ەكونوميكالىق سالالاردىڭ اراسىنداعى ەڭ بايىرعىسى, ياعني ءداستۇرلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ەكەندىگى بەلگىلى. بۇل سالا باتىل بەتبۇرىستارعا بەيىم ەمەس. بىراق سوعان قاراماستان, سوڭعى جىلدارى بۇل سالا ايتارلىقتاي دامۋ كورسەتكىشتەرىن كورسەتۋدە. ماسەلەن, ءوتىپ بارا جاتقان 2016 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى دامۋ كورسەتكىشى ون ءبىر ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 4,5 پايىزدى قۇراپ وتىر. اسىرەسە, ەگىنشىلىك ءوندىرىسىنىڭ تاماشا ناتيجە كورسەتىپ, استىقتان رەكوردتىق ءونىم جينالعاندىعىن اتاپ وتۋگە بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا مەملەكەت قولداۋىمەن كوپتەگەن جاڭا تەحنيكالار ساتىپ الىنۋى ءناتيجەسىندە سول وندىرىلگەن مول استىق ىڭ-شىڭسىز, تەك استىق وسىرۋشىلەر كۇشىمەن عانا جيناپ الىندى. سونىمەن قاتار, مايلى داقىلدار ءوندىرىسى, كارتوپ, كوكونىس, باقشا داقىلدارىن ءوسىرۋ ءىسى دە ويداعىداي ناتيجە بەردى. مال شارۋاشىلىعى دا جىلدى بىرقاتار تاماشا ءناتيجەلەرمەن قورىتىندىلاپ وتىر.
«جالپى العاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءوندىرىس كولەمى 2000 جىلداردىڭ باسىنان باستاپ, دامۋعا قاراي بەت تۇزەدى. وسى كەزەڭ ارالىعىندا ودان الىناتىن ءونىم كولەمى ەسەلەپ مولايدى. ماسەلەن, 2001 جىلمەن سالىستىرعاندا 2015 جىلى اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمى 6 ەسە ءوسىپ, 3,3 تريلليون تەڭگەنى قۇرادى. الەمنىڭ 70-تەن اسا ەلىنە جىل سايىن 5-8 ميلليون توننا كولەمىندە استىق ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. ءسويتىپ, قازاقستان استىق ءوندىرۋ جونىنەن الەمدەگى ەڭ ءىرى مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالدى. سونداي-اق, جىل سايىن 2,5 ميلليون تونناعا دەيىن ۇندى سىرتقى نارىقتارعا شىعارا وتىرىپ, سوڭعى جىلدار بەدەرىندە الەمدەگى كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا بەرىك ورنىقتى», دەيدى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ اگروقۇزىرەت ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى تولەۋتاي راحىمبەكوۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە تالداۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسەل رامازانوۆانىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە اۋىلداردا ناقتى مەنشىك يەسى پايدا بولىپ, مەنتاليتەت وزگەرىپ, نارىق ۇستانىمدارىنا نەگىزدەلگەن جاڭا وندىرىستىك قارىم-قاتىناس ورنادى. مۇنىڭ ءوزى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بۇكىل الەمگە ءتان قاعيداتتارعا ءسايكەس قايتادان دامۋىنا ۇلاستى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاسالىپ كەلە جاتقان تۇراقتى مەملەكەتتىك قولداۋ بۇل سالانىڭ ودان ءارى دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەردى. وسى ءۇردىس ءالى دە جالعاسۋ ۇستىندە. ماسەلەن, 2017-2021 جىلدارعا ارنالىپ اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە. تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان العاندا, بۇل باعدارلامانىڭ باستى باسىمدىقتارى مەن قاعيداتتارى قازىردىڭ وزىندە ايقىن. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى نارىق قاجەت ەتەتىن باسەكەگە قابىلەتتى اگروونەركاسىپتىك كەشەن ونىمدەرىنىڭ مولايۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. ال ناقتى مىندەتتەرىنە كەلەتىن بولساق, اتالعان كەزەڭ ارالىعىندا مال شارۋاشىلىعىنىڭ ءتيىمدىلىگىن 58 پايىزعا, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىن 40 پايىزعا كوتەرۋ كوزدەلەدى. وسى باعدارلامانىڭ نەگىزىندە اۋىلدارداعى ءۇي شارۋاشىلىقتارىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جولدارى ايقىندالىپ وتىر. بۇل مىندەت ءۇي شارۋاشىلىقتارىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ولاردى كووپەراتسيالاۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. ءسويتىپ, 2017-2021 جىلدار ارالىعىندا 670 مىڭنان استام ۇساق ءوندىرۋشى تاۋارلى وندىرىسكە تارتىلادى. ولاردىڭ قولىنداعى ونىمدەردى جيناپ, وتكىزۋگە مەملەكەت كومەكتەسەتىن بولادى. سول قولداۋدىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە كووپەراتيۆتەرگە بىرىككەن ءۇي شارۋاشىلىقتارىنا ولاردىڭ قولىنداعى مالداردى اسىلداندىرۋعا جانە باسقا دا قاجەتتىلىكتەرگە مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا, ياعني تەگىن دەمەۋ قارجى بەرىلەتىن بولادى.
مۇنىڭ سىرتىندا ەلباسى ۇكىمەتكە اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا 600 مىڭ گەكتاردان استام سۋارمالى جەردى اينالىمعا تارتۋ, ياعني پايدالانۋعا ەنگىزۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ تەتىكتەرى دە اتالعان باعدارلامادا كورىنىس تاپپاق. ەگەر سۋارمالى 1 گەكتار جەردىڭ بەرەتىن پايداسى 1 گەكتار ءتالىمى جەردەن 30 ەسەدەي ارتىق بولاتىندىعىن ەسەپكە الاتىن بولساق, وسىنشاما كولەمدەگى سۋارمالى جەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا قوسىلۋى اۋىل بيزنەسىنىڭ ەكپىندەي دامۋىنا ءمۇمكىندىك بەرىپ, سالانىڭ جاڭا ساتىعا كوتەرىلۋىنە, ەلىمىزدەگى كوپتەگەن ءونىم تۇرلەرىنىڭ بۇرىنعىعا قاراعاندا, الدەقايدا مولايۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك.
قازىرگى كۇنى اتالعان باعدارلامانىڭ ماڭىزى مەن ەرەكشەلىكتەرىن حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىمەن پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ءوزى باس بولىپ جۇمىلىپ وتىر. مۇنىڭ دا ءمانىسى بار سەكىلدى. ويتكەنى, مەملەكەت ەندىگى كەزەكتە ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سەكتورىن دامىتۋعا, وسى ارقىلى اۋىل حالقىنىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋ ۇستىندە. سودان دا سالا جىل وتكەن سايىن ستراتەگيالىق باسىمدىققا يە بولىپ كەلەدى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»