كەشە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءۇنزيلا شاپاق «كونستيتۋتسيالىق رەفورما: پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ» دەگەن تاقىرىپپەن ءدارىس وتكىزدى.
ءدارىستى تىڭداۋعا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى, حالىقارالىق قاتىناستار ماماندىعىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر جينالدى. عالىم ولارعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇندەۋىن, كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ءجۇزەگە اسىرىلۋ رەتىن ءتۇسىندىردى.
– جالپى, ەلباسىنىڭ وكىمىمەن 11 قاڭتار كۇنى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ءماسەلەلەرى جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلعان بولاتىن. وسى جۇمىس توبىنا كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستاردىڭ ناتيجەسىندە ءبۇكىلحالىقتىق تالقىلاۋعا اتا زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ جوباسى ۇسىنىلدى. قازىرگى تاڭدا وسى جوبالار بويىنشا ونىڭ مازمۇنى مەن ءمانىن كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر, – دەدى ول.
ءۇنزيلا شاپاقتىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلۋگە ۇسىنىلعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جوباسىن ەكى توپقا ءبولىپ قاراستىرعان ءجون. ءبىرىنشىسى – قازاقستانداعى مەنشىك قۇقىنىڭ كەپىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. ياعني, جەكەمەنشىكتى كونستيتۋتسيا نەگىزىندە قورعاۋ تەتىكتەرىن ودان ءارى نىعايتۋ, كۇشەيتۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ەكىنشىسى – قازاقستانداعى بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى بيلىك تارماقتارىنىڭ قايتا ءبولۋ ماسەلەسى. سول ارقىلى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ جولدارى قاراستىرىلۋدا.
– قاراپايىم تىلمەن ايتار بولساق, كونستيتۋتسيا – قوعامدى باسقارۋدىڭ ەڭ باستى زاڭدىق قۇرالى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, كونستيتۋتسيا – قوعامدىق كەلىسىمشارت, قوعامدى باسقارۋ ءۇشىن, ونى قانداي دا ءبىر ەرەجەگە باعىندىرۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيا سول قوعامعا ساي بولۋى ءتيىس. كۇندەلىكتى وزگەرىپ جاتقان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايلار وعان وزگەرىس ەنگىزۋدى تالاپ ەتۋدە, – دەپ اتاپ ءوتتى عالىم.
ءۇنزيلا شاپاققىزى بايانداعانداي, ول وزگەرىس, بىرىنشىدەن – پارلامەنتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ. ەكىنشىدەن – ۇكىمەتتىڭ قۇزىرەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ. بۇل الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جانە قوعامنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى ءناتيجەسىندە باعىندىرىلعان ءبىر بەلەس دەپ قابىلداعان ابزال.
– كەشە عانا پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ارنادى, حالىقارالىق ءباسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ جولىندا ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىلدى. وسى جاڭعىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى – كونستيتۋتسيانىڭ دۇرىس ءارى ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى. جالپى, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت الەمدە مويىندالعان ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى. ءتيىستى رەفورمالاردان كەيىن دە پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ەڭ باستىسى, پرەزيدەنت ادام ءجانە ونىڭ قۇقىقتارىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەپىلى بولادى. ەلباسىمىز بۇل فۋنكتسيانى تولىعىمەن اتقارىپ كەلەدى, – دەپ ويىن تۇيىندەدى ءۇ.شاپاق.
ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»