كسرو حالىق ساۋلەتشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ساۋلەتشىسى, حالىقارالىق ساۋلەت اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى قالدىباي مونتاحاەۆتىڭ ەسىمى پاۆلودار قالاسىنىڭ ءبىر كوشەسىنە بەرۋگە ناعىز لايىق تۇلعا. وبلىس ورتالىعىنداعى سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە وسى وقۋ ورنىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى قالدىباي مونتاحاەۆتىڭ مۋزەيى اشىلعان كۇنى وسىنداي وي كەلدى.
مۋزەي ساۋلەت-قۇرىلىس فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى اۋديتوريالارىنان ۇزىلىسكە شىققان كەزدە دە, جالپى, قاي ۋاقىتتا بولماسىن كەلىپ تانىسۋلارىنا بولاتىنداي ءدالىزدىڭ كەڭ بۇرىشىن الا جاسالىپتى. مۋزەي ديرەكتورى ەگىمباي سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتاقتى حالىق ساۋلەتشىسىنە ارنالعان بۇل مۋزەي بولاشاقتارىن ساۋلەت ونەرىنە ارنايتىن ستۋدەنتتەر ءۇشىن وي سالار رۋحاني ۇلگى, جەرلەسىمىز, كورشىلەس التاي وڭىرىندە تۋعان, ءبىزدىڭ قالامىزداعى ىبىراي التىنسارين اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا وقىعان, جاڭا استانا ءساۋلەتىن جاساعان قالدىبايداي ساۋلەتشى اعالارىن بىلۋلەرى, ماقتانىش ەتىپ ءجۇرۋلەرى, قازاقتىڭ وسىنداي تۇلعالى ۇلدارىنىڭ ەسىمدەرىن ءماڭگىلىك ەستە ساقتاۋ ءۇشىن قولعا الىنعان يگىلىكتى ءىس ەكەن.
ءيا, ەگىمباي اعامىز ايتقانداي, قالدىباي مونتاحاەۆ التاي ولكەسى, ق ۇلىندى اۋدانىنداعى قاراكول اۋىلىندا 1950 جىلى 15 قاڭتاردا تۋىپ, مەكتەپتى التىن مەدالمەن ءبىتىرىپ, ومىرگە جولداما الدى. پاۆلوداردا وقىدى. الدىڭعى جىلى ساۋلەتشى ءبىلىم العان ى.التىنسارين اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان گيمنازيا-ينتەرناتىنىڭ قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. ساۋلەتشىلىك جولى 1972 جىلى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىن ءبىتىرگەن سوڭ «الماتىگيپروگور» مەملەكەتتىك جوبالاۋ ينستيتۋتىنا جىبەرىلگەننەن كەيىن باستادى. الماتىداعى رەسپۋبليكا الاڭى قۇرىلىسىن جوبالاپ, ومىرگە اكەلگەنى ءۇشىن «قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ساۋلەتشىسى» اتاعى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعى بەرىلدى. ەلىمىز ەگەمەندىگىن الدى. 1995 جىلى مونتاحاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىندەگى اۆتورلار توبىنىڭ جوباسىمەن تۇرعىزىلعان ەل پرەزيدەنتى رەزيدەنتسياسىنىڭ جوباسى, 1996 جىلى اۆتورلار توبى اقمولا باس جوسپارى ءۇشىن جەڭىمپاز اتاندى. ەگەمەن ەلدىڭ جۇرەگى – استانادا ورتالىق الاڭ جۇيەسى پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسى, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ بۇرىنعى اكىمشىلىك عيماراتى, پارلامەنت, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى, كونگرەسس-حولل عيماراتتارى, رەسپۋبليكا داڭعىلى, «سامال» تۇرعىن ۇيلەر اۋدانى, ەسىل وزەنى جاعالاۋىنىڭ, اۋەجاي عيماراتتارىنىڭ قۇرىلىستارى – مونتاحاەۆتىڭ ەلىم دەگەن اسقاق ءۇنىنىڭ, ۇلت نامىسىن بيىككە كوتەرگەن ۇلى سەزىمىنىڭ جۇزەگە اسقان كورىنىسى. قالدىبايدىڭ ەلدىك ماقسات-مۇددە جولىنداعى ماڭداي تەرىن توككەن ەڭبەگى, زاماناۋي ساۋلەت سالاسىنداعى كوپتەگەن شىعارماشىلىق يدەياسى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ تاپقانى دا بەلگىلى.
قازىر س. تورايعىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە قالدىباي مونتاحاەۆتىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان ءدارىسحانا بار.
