ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ەلىمىزدەگى سوتتار قىزمەتىنىڭ بىلتىرعى جۇمىسى مەن سۋديالاردىڭ VII سەزىنىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان بريفينگ بولىپ ءوتتى. وعان جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى اباي راحمەتۋلين, جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ ءتورايىمى ايگۇل قىدىرباەۆا مەن جوعارعى سوت سۋدياسى ەلەنا ماكسيۋتا قاتىستى.
بريفينگتە ا.راحمەتۋلين 2016 جىلى قازاقستاندا سوت ءجۇيەسىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالعانىن, ۇلت جوسپارىن پراكتيكالىق تۇرعىدان ىسكە اسىرۋ قامتاماسىز ەتىلگەنىن, سۋديالاردىڭ VII سەزى ءوتىپ, وندا سوت جۇيەسىن دامىتۋ باسىمدىقتارى ايقىندالعانىن اتاپ كورسەتتى.
ول بىلتىر سوت جۇيەسىنىڭ اتقارعان جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قورىتىندىسىنا ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سۋديالاردىڭ VII سەزىندە مەملەكەت باسشىسى ءۇش ساتىلى سوت تورەلىگى جاعدايىنداعى سوتتار جۇمىسىن جوعارى باعالادى. قازىر جاڭا پروتسەستىك ەرەجەلەر مەن قۇقىقتىق ينستيتۋتتار, سۋديالاردى ىرىكتەۋ مەن ولاردىڭ قىزمەتتە وسۋىنە ارنالعان جاڭا جۇيە العاشقى تەكسەرىستەن ءوتىپ, ءوز ومىرشەڭدىگىن دالەلدەدى.
سوت ساتىلارىنىڭ قىسقارۋى ءبىرىنشى جانە اپەللياتسيالىق سوت ساتىلارىنىڭ ءرولىن كۇشەيتتى. سۋديا لاۋازىمىنا ۇمىتكەرلەر ءۇشىن جۇمىس ءوتىلى بويىنشا تالاپ قاتاڭداتىلدى, جاڭادان تاعايىندالعان سۋديالار ءۇشىن سىناق مەرزىمى ەنگىزىلدى. پوليگراف ارقىلى زەرتتەۋ ەنگىزىلدى. سۋديالاردى ىرىكتەۋ كەزەڭى بارىنشا جاريالى تۇردە وتەدى. بۇل جۇمىسقا قوعامدىق كەڭەستەر كەڭىنەن تارتىلعان.
وقۋ پروتسەسى مەن سوت پراكتيكاسىن بارىنشا بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, سۋديالاردىڭ بىلىكتىلىگىن جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىن جەتىلدىرەتىن جوعارعى سوت جانىنان سوت تورەلىگى اكادەمياسى قۇرىلدى. سوت ءجيۋريى ءوز قىزمەتىن جاڭا ءتارتىپ بويىنشا جۇزەگە اسىرۋدا. ەندىگى كەزەكتە سۋديالار ءوز بىلىكتىلىگىن ءاربىر بەس جىل سايىن دالەلدەپ وتىرادى. وتكەن جىلى 1200-دەن استام سۋديا العاش رەت كاسىبي باعالاۋدان ءوتتى.
وسى ورايدا ول بارلىق سوتتار اۋديو-بەينەتىركەۋ جۇيەسىمەن 100 پايىزعا جابدىقتالعانىن, سۋديالاردىڭ VII سەزىندە سۋديالاردىڭ جاڭا ادەپ كودەكسى قابىلدانعانىن, ول سۋديالاردىڭ كاسىبي جانە سوتتان تىس قىزمەتىن رەتتەيتىنىن ايتتى.
– جوعارعى سوت قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويدى. وسىنداي مەموراندۋمدارعا وبلىس اكىمدىكتەرى دە قول قويدى. وڭىرلەردە مەدياتسيا بولمەلەرى اشىلدى. جوعارىدا ايتىلعان شارالار سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ مەن سوتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان, – دەدى اباي راحمەتۋلين.
جالپى, ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى سوتتار جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا قاناعاتتانۋشىلىق دەڭگەيى 74 پايىزعا جەتتى. مۇنى 16 مىڭنان استام ادام قاتىسقان ەلەكتروندىق ساۋالدامانىڭ ءناتيجەسى دالەلدەيدى. شامامەن وسىنداي ناتيجەنى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ زەرتتەۋى دە كورسەتتى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم مەن بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ حالىقارالىق رەيتينگتەرىنىڭ سوت يندەكستەرى بويىنشا قازاقستاننىڭ ورنى دا جاقساردى.
قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قورىتىندىنى ايتا كەلە, ا.راحمەتۋلين سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدا ايىپتاۋ جاعى باسىمىراق دەگەن قالىپتاسىپ كەتكەن پىكىردى جوققا شىعاراتىن كەيبىر كورسەتكىشتەرگە نازار اۋداردى. «ماسەلەن, – دەدى ول, – اقتاۋ ۇكىمىن شىعارۋ 19,2 پايىزعا ارتتى, 18 854 ادامعا قاتىستى 16 529 قىلمىستىق ءىس توقتاتىلدى. ولار جازاعا تارتىلعان جوق. وتكەن جىلى بارلىعى سوتتارعا 51 234 قىلمىستىق ءىس كەلىپ ءتۇستى».
بريفينگتە جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ توراعاسى ايگۇل قىدىرباەۆا سوتتاردىڭ ءۇش ساتىلى جاعدايىنداعى جۇمىسى تۋرالى اتاپ ءوتتى. ال جوعارعى سوت سۋدياسى ەلەنا ماكسيۋتا سوتتارداعى نەگىزگى ەلەكتروندىق قىزمەتتەر تۋرالى ايتتى. ول قازىر «سوت كابينەتى» قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا 80 پايىزدان استام ارىز ەلەكتروندىق تۇردە تۇسكەندىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, «تالداۋ» فورۋمى, «تورەلىك» جۇيەسى, «سوتقا شاقىرۋ», «سوت قۇجاتتارىمەن تانىسۋ» جانە باسقا دا قىزمەتتەر تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. «بيىل سوت ورگاندارىنىڭ احۋالدىق ورتالىعى ىسكە قوسىلادى. سۋديانىڭ, پروكۋرور مەن قورعاۋشىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇمىس ورىندارى بار سوت وتىرىسىنىڭ ەلەكتروندى زالىنىڭ مودەلى ازىرلەنۋدە», – دەدى ول.
داستان كەنجالين,
«ەگەمەن قازاقستان»