وتكەن جىلعا وكپە جوق
بۇدان ءارى ەلدىڭ ەكونوميكالىق احۋالى جايىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ەسەپ بەردى. ءمينيستردىڭ ءمالىمەتىنشە, وتكەن جىلى نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر سىرتقى جاعىمسىز فاكتورلاردىڭ ىقپالىنا قاراماستان, جاقسى دەڭگەيدە ساقتالدى.
وتكەن جىلدىڭ باسىندا تاۋارلىق نارىقتاردا الەمدىك باعالار ءبىرشاما تومەندەدى. سوعان قاراماستان, «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ, سالالىق باعدارلامالاردىڭ, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ داعدارىسقا قارسى جوسپارىنىڭ اياسىندا قابىلدانعان شارالار ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ءمۇمكىندىك بەردى. وتكەن جىلى ەكونوميكانىڭ ءوسىمىنە اۋىل شارۋاشىلىعى كولىك, ءوڭدەۋ ونەركاسىبى, قۇرىلىس ءتارىزدى سالالار وڭ ىقپالىن تيگىزدى. سونىمەن قاتار, 2016 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار كولەمى 5,1 پايىزعا, ياعني 7,7 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتى. ينۆەستيتسيالاردىڭ ايتارلىقتاي ءوسىمى اۋىل شارۋاشىلىعىندا, تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە, ساۋدادا, جىلجىمايتىن ءمۇلىكپەن وپەراتسيالاردا بايقالدى.
مينيستر بيىلعى جىلى ۆەدومستۆونىڭ پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ اياسىندا بەرىلگەن تاپسىرمالاردى, باسىمدىق بەرىلەتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باستى نازار اۋداراتىنىن, سونىمەن قاتار, بيزنەستى ءجۇرگىزۋ ءۇشىن جاعدايلاردى جاقسارتۋ جۇمىستارىن ءارى قاراي جالعاستىراتىنىن باياندادى. «ءبىزدىڭ بولجامدارىمىزعا ءسايكەس, اعىمداعى جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ەكونوميكانىڭ 2%-دان كەم ەمەس وسىمىنە ءۇمىت ارتىپ وتىرمىز. سالالار بويىنشا ماشينا جاساۋ, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, ازىق-ت ۇلىك ءونىمدەرىن ءوندىرۋ ەداۋىر ءوسىم بەرەدى. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, قۇرىلىس سەكتورىندا, كولىك پەن لوگيستيكادا ودان ءارى ءوسىم بولادى دەپ بولجاپ وتىرمىز», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
يگەرەتىندەرگە عانا اقشا بەرۋ كەرەك
ال وتكەن جىلدىڭ بيۋدجەتىنىڭ ورىندالۋى تۋرالى قارجى مينيسترى باقىت سۇلتانوۆ باياندادى. بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىستەرى 1,3 ترلن تەڭگەگە نەمەسە 25 پايىزعا وسكەن. بۇل ۇلتتىق قوردان اقشا الۋدى 370 ملرد تەڭگە سوماسىنا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. شىعىستار 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ترلن تەڭگەگە ارتىق ءجۇرگىزىلگەن. جىل قورىتىندىسى بويىنشا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەگى ۇنەم 110 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
2016 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ دە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ دە بارلىق الەۋمەتتىك ءمىندەتتەمەلەرى تولىق كولەمدە ورىندالدى. سونىمەن قاتار, وتكەن جىلى 472 ملرد تەڭگە بولىنگەن «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جىلدىق بولىگى تولىق جۇزەگە اسىرىلدى. «زاڭداستىرۋ ناۋقانى اياقتالدى. 5,7 ترلن تەڭگە زاڭداستىرىلدى, بۇل باستاپقى بولجامداردان ءبىرشاما ارتىق. وتكەن جىلى جالپى سوماسى 31 ملرد تەڭگەگە 147 نىسان جەكەشەلەندىرىلدى», دەدى ب.سۇلتانوۆ. ارينە, مينيستردىڭ بايانداماسىنا سۇيەنىپ, جۇمىسىندا ءمىن جوق دەي المايمىز. ءماسەلەن, وتكەن جىلى بيۋدجەتتەگى 36 ملرد تەڭگە يگەرىلمەگەن. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى بۇل قارجىنى ايتەۋىر يگەرۋ كەرەك ەكەن دەپ, «قالاي بولسا, سولاي» جۇمساۋعا بولمايتىنىن قاتاڭ ەسكەرتتى.
«يگەرۋ دەگەن تەرمين بار. جىل بويى اقشا الىنبايدى. سوسىن جىل سوڭىندا ايتەۋىر يگەرۋ كەرەك دەپ ول اقشانى وڭدى-سولدى شاشا باستايدى. بيۋدجەتتى قورعاۋ كەزىندە مينيسترلىكتەر اقشا سۇرايدى. سوڭىندا اقشانى يگەرە المايدى. ياعني, ولاردىڭ سۇراۋى نەگىزسىز بولعان. ەندەشە, ول اقشانى يگەرىپ جاتقاندارعا بەرۋ كەرەك. ءبارى تەك اقشا الۋدى ويلايدى. ال سەن بارىنە تاراتاسىڭ. ساعان مەملەكەتتىڭ قازىناسى تاپسىرىلعان. سەن مەملەكەت اقشاسىن قورعاپ, ۇنەمدەۋىڭ كەرەك», دەدى ن.نازارباەۆ. سونداي-اق, ەلباسى ب.سۇلتانوۆقا مەملەكەت قارجىسىن ءتيىمدى پايدالانۋ جولىن ىزدەۋ قاجەتتىگىن بۇعان دەيىن دە ءبىر مارتە ايتقانىن ەسكە سالدى. «ەندى, مىنە, ەكىنشى ەسكەرتىپ وتىرمىن. بايقا, ءۇشىنشىسى جامان بولادى», دەدى ەلباسى مينيسترگە.
«ءبىزدىڭ بارلىعىمىز مەملەكەتتىك قىزمەتشىمىز. مەملەكەتكە, حالىققا قىزمەت ەتۋىمىز قاجەت. ەندەشە, قىزمەت ەتەيىك. مەملەكەتتىڭ ءاربىر تيىنىن ۇنەمدەۋ كەرەك. ىسىراپ بولماۋى ءتيىس. ءسىزدەرگە بيۋدجەت بەرىلدى. سىزدەر قالاي ۇنەمدەۋ كەرەكتىگىن ويلاۋعا ءتيىستىسىزدەر. ەگەر ۇنەمدەيتىن بولسا, وندا ولارعا ءبولۋ قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
كەدەرگى كەلتىرگەندەر جازالانادى
ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورىنداعى جاعدايدى ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى دانيار اقىشەۆ باياندادى. باس بانكيردىڭ ءمالىمدەۋىنشە, قازاقستاننىڭ قارجىلىق احۋالىنا الاڭداۋشىلىق جوق. جۇمىس ءجۇيەلى ءجۇرىپ جاتىر. مىسالى, ەركىن ايىرباس باعامى رەجىمىنە كوشىپ, ەكونوميكا سۋبەكتىلەرى جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلگەننەن كەيىن تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى تۇراقتانعان. ول وبەكتيۆتى فاكتورلارعا سايكەس كەلەدى جانە ءوندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. «مۇنىڭ بارلىعى دا ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتا نارىعىنا ارالاسۋىنسىز ءجۇرىپ جاتىر. ءبىز 2016 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزبەيمىز. بۇل ساياسات التىن-ۆاليۋتا قورىن ساقتاۋعا جاعداي تۋعىزادى. وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا ەلدىڭ ۇلتتىق قورىنىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرىن قوسا العانداعى التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى 92 ملرد دوللارعا جەتىپ قالدى. بۇل – 2015 جىلدىڭ سوڭىنداعى دەڭگەيدەن جوعارى. ول كەزدە 91,3 ملرد دوللار بولعان ەدى. ءىس ءجۇزىندە بۇل ءوزىمىزدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورىمىزدى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى د.اقىشەۆ.
ەلباسى ۇلتتىق بانكتىڭ جۇمىسىنا جالپى كوڭىلى تولاتىنىن ءبىلدىردى. «وتكەن جىل وتە اۋىر بولعانىنا قاراماستان, ۇلتتىق بانك جاقسى جۇمىس ىستەدى. ەندى بانكتىڭ مۇمكىندىكتەرىن زاڭ ارقىلى كۇشەيتۋدى تاپسىرىپ وتىرمىن. وسىنداي قۇقىق بەرۋ كەرەك. ۇلتتىق بانكتىڭ جۇمىسىنا كيلىگۋدى ەلدىڭ قارجى سالاسىنا كيلىگۋ دەپ ساناپ, جازالاۋ كەرەك. كورىپ وتىرمىن, ۇلتتىق بانك ءتارتىپكە كەلتىرىلگەن سايىن ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسىنا شابۋىل كۇشەيىپ جاتىر», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسى بانك جۇمىسىن رەتكە كەلتىرۋگە كەدەرگى جاساۋشىلارعا شارا قولدانىلاتىنىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق, ەلدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ بىرىكتىرىلۋى تۋرالى دا پىكىرىمەن ءبولىستى. «بانكتەر ءالسىز. سولاي ەمەس پە؟ الەمدە داعدارىس بولعان كەزدە «Exxon» جانە «Mobil» سياقتىلار بىرىگىپ كەتتى. «Shell» مەن «British gas» بىرىكتى. بىرىكتىرىلسىن. اكتسيونەرلەر وزدەرىنىڭ بانكتەرىن ساقتاعىسى كەلسە, قارجىلارىن سالادى. بانكتەردى قۇتقارۋدىڭ باسقا جولى جوق. ولار ءومىر سۇرە الماسا, ەكونوميكاعا كەرەك ەمەس», دەگەن پرەزيدەنت ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىن باتىل ارەكەت ەتۋگە شاقىردى.
اۋىلدىڭ دامۋ بولاشاعى – كووپەراتيۆتەر
وتكەن جىل ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سەكتورى ءۇشىن تابىستى بولدى. پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جانە الداعى جىلداردا دا ءبىراز بيىكتەردى باعىندىرۋعا مۇمكىندىك بار. «قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءسىز جولداۋدا العا قويعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار اتقارىلدى. ءبىرىنشى تاپسىرما – سۋبسيديالاۋ پرينتسيپتەرىن قايتا قاراۋ. وسىعان وراي, 11 ءتيىمسىز سۋبسيديالاۋ ءتۇرى الىنىپ تاستالىپ, 35 سۋبسيديالاۋ تۇرىنە نورماتيۆتىك وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە وندىرۋشىلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ قامتيتىن اۋقىمى 7,5 ەسەگە ۇلعايدى. اسىرەسە, ۇساق شارۋاشىلىقتار مەن كووپەراتيۆتەر كوبىرەك قامتىلدى. باستى نازار سوڭعى ناتيجەگە, ياعني ونىمدىلىككە جانە وڭدەۋ قۋاتتارىنا اۋدارىلدى», دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى اياسىندا قوسالقى جانە شاعىن شارۋاشىلىقتاردى كووپەراتيۆتەرگە بىرىكتىرۋ, ءتيىستى ينفراقۇرىلىمى بار ونىمدەردى قايتا وڭدەۋدى ارتتىرۋ جۇمىستارى دا جولعا قويىلىپتى. سونىڭ ارقاسىندا 15 مىڭ قوسالقى شارۋاشىلىقتى قامتيتىن 157 كووپەراتيۆ قۇرىلعان. ولاردىڭ بازاسىندا جۇزدەن استام ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتى مەن جەتى مىڭ بورداقىلاۋ الاڭى اشىلعان. اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كووپەراتيۆتەردىڭ قاتارى ەكى ەسەگە دەيىن ۇلعايماق. جالپى, اۋىلدىڭ بولاشاعىن كووپەراتيۆتەرمەن بايلانىستىرساق ارتىق ەمەس. اسقار مىرزاحمەتوۆ ەلباسى جۇكتەگەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن ءوندىرىس شىعىندارىن ازايتۋ, جەردى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە سۋارمالى جەرلەردى كەڭەيتۋ, اگرارلىق عىلىم سالاسىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيانى ۇلعايتۋ, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋ جونىندەگى جۇمىس تا ناتيجەلى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى. مينيستر جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ ءۇشىن 700 قۇدىق قازۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن, الداعى ۋاقىتتا باس-اياعى 3500 قۇدىق سالىنىپ, 18 ملن گەكتار جايىلىمدىق جەر سۋلاندىرىلاتىنى تۋرالى ايتقان بولاتىن. وسى تۇستا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى سوزگە ارالاسىپ: «قازىر ەلدە 150 ملن گەكتار جايىلىمدىق جەر بار. اكىمدەرمەن ءاربىر قۇدىقتى قاداعالاپ, سونىڭ توڭىرەگىندە ءبىرنەشە وتار قوي ۇستاساڭدار, ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن تابىس بولادى», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترىنە قاراتىپ.ينۆەستورلاردى يلىكتىرۋ كەرەك
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك وتكەن جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءونىم 0,7%-عا ارتقانىن جەتكىزدى. وعان ءتۇستى مەتاللۋرگيا, قارا مەتاللۋرگيا, فارماتسەۆتيكا جانە ەلەكترتەحنيكاداعى ءوسىمنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن. ماشينا جاساۋ سالاسىندا تومەندەۋ بايقالادى. سەبەبى, ءبىرىنشىدەن, تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىسى ازايعان. ەكىنشىدەن, وڭدەۋشى كومپانيالاردىڭ ءجوندەۋ جۇمىستارىنا سۇرانىسى تومەندەگەن. وتكەن جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىندا جالپى قۇنى 878 ملرد تەڭگە بولاتىن 13 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 10 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان بولاتىن. كارتا اياسىنداعى جوبالاردان ءبىر جىلدا 2,2 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپتى. «بيىل جالپى سوماسى 700 ملرد تەڭگە بولاتىن جۇزدەن استام جوبا ءجۇزەگە اسىرىلادى, ونىڭ 25-ءى العاشقى جارتىجىلدىقتا ىسكە قوسىلماق. سونىڭ ارقاسىندا تاعى 10 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلۋعا ءتيىس. جالپى, ونەركاسىپ جاڭا احۋالدارعا, تەڭگەنىڭ جاڭا باعامىنا بەيىمدەلدى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا, وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ءوسىمىن 2%-عا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى مينيستر. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندا شەتەلدىك ينۆەستورلارعا بارلىق جاعداي جاسالعانىن, ولارعا ءتۇسىندىرەتىن ادام جوقتىعىن جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ەسىنە سالدى. «مەنىڭ بىلتىر بەرگەن تاپسىرمام بار. ەكسپورتقا, ينۆەستيتسياعا كىم جاۋاپ بەرەدى دەگەندە, سەن باسقاراتىن مينيسترلىك دەپ ايتتىق. ءوزىڭ دە بارلىق ەلدەردىڭ «بيزنەس كاپيتاندارىمەن» كەزدەسۋلەرگە قاتىستىڭ. تاياۋدا عانا ساۋد ارابياسىندا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە بولدىق, وسى ەلدەردىڭ ءىرى بيزنەسمەندەرىمەن كەزدەستىك. ونىڭ الدىندا جاپونيادا, وڭتۇستىك كورەيادا, امەريكادا بولدىق. ولار ارقاشان قازاقستانعا قىزىعۋشىلىق تانىتادى, بىراق وسىندا كەلگەندە ولارمەن كەزدەسەتىن ەشكىم جوق, ەشكىم ماسەلەلەرىن شەشپەيدى. نە ىستەۋىمىز كەرەك؟», – دەپ سۇرادى مەملەكەت باسشىسى.جەڭىس قاسىمبەك مينيسترلىكتە ينۆەستيتسيا كوميتەتى بار ەكەنىن تىلگە تيەك ەتكەن. «قازىر ءبىز ينۆەستيتسيانى دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەپ جاتىرمىز. «ءبىر تەرەزە» ءپرينتسيپىن ايقىنداپ, ۇكىمەتتەن ءاربىر ينۆەستورمەن كەلىسسوز ءجۇرگىزۋشىنى بەلگىلەدىك, ول – «قازاقينۆەست» ۇلتتىق كومپانياسى», دەدى مينيستر. «...ماعان كەرەگى – ينۆەستورلاردىڭ «قازاقستان وزگەردى, بارامىز» دەۋى. بۇل – ءبىرىنشى. ەكىنشى – ەكسپورتپەن كىم شۇعىلدانادى؟» دەپ ساۋال قويدى ەلباسى. بۇل ساۋالعا ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ جاۋاپ بەردى. «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي, جارلىعىڭىزعا سايكەس وكىلەتتىكتىڭ بارلىعى وسى مينيسترلىككە (ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى) بەرىلدى. سوعان بايلانىستى مينيسترلىكتە قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر بولىپ جاتىر», دەپ ءتۇسىندىردى پرەمەر-مينيستر. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا قازاقستان كولىك كەشەنىن دامىتۋ ارقىلى لوگيستيكانىڭ تيىمدىلىك كورسەتكىشى بويىنشا حالىقارالىق رەيتينگتە 88-ورىننان 77-ورىنعا كوتەرىلىپتى. بيىل ءوندىرىس پەن ەكسپورتتىڭ ارتۋ قارقىنى باستالۋعا ءتيىس.
وبلىس اكىمدەرىنىڭ ەسەبى تىڭدالدى
كەڭەيتىلگەن وتىرىستا بىرقاتار وبلىستىڭ اكىمدەرى سويلەپ, مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەر مەن قابىلدانعان باعدارلامالاردىڭ قالاي اتقارىلىپ جاتقانى تۋرالى حابارلادى. ماسەلەن, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىستىڭ اتقارۋشى ورگاندارى ەلباسىنىڭ جۋىردا جاريالاعان جولداۋىنداعى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا كىرىسىپ كەتكەن. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ ونەركاسىپ وندىرىستەرىنە وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانى تۋرالى ايتتى. شىعىس قازاقستان وبلىستىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ, 8 ملرد تەڭگەنىڭ تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جوبالارى وندىرىسكە ەنگىزىلگەن. سونىڭ ارقاسىندا ءونىم تۇرلەرى كوبەيىپ, مۇناي-گاز, فارماتسەۆتيكا سالالارىنا قاجەتتى جاڭا قۇرىلعىلار شىعارىلا باستاپتى. «شىعىس قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىن قامتاماسىز ەتەتىن سالالاردىڭ ءبىرى – اگرارلىق سەكتور. ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىلەرمەن قاتار, قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋعا دا باسىمدىق بەرىلەدى. ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋدى زاڭدى تۇردە تابىستى بيزنەسكە اينالدىرۋ, ۇساق شارۋاشىلىقتاردى كووپەراتيۆتەرگە بىرىكتىرۋ», دەدى دانيال احمەتوۆ.وسىمگە مۇمكىندىك بار
باياندامالار تىڭدالىپ, تالقىلانعان سوڭ, مەملەكەت باسشىسى وتىرىستى قورىتىندىلاپ, ءسوز سويلەدى. جيىندا قارالعان ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالىپ, ۇكىمەت مۇشەلەرىنە ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى. ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى دا تاعى ءبىر تارازىلاپ, 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن ازىرلەۋ كەزىندە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ماقساتتى ينديكاتورلارىن نازارعا الۋدى تاپسىردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل ەكونوميكاسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى الەۋەت بار ەكەنىن ايتىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ تۇراقتى ءوسىمىن 5 پايىز دەڭگەيىندە ساقتاۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. «تاياۋ جىلدارى يمپورت الماستىرۋ ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 5 پايىزعا دەيىنگى ءوسىمىن بەرە الادى. ەكسپورتقا بەلسەندى تۇردە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ جاعدايىندا ونەركاسىپتىڭ باسىمدىعى بار سەكتورلارىنداعى ءوسىمنىڭ ءوزى عانا 6 ملرد دوللار بولادى. بۇل ەكسپورتتىڭ كولەمىن 20%-عا دەيىن, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كولەمىن 5%-عا دەيىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا تەك قاشاعاننىڭ ۇلەسى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 2-2,5% دەڭگەيىندە بولادى دەپ جوبالانىپ وتىر», دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى وڭىرلەردە دامۋدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنىپ, تۇرالاپ قالعان جوبالارعا نازار اۋداردى. ەلباسى اكىمدەرگە دامۋ ينستيتۋتتارىمەن جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قالىپتاسقان جاعدايدى تۇزەۋدى تاپسىردى.رەۆيزيا جۇرگىزەمىز
مەملەكەت باسشىسى قاتىسۋشىلار نازارىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ تاۋار شىعارۋ مەن قىزمەتتەر كورسەتۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى, ونىڭ سۋبەكتىلەرى مەن وندا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار سانىنىڭ قىسقارۋى ۇردىستەرىنە اۋداردى. قازاقستان پرەزيدەنتى بيزنەستى رەتتەيتىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ كوپ ەكەنىن ەسكەرتىپ, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋعا قاتىسى جوق باسى ارتىق كەدەرگىلەردى ازايتۋدى تاپسىردى. «ۇكىمەت جوسپارلى تەكسەرىستەردىڭ توقتاتىلعانى, قاتەرلەردى باسقارۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلگەنى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدىڭ ەلەكتروندىق نىسانعا كوشكەنى جونىندە باياندايدى. الايدا, تەكسەرۋشى ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى ءىس جۇزىندە قىسقارعان جوق. ۇكىمەتكە باس پروكۋراتۋرامەن جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىنا اۋقىمدى رەۆيزيا جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن. مەرزىمى – توقساننىڭ سوڭىنا دەيىن», دەدى ەلباسى. بۇدان بولەك, نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيزنەس سالاسىنداعى قازىرگى زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋ, سونداي-اق جاڭا كەدەن كودەكسىن ازىرلەۋ بارىسىندا اكىمشىلەندىرۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزۋدى تاپسىردى. «رەۆيزيا جۇرگىزىپ, بارلىق ءتيىمسىز سالىق جەڭىلدىكتەرىن جانە ارتىقشىلىقتاردى الىپ تاستاۋ قاجەت. سالىق زاڭناماسى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى, ينۆەستيتسيا تارتۋدى ىنتالاندىرىپ, كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ۇلەسىن ازايتۋعا ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى.كاسىپكەرلىك كەڭەيدى
قازاقستان پرەزيدەنتى مەملەكەتتىك كاسىپورىندار ۇلەسىن ازايتۋ قاجەتتىگىن, جەكەشەلەندىرۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك مەنشىكتە قالدىرىلۋى نەگىزدى دەپ تانىلعان ۇيىمداردىڭ ناقتى ءتىزىمىن جاساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. «ۇكىمەتكە «Yellow Pages» قاعيداتىنا سايكەس مەملەكەت يەلىگىندە قالۋعا ءتيىس مەكەمەلەر مەن كاسىپورىنداردىڭ تۇپكىلىكتى تىزبەسىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. بۇل ءتىزبەگە ەنبەگەن كاسىپورىندار 2020 جىلعا دەيىن جەكەشەلەندىرىلۋگە نەمەسە جابىلۋعا ءتيىس. بۇعان دەيىن بەكىتىلگەن جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنىڭ تىزبەسىنە قاتىستى جۇمىستى 2020 جىلعا دەيىن ەمەس, 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ىسكە اسىرۋ قاجەت», – دەدى ەلباسى. سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ جونىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن ايتىپ, بۇل جۇمىسقا تىكەلەي اكىمدەر جاۋاپتى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «مەملەكەت-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىگىن, اسىرەسە, كوممۋنالدىق جانە الەۋمەتتىك سالالاردا دامىتۋ قاجەت. ۇكىمەت راسىمدەردى جەڭىلدەتۋ, ۇيلەستىرۋ تۇرعىسىنان جانە ادىستەمەلىك, ينفراقۇرىلىمدىق تۇرعىدان بارلىق قاجەتتى قولداۋدى كورسەتۋگە ءتيىس. بيزنەسكە ناقتى شارتتار ۇسىنىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ ۇزاق مەرزىمگە نەگىزدەلگەن كەپىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى.مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ يننوۆاتسيالانادى
قازاقستان پرەزيدەنتى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا يمپورتتى الماستىرۋعا جانە وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋعا ءمۇمكىندىك تۋعىزاتىن جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە اكىمدىكتەرمەن جانە بيزنەس وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, ءىرى كاسىپورىنداردا جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ جونىندە ماقساتتى تۇردەگى ناقتى ينديكاتورلار بەلگىلەۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتاندىق وندىرۋشىلەرگە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋ شارالارىن قابىلداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. «ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان, ياعني «وففتەيك» كەلىسىمشارتتارىن جاساۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ قاجەت. بيۋدجەتتىك نىساندارعا قاتىستى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالار ءازىرلەۋ كەزىندە ەڭ الدىمەن وتاندىق ءونىمدى قامتىعان ءجون. ساتىپ الۋ ءراسىمدەرى مەن وندىرۋشىلەرگە قاتىستى بىرىڭعاي IT-پلاتفورما ازىرلەۋ كەرەك», دەپ تاپسىردى قازاقستان پرەزيدەنتى.اۋىل شارۋاشىلىعىنا باسىمدىق بەرىلەدى
قازاقستان پرەزيدەنتى ەل ەكونوميكاسىندا اگرارلىق سەكتوردىڭ الەۋەتى جەتكىلىكتى تۇردە پايدالانىلماي وتىرعانىنا, بىلتىر ءوندىرىس كولەمى بەس جىل بۇرىنعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا ەلەۋسىز ءوسىم كورسەتكەنىنە توقتالىپ ءوتتى. «اگروحولدينگتەردىڭ قارجىلىق جاعدايى قاناعاتتانارلىقتاي ەمەس. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ مەن ليزينگكە الۋدى سۋبسيديالاۋعا مول قاراجات بولىنۋدە. سونىمەن بىرگە, بۇل جۇمىس جەتكىلىكتى تۇردە ءبىر جۇيەگە قويىلىپ, ۇيىمداستىرىلماعان. ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ءتۇرلى وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الىنادى. سول سەبەپتەن قوسالقى بولشەكتەر بىرىزدىلەندىرىلمەيدى. ماشينا پاركى ۇتىمدى پايدالانىلمايدى. ءبىر وڭىردە كومبايندار بوس تۇرسا, باسقالارىندا ولار جەتىسپەيدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى. وسىعان وراي باس پروكۋراتۋراعا ەسەپ كوميتەتىمەن بىرلەسىپ ءتيىستى تەكسەرىس جۇرگىزۋ, ال پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترىنە قالىپتاسقان جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ تاپسىرىلدى. بۇعان قوسا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ استىقتى ءۇش ءوڭىردىڭ اكىمدەرىنە بيىلعى جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيىن پروبلەمالى اگروحولدينگتەرگە قاتىستى كەلىسىلگەن شەشىم شىعارۋدى تاپسىردى.الەۋمەتتىك سالالارعا تىڭ سەرپىن
