ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ: «ءبىزدىڭ قوعامدا ادال ەڭبەكتى تەرەڭ بىلىممەن ۇشتاستىرعان عانا تابىسقا جەتە الاتىنىن قاپەردەن شىعارماعان ابزال», – دەگەن ءسوزىن باستى قاعيدات ەتىپ العان ستۋدەنتتەرىمىز تەوريالىق ءبىلىمدەرىن ەگىستىك القابىندا, وقۋ كورپۋسىنىڭ جانىنان سالىنعان جىلىجايدا وندىرىستىك جۇمىسپەن ۇشتاستىرۋدا. بۇل ورايدا, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-دىڭ جوعارى مەكتەپتەرى العا قويعان اۋقىمدى جوسپارلارىن بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرۋدا, ياعني ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىن ەڭ تاڭداۋلى, بىلىكتى دە ءبىلىمدى جانە سۇرانىسقا يە مامان ەتىپ شىعارۋ ماقساتىندا قىزمەت ەتۋدە. وسى ارادا ايتا كەتەلىك, ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ 86 پايىزى جۇمىسقا ورنالاسقان. بۇل كورسەتكىش زەينەتاقى قورى ارقىلى انىقتالىپ وتىر. سونداي-اق, ۋنيۆەرسيتەت دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنە كوشكەن. ياعني, تەوريا مەن ءىس-تاجىريبەنى قاتار الىپ ءجۇرۋ, تيىسىنشە تەوريادان گورى تاجىريبەگە كوبىرەك ءمان بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. «اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى» جوعارى مەكتەبى ستۋدەنتتەرىنە ارنايى تۇلكىباس اۋدانىنان 100 گەكتار جەر بالانسقا الىندى. جوعارى مەكتەپ ستۋدەنتتەرى ەگىن باسىندا ءجۇرىپ, بارلىق پروتسەستەردى, ياعني جەردى وڭدەۋ, تەحنيكانى يگەرۋ, ەگىندى سۋارۋ, ءوسىرۋ, زيانكەستەرمەن كۇرەس, ارامشوپتەردەن تازارتۋ سەكىلدى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن مامانداردىڭ كەڭەسىمەن اتقارۋ مۇمكىندىگىنە يە.
جاس ماماندارىمىزدىڭ سۇرانىسقا يە بولۋىنا, ەلىمىزدەگى بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ۇلگى جانە باسەكەگە قابىلەتتى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم ورداسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت تە سەپتىگىن تيگىزۋدە. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت وسى وقۋ ورنىنىڭ ءتاجىريبەلەرىن قولدانۋدا. اتاپ ايتساق, 2014 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتەگى 4 فاكۋلتەتتىڭ بازاسىندا 4 جوعارى مەكتەپ قۇرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا حيميالىق ينجەنەريا جانە بيوتەحنولوگيا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە ەنەرگەتيكا, توقىما جانە ازىق-ت ۇلىك ينجەنەرياسى, سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى جوعارى مەكتەپتەرى ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋدە. جوعارى مەكتەپتەردىڭ بارلىعى بەرلين تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, ميۋنحەن تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, مانچەستەر مەتروپوليتەن ۋنيۆەرسيتەتى, ۆەنا مالدارىگەرلىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتە قىزمەت اتقارادى. جوعارى مەكتەپ قۇرىلىمىندا اكادەميالىق جانە سالالىق كەڭەسى, ءبىلىم باعدارلامالارىن ازىرلەۋ كوميتەتتەرى, ستۋدەنتتەردى اكادەميالىق قولداۋ ۇيىمداستىرىلعان. سالالىق كەڭەسكە بەيىندى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى مەن جۇمىس بەرۋشىلەر وكىلدەرى ەنگىزىلگەن. كەلەشەكتە مەكتەپتىڭ اكىمشىلىك جانە قارجىلىق قورلارىن قۇرۋ اياسىندا قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ جانە قوردى ماتەريالدىق دامىتۋ ماسەلەسى جوسپارلانعان. قازىرگى تاڭدا مەكتەپتە التى كافەدرا جۇمىس ىستەۋدە. جوعارى