– ايگىلى ساۋلەتشىنىڭ ەڭبەگىن باعالاپ, قۇرمەت كورسەتۋ – ءبىزدىڭ قاسيەتتى بورىشىمىز, – دەگەن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ارىن ورساريەۆ مۋزەي اشىلعان كۇنى سويلەگەن سوزىندە قالدىباي جۇماعالي ۇلىنىڭ ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ساۋلەت عىلىمىن دامىتا ءجۇرىپ, بۇل سالانى حالىقارالىق دەڭگەيگە ءوسىرۋ جانە الەم الدىندا قازاقستاندىق ساۋلەتشىلەردىڭ شىعارماشىلىق جەتىستىكتەرىن مويىنداتۋ ءۇشىن كوپ تەر توككەنىن جەتكىزدى. مۋزەيدىڭ اشىلۋىنا ارنايى الماتىدان كەلگەن ساۋلەتشىنىڭ جارى جىبەك نايمانباەۆا, جولداستارى, ارىپتەستەرى مەن تۋىستارى مونتاحاەۆتىڭ ومىرىنە قاتىستى عيبراتتى اڭگىمەلەر ايتىپ, كوپشىلىكتى ونىڭ عۇمىرلى ەڭبەكتەرىمەن تانىستىردى. مۋزەيدەگى ەكسپوناتتار اراسىندا قالدىباي مونتاحاەۆتىڭ جەكە قولدانعان زاتتارى, جوبالارى, ماراپاتتارى دا قويىلدى.
– قالدىباي مەنىڭ جۇرەگىمدە عانا ەمەس, ەلىنىڭ جۇرەگىندە قالدى. قۇرمەت كورسەتكەندەرىڭىزگە راحمەت! – دەدى جىبەك رامازانقىزى.
«تۋىندىنىڭ عۇمىرى ونى جاراتقان ادامنىڭ ومىرىنەن ۇزاق بولادى. قالدىباي دا سونداي عۇمىردى باستان وتكەردى. وسىلايشا, تۋىندىنى جاراتقان ادام جەڭىسپەن قايتادى, ال ونىڭ بەينەلەگەن تۋىندىسى جۇرەكتەرگە ماڭگى جىلۋ سىيلايدى», دەيدى تۋىستارى مەن جولداستارى.
بۇگىنگى كۇنى پروفەسسور مارات كۇدەرين باسقاراتىن ساۋلەت-قۇرىلىس فاكۋلتەتى بولاشاق ساۋلەتشىلەرگە ەكى تىلدە ءبىلىم بەرۋدە. جالپى, «ساۋلەت, قۇرىلىس, ىزدەنىس» اتتى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىقتا جاس عالىمدار, ماگيسترانتتار, ستۋدەنتتەر عىلىمي جوبالار, زەرتتەۋلەر جاساۋدا. ستۋدەنتتەر ءۇشىن «ساۋلەت», «ديزاين», «بەينەلەۋ ونەرى مەن سىزۋ» ماماندىقتارىنا ارنالعان شەبەرحانالار بار. تەوريالىق بىلىمدەرىن يننوۆاتسيالىق تۇرعىدا, تاجىريبە جۇزىندە جەتىلدىرۋ باعىتىندا پىكىرتالاستار, ىسكەرلىك ويىندار, جوبالاۋ, عىلىمي جانە قوعامدىق قىزمەتتەرگە قاتىسۋدا. ءبىز دە اۋديتوريالاردا ستۋدەنتتەرمەن جولىقتىق. ءبارى دە قالدىباي اعالارىنداي ساۋلەتشى بولعىلارى كەلەدى. قازىر وزدەرىنىڭ «تۇرعىن ءۇي جانە قوعامدىق عيماراتتار ساۋلەتى» بويىنشا سىزبا-جوبالار دايىنداپ جاتقاندارىن ايتىپ, كورسەتىپ جاتىر.
ستۋدەنتتەر سابىندىكول, جاسىباي جاعاسىنداعى دەمالىس ورىندارىنىڭ جوباسىن, وبلىس ورتالىعىندا سالىناتىن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى سىزبالارىن جاساپ, ءىلىپ قويىپتى. جوبالار بىرىنەن ءبىرى وتەدى. بىزگە ءدالىزدىڭ تورىنەن ورىن العان مونتاحاەۆتىڭ پورترەتى ويلانا قاراپ تۇردى. ءدال وسى جەردە ساۋلەتشىنىڭ سوڭىنا قالدىرعان مىنا ءبىر ءسوزى ەسىمىزگە ءتۇستى:
«ستۋدەنتتەرگە كاسىبي باعدار, بىلىكتى ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, ەتيكا, ەستەتيكا, مادەنيەت پاندەرىن تەرەڭ وقىتۋ كەرەك. مۇنداي تانىم-تالعامى جوق مامان ەشقاشان ