ول ەلوردادا وتكەن ساراپشىلىق فورۋمدا جان-جاقتى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى
كەشە استانادا «پاراسات» جۇيەلى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىمەن (قسزي) بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان «جاڭعىرتۋ 3.0: قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسى» تاقىرىبىندا ساراپشىلىق فورۋم ءوتتى.
فورۋمدا پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان, قازاقستانداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاڭعىرۋلاردىڭ قيسىندى جالعاسى بولىپ تابىلاتىن جاڭعىرتۋدىڭ ءۇشىنشى قادامىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى مەن ەلدىڭ جاڭا تەحنولوگيالىق ءومىر سالتىنا بىرتىندەپ كوشۋى ماسەلەسى تالقىلاندى.
فورۋم بارىسىندا «پاراسات» جۇيەلى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى نۇرسۇلتان احمەديا جاھاندىق ترانسفورماتسيا جاعدايىنداعى ادامي كاپيتالدىڭ ماڭىزدىلىعىن جانە ول فاكتوردىڭ قازاقستان ءۇشىن جاڭا سىن-تەگەۋرىندەرگە تيگىزەتىن ىقپالىن اتاپ كورسەتتى.
«الەمدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر ادامزات الدىندا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشا وتىرىپ, جاسامپازدىق باستاۋى رەتىندە كورىنىس تابادى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا ءبىر ورىندا كۇتىپ تۇرىپ قالماي, بولاشاقتان وزا بىلگەن جانە سىن-تەگەۋرىندەرگە باتىل قارسى شىققان حالىقتار عانا جەڭىمپازدار بولا الادى, دەپ اتاپ كورسەتكەن دەدى ول.
فورۋم جۇمىسىنا قازاقستاننىڭ جانە بىرقاتار وزگە دە ەلدەردىڭ ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەلەرى – ساياساتتانۋشىلار, الەۋمەتتانۋشىلار, قۇقىقتانۋشىلار, ەكونوميستەر قاتىستى. ولار جولداۋ شەڭبەرىندە بەلگىلەنگەن جاڭعىرتۋدىڭ ءۇشىنشى قادامىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىن, جاڭا ەكونوميكالىق ءوسىم مودەلىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن تالقىلادى.
«جاڭا مودەلدىڭ قاجەتتىلىگىنە الەمدىك ەكونوميكاداعى دا, سول سياقتى, جاھاندىق دامۋداعى دا قازىرگى زامانعى سىن-تەگەۋرىندەر مەن قاتەرلەر العىشارت جاساپ وتىر. شيكىزات سالاسىنىڭ ۇستەمدىگىمەن سيپاتتالاتىن قازىرگى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءوسىم مودەلى بۇگىننىڭ وزىندە قاجەتتى ءوسۋ قارقىنىن قامتاماسىز ەتە المايدى», دەپ اتاپ ءوتتى «پاراسات» جۇيەلى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى مانشۇك كارىموۆا.
مەملەكەت باسشىسى بيۋدجەت شىعىندارى تيىمدىلىگىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋ جونىندەگى مىندەتتەردى بەلگىلەپ بەردى. وسىلايشا, ءتيىمسىز مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ قارجىلارىن ءۇشىنشى جاڭعىرۋ مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن باعدارلامالارعا قايتا ءبولۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
ۇكىمەت جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىل-كۇيىنە نەعۇرلىم وپەراتيۆتى تۇردە ۇنقاتۋى ءتيىس, دەپ ەسەپتەيدى بەلگىلى ساياساتتانۋشى, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ساياسات نۇربەك. «2014 جىلى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىندا جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ ءبىز قانداي اقپاراتتىق توپتامالار نەعۇرلىم تەرىس قوعامدىق كوڭىل-كۇي تۋدىرادى دەگەن تۇرعىدا ءوزىمىز ءۇشىن ۇلكەن تالداۋ جاسادىق. وندا جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىندەگى وزگەرىستەر, دەۆالۆاتسيالىق الاڭداۋشىلىقتار, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا, تاريفتەردىڭ ءوسۋى, ءىرى ءىس-شارالاردى وتكىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى جانە باسقا دا ماسەلەلەر بولدى. ءبىز ءبارىن دە ولشەدىك. سودان بەرى ارادا ەكى جىل ءوتتى. ەندى مىنە, 2017 جىلعى قاڭتارداعى جاعداي كوز الدىمىزدا. تەك ءبىر ايدىڭ وزىندە عانا قانشاما اقپاراتتىق تاسقىننىڭ بولعانىن وزدەرىڭىز كورىپ وتىرسىزدار. اقپاراتتار اعىنىنىڭ تىعىزدىعى ەكى جىل ىشىندە ونداعان ەسەگە ءوستى. اقپاراتتىق تەربەلىستەر, قوعامدىق الاڭداۋشىلىقتار بارعان سايىن جيىرەك, تىعىزىراق بولا تۇسۋدە, ال ولارعا جاۋاپ قاتۋعا ۋاقىت ايتارلىقتاي ازايىپ كەلەدى», دەدى ول. ساياساتتانۋشى اتاپ وتكەندەي, وقيعالارعا شۇعىل تۇردە ءۇن قاتۋ وتە ماڭىزدى. سونداي-اق, س.نۇربەك ءار جەرلەردە قۇرىلعان قوعامدىق كەڭەس سياقتى الاڭداردىڭ پىكىرلەردىڭ بۇكىل اۋقىمىن تولىقتاي قامتي المايتىنىنا دا ايرىقشا نازار اۋداردى.
APEX Consult قاداعالاۋشى كەڭەسىنىڭ توراعاسى دانات جۋمين قوعامدىق پەتيتسيالاردى ومىرگە ەنگىزۋ جونىندەگى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ قاي ساتىدا تۇرعانى جونىندە باياندادى. وسى ورايدا بۇل يدەيانىڭ وتكەن جىلى دانات جۋمين «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق قوزعالىسىنا باسشىلىق جاساپ تۇرعان كەزدە ومىرگە كەلگەنىن ەسكە سالا كەتۋ قاجەت. اۆتورلار ونلاين-پەتيتسيانى زاڭدىق تۇرعىدا بەكىتۋدى ۇسىنىپ, وسى تۇجىرىمداما جوباسىنىڭ تۇساۋىن كەسكەن بولاتىن.
«وتكەن جىلى ءبىز قوعامدىق پەتيتسيالار ينستيتۋتىنا باستاماشىلىق جاساعان كەزدە, ءبىز ونى مەملەكەتتى كۇشەيتۋ, ونى قۋاتتىراق قىلۋ مۇمكىندىگى رەتىندە ۇسىنعان بولاتىنبىز. ماقسات – فەيسبۋكتەگى پىكىرسايىستى پوزيتسيا تۇرعىسىنان پىكىر ءبىلدىرىپ, ونى دايەكتەي الۋعا مۇمكىندىك تۋاتىنداي قانداي دا بىرقالىپتى دا سىندارلى ارناعا كوشىرۋ ەدى. ءبىز وندا قوعامدا بۇگىندە ورىن الىپ وتىرعان, ياعني ەلدە بولىپ جاتقان وقيعالارعا قاتىستى ءوز كوزقاراستارى قالىپتاسقان, ويلارىن ايتۋعا, ونى دايەكتەۋگە دايىن سىندارلى كۇشتەرگە الاڭ بەرەيىك, ءوز ويلارىن سول جەردە جەتكىزەتىن بولسىن دەگەن بولاتىنبىز. ال مەملەكەت بولسا, ونىمەن تايتالاسقا ءتۇسۋدىڭ ورنىنا, حالىقتىڭ ۇسىنعاندارىنىڭ ىشىنەن جاقسى دەگەندەردىڭ ءبارىن الىپ, ونى مەملەكەتتىك ساياسات دەڭگەيىندە جۇزەگە اسىراتىن بولسىن. ەگەر ول قانداي دا ءبىر جايتپەن كەلىسپەيتىن بولسا, وندا ءوز پىكىرىن دالەلدەپ شىعۋى ءتيىس», دەپ اتاپ ءوتتى جۋمين كەشە «جاڭعىرتۋ 3.0: قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسى» تاقىرىبىندا وتكەن ساراپشىلىق فورۋمىندا سويلەگەن سوزىندە.
فورۋم بارىسىندا ساراپشىلار سونىمەن بىرگە, الدا تۇرعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما ماسەلەسىن دە تالقىلادى. وندا اتالمىش وزگەرىستەردىڭ باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ودان ءارى دە ساياسي ترانسفورماتسيالاۋعا باعىتتالعان جاڭا شارالار بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»