مەكتەپتىڭ فاكۋلتەتتەن ايىرماشىلىعى – جۇمىسىندا ەرەكشەلىك, جاڭالىق بولۋى شارت. ەڭ باستى ماقسات –تۇلەكتەردى جۇمىسقا قابىلەتتى, وندىرىستەن حابارى بار, جان-جاقتى دايىن مامانعا اينالدىرۋ. جوعارى مەكتەپتىڭ ماڭىزدى ءمىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – كاسىبي مامانداردى دايىنداۋداعى ىرگەلى عىلىمنىڭ ورنى مەن ءرولىن جوعارىلاتۋدان كەلىپ شىعاتىن ءبىلىم بەرۋدى ىزگىلەندىرۋ. وسىعان بايلانىستى دايىندىقتى مەڭگەرىپ شىققان جوعارى مەكتەپ تۇلەگى زاماناۋي اقپاراتتار اعىمىن جىلدام يگەرىپ, ءوز ءىس-ارەكەتىن دۇرىس جولعا قويادى, ياعني دۇرىس پايدالانا الادى. سونداي-اق, مەكتەپتىڭ ىشكى ماسەلەلەردى ءوز دەڭگەيىندە شەشۋگە قۇقىعى بار. وقۋ باعدارلامالارىن ۇستازداردىڭ وزدەرى جاسايدى. عالىمدار مەن وبلىستاعى ءتۇرلى كاسىپورىن, مەكەمە باسشىلارىنان ىرىكتەلگەن سالالىق كەڭەس قۇرىلعان. سول كەڭەستە ستۋدەنتتەرگە مەملەكەتتىك ستاندارتتا بەكىتىلگەن مىندەتتى پاندەردەن ءبولەك تاڭداۋ كومپونەنتى بويىنشا قوسىمشا پاندەر ەنگىزۋ ماسەلەسى قارالادى. ياعني, ءار ءوڭىردىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى قوسىمشا پاندەر وقىتىلادى. مەكتەپكە بەرىلگەن تاعى ءبىر باسىمدىق – سالالىق كەڭەستىڭ مۇشەلىگىندە كاسىپورىن, زاۋىت, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى بار. ولار بولاشاقتا جۇمىسقا ورنالاساتىن جاس ماماننىڭ قابىلەت-قارىمىن بايىپتاپ, تەرەڭىرەك مەڭگەرۋى ءتيىستى سالانى كورسەتە كەڭەس بەرەدى. ياعني, ەرتەڭگى كۇنى جاس ماماننىڭ جۇمىسسىز قالماۋى جان-جاقتى ەسكەرىلەدى.
ەلىمىزدىڭ سانالى دا جوعارى ساپالى ءبىلىمدى جاستارىن ءتاربيەلەۋ ماقساتىندا ءوزىمىز ەڭبەك ەتىپ جاتقان ءبىلىم سالاسى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلداردان بەرى ءبىلىم بەرۋدى حالىقارالىق ستاندارتقا جەتكىزۋ ماقساتىندا قانشاما جۇمىستار اتقارىلدى جانە ول ءوز جەمىسىن بەرۋدە. بۇل سالاداعى جوعارى كورسەتكىشتەردى, الەمدىك دەڭگەيدەگى جەتىستىكتەرىمىزدى ەلباسى ن.نازارباەۆ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساليقالى ساياساتپەن تىكەلەي بايلانىستىرامىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىلىم سالاسىنا جاساعان قولداۋى جاستارىمىزدىڭ بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعىن جوعارىلاتىپ, بيىك ماقساتتارعا جەتەلەيدى. جاستار ەلىمىزدىڭ بولاشاعى دەگەن قاعيدات تۇرعىسىنان قاراعاندا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن جاس ماماندارىمىزدىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتى, ءبىلىمدى بولۋى – ۋاقىت تالابى. وسى ورايدا, م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى زامان تالابىنا ساي جانە ۋاقىتپەن ۇندەسە, بولاشاقتاعى سۇرانىستى الدىن الا بولجاي وتىرىپ جاستارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋدە. جەتپىس جىلدان استام تاريحى بار ۋنيۆەرسيەت بەينەلەي ايتساق, تاجىريبەسى مول, ىزدەنىس-تالپىنىسى جيىرما بەستەگى جاستىڭ قۋاتى مەن تاۋ قوپارارداي قايراتى بار وقۋ ورنى. ۋنيۆەرسيتەتتە وسى تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەنگىزىلگەن وڭ وزگەرىستەر وتە كوپ. سول وزگەرىستەر مەن ەسەلى ەڭبەكتىڭ, ۇزدىكسىز ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە وقۋ ورنى حالىقارالىق «QS World ءUnىversىty ءRankىng» اگەنتتىگى جاريالاعان 2016 جىلدىڭ رەيتينگى بويىنشا 601-ورىندى يەلەندى. الەمنىڭ 4322 جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى باسەكەدە وسى ورىننان كورىنۋ جاقسى ناتيجە. رەيتينگىگە قازاقستاننان وقمۋ-دان باسقا 7 جوعارى وقۋ ورنى ەنىپ وتىر. سونداي-اق, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىزداندىرۋ تاۋەلسىز قازاقستاندىق اگەنتتىگى (بسقا) 2016 جىلعى قازاقستاننىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇلتتىق رەيتينگىن جاريا ەتكەن بولاتىن. كوپبەيىندى جوو رەيتينگىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيىلعى جىلى دا جەتەكشى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەر الدىڭعى ورىننان كورىندى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ءبىرىنشى ورىندى بولىسسە, الدىڭعى جىلدارداعىداي م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. ءبىز ايماقتىق ۋنيۆەرسيتەت بولساق تا, ەلىمىزدەگى 129 جوعارى وقۋ ورىندارى ىشىندە ءۇشىنشى ورىندى يلەنىپ وتىرمىز. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىزداندىرۋ تاۋەلسىز قازاقستاندىق اگەنتتىگى ۇلتتىق رەيتينگىنىڭ ءادىسناماسى حالىقارالىق ساراپشىلارمەن ماقۇلدانعان جانە جوعارى ساپا مەن اكادەميالىق تالداۋ وبسەرۆاتورياسى – ءىREG بەرلين پرينتسيپتەرىندە كورسەتىلگەن ستاندارتتارعا ءسايكەس كەلەتىنى, ستۋدەنتتەردىڭ ۇلگەرىمى, ساراپشىلاردىڭ باعاسى ءجانە تۇلەكتەرگە جۇمىس بەرگەن مەكەمەلەردىڭ پىكىرلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىنى كوپ جايتتى اڭعارتادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, وقۋ ورنى دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ ارسىندا 70-ورىنعا كوتەرىلىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇگىنگى تاڭدا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ماماندار دايارلاۋدا جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن بىلدىرەدى. قازىرگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتتە, جالپى جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاسالىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – اكادەميالىق ۇتقىرلىق جۇيەسى. اكادەميالىق ۇتقىرلىق جەكە دامۋ مەن ەڭبەككە ورنالاسۋ مۇمكىندىگى ءۇشىن ماڭىزدى جانە ول جان-جاقتىلىققا, سىيلاستىققا تاربيەلەيدى, وزگە مادەنيەتتەردى يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ول لينگۆيستيكالىق پليۋراليزم مەن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن كوتەرۋگە ىنتالاندىرادى. اكادەميالىق ۇتقىرلىق ءداستۇرلى شەتەلدىك تاعىلىمداردان ەرەكشەلەنەدى, ويتكەنى, بىرىنشىدەن, ستۋدەنتتەر شەتەلگە وقۋعا بەلگىلى شەكتەۋلى مەرزىمگە عانا كەتكەنىمەن, وقۋ ءبىر سەمەستردەن ءبىر وقۋ جىلىنا دەيىن سوزىلادى, ەكىنشىدەن, مۇنداي تاعىلىمدامادا ولار تولىققاندى ءبىلىم الادى, تەك ءتىلدى مەڭگەرۋمەن نەمەسە جەكەلەگەن پاندەردى يگەرۋمەن عانا شەكتەلمەيدى, كەرىسىنشە, تولىق سەمەستر نەمەسە جىلدىق كۋرستان وتەدى, وسىلايشا ستۋدەنتتىڭ ءبىلىمى بازالىق جوعارى وقۋ ورنىنا قايتىپ كەلگەن ساتتەن جالعاسىپ ەسەپتەلەدى. سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەتتە قوس ديپلوم باعدارلاماسى وتە جاقسى ىسكە اسىرىلۋدا. جاستارىمىزدىڭ عىلىمعا قىزىعۋشىلىعى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. وقۋ ورنىنداعى ستۋدەنتتەردى عىلىمعا باۋلۋ قولعا الىنعان. ولار عىلىمي جوبالارعا قاتىسىپ, عىلىمي جۇمىستارمەن اينالىسىپ كەلەشەكتە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەگەن سەنىمدەمىز.
قانات بايبولوۆ,
م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ وقۋ ءىسى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جونىندەگى پرورەكتورى