مەملەكەت باسشىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالىپ, سولاردىڭ ناتيجەلەرىنە سايكەس كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ساپاسىنىڭ ارتۋى كوزدەلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى بۇل سالانى دامىتۋعا بولىنەتىن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكەندىگىن ايتتى. «ءتۇرلى ەلدەردەن ساتىپ الىنىپ جاتقان قۇرال-جابدىق بىرقاتار وڭىردە كادەگە اسپاي تۇر. ءتيىستى بىرىزدەندىرۋ بولماسا, ولاردى قالاي پايدالانامىز؟ ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى دا تۇيتكىلدەر بار. مەملەكەت ءنورماتيۆتى ءدارى-دارمەكپەن تەگىن قامتاماسىز ەتەتىندىگىن باسا ايتقىم كەلەدى. بۇل رەتتە جاڭا فارماتسەۆتىك وندىرىستەر سالۋعا دا مۇمكىندىك بەرمەيتىندەر باسەكەلەستىكتەن قورقادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە بارلىق تۇيتكىلدى ماسەلەلەر بويىنشا تالداۋ جۇرگىزىپ, شەشىم قابىلداۋدى, رەفورمالاردى ساپالى ىسكە اسىرۋدى, سونداي-اق «سك فارماتسيا» كاسىپورنىندا كادرلىق رەۆيزيا جۇرگىزۋدى تاپسىردى. مەملەكەت باسشىسى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋدىڭ, ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋدىڭ جانە ۇبت-نىڭ جاڭا جۇيەسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, وسى ورايدا بۇل رەفورمالاردىڭ مازمۇنىنا قاتىستى حالىقتى حاباردار ەتۋ ونشا ءتيىمدى ىسكە اسىرىلماي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.«بيۋدجەتتىڭ بەرەكەسىن قاشىرماڭدار!»
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇگىندە ءجۇرگىزىلىپ جاتقان بارلىق رەفورما قاجەتتى قارجىلاندىرۋ كوزىمەن قامتاماسىز ەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ورايدا, ەسەپ كوميتەتىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, بىلتىر 160 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ءمولشەرىندە قارجىلىق زاڭ بۇزۋ جايتتارى انىقتالعان. «اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە – 47, تارتىپتىك جازاعا 223 لاۋازىمدى تۇلعا تارتىلعان. 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا, بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز پايدالانۋدىڭ انىقتالعان كولەمى ءۇش ەسە ارتىپ, 382 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ۇكىمەتكە مەملەكەت قاراجاتىنا قىلمىسقا بارابار نەمقۇرايلىلىق تانىتۋ فاكتىلەرىن قاراستىرۋ ءۇشىن ارناۋلى كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىرامىن. الدىمەن ءبىلىم جانە عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرىن تەكسەرۋ قاجەت», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا لاۋازىمداردى وڭتايلاندىرىپ, سودان ۇنەمدەلگەن قارجىنى باسقا قىزمەتكەرلەر اراسىندا قايتا ءبولۋ قۇقىعىن بەرۋدى ۇسىندى. سوڭىندا استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتەتىندىگىنە جانە كەيىن ونىڭ ينفراقۇرىلىمىن ۇتىمدى پايدالانۋ قاجەتتىگىنە قاتىسۋشىلار نازارىن اۋداردى. جانە دە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار مەن بەلگىلەنگەن مىندەتتەردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا ءاربىر باسشى تىكەلەي جاۋاپتى بولاتىندىعىن ەسكەرتتى. ارنۇر اسقار, دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى