۆوعا شوعىرلاندىرۋ قاجەت. ەكسپورتتاۋشىلارعا «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا ءوڭىرلەردە دە قولداۋ كورسەتۋ كەرەك», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. بۇل رەتتە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كەشەندى شارالار بارشىلىق. ەلىمىزدە شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ ەكسپورتتىق ءمۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋعا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا ارنايى باعدارلاما قابىلدانعان. جىل سايىن شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلارىن ەكسپورتتاۋشى 300-دەن استام قازاقستاندىق كاسىپورىن وسى باعدارلاماعا قاتىسادى. قازىرگى كەزدە قازاقستان بيزنەسىنىڭ ەكسپورتتىق ساۋدا ميسسياسىن قولداۋ شەڭبەرىندە 20 شەت ەلدە ءارتۇرلى شارالار وتكىزىلۋدە. 300-دەن استام تاۋارلىق بەلگىلەردى شەتەلدىك تۇتىنۋشىلارعا تانىستىرۋ ماقساتىندا 86 جارنامالىق تۇساۋكەسەر شارالارى وتكىزىلگەن. قازاقستاندىق تاۋار ءوندىرۋشى 237 كومپانيا تاۋارلارىنىڭ كورمەلەرى ۇيىمداستىرىلعان.
سونىمەن بىرگە, شەتەلدىك رىنوكقا ەندى عانا شىققان ەكسپورتتىق كومپانيالاردى قولداۋ ماقساتىندا ءارتۇرلى وقۋ-ادىستەمەلىك شارالارى ءوتكىزىلەدى. جىل سايىن 20 شەت مەملەكەتتەر قازاقستاندىق ەكسپورتتاۋشى كومپانيالاردىڭ تاۋارلارىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا جۇزدەن استام كەشەندى جارنامالىق شارالار ۇيىمداستىرىلادى. ارينە, مۇنداي شارالار ەكسپورتتىق تاۋارلاردى تانىستىرۋعا ەلەۋلى ىقپال جاساعانىمەن, تاۋارلارىن ەكسپورتقا شىعاراتىن كومپانيالاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرا المايدى. سوندىقتان, بۇل ماسەلەدە باسەكەگە قابىلەتتى ساپالى تاۋار ءوندىرەتىن كومپانيالاردىڭ يننوۆاتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق ءمۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك.
ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىنىڭ باستى ماقساتى ەل ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسىن ءبىرىڭعاي جان-جاقتى جاڭعىرتۋ نەگىزىندە مۇلدە جاڭا ەكونوميكالىق مودەل قۇرۋدى كوزدەيدى. مەملەكەت باسشىسى كۇن ءتارتىبىنە قويىپ وتىرعان نەگىزگى بەس باسىمدىقتى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ناقتى ستراتەگيالىق باعدارلامالار بەلگىلەنۋى قاجەت. بۇل رەتتە ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرۋ ماقساتىندا دا جاڭا وزىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن ستراتەگيالىق باعدارلاما جاسالۋى ءتيىس. ەلباسىنىڭ جولداۋدا ايتقان «ۇكىمەت جانىنان ەكسپورت ساياساتى ءجونىندەگى كەڭەس قۇرۋدى تاپسىرامىن. وعان بيزنەس قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرى كىرۋى ءتيىس. بيىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن ۇكىمەت اكىمدەرمەن جانە بيزنەس وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, ءبىرىڭعاي ەكسپورت ستراتەگياسىن ازىرلەۋى كەرەك», دەگەن ناقتى تۇجىرىمى دا وسى كەشەندى مىندەتتى كۇن ءتارتىبىنە قويىپ وتىر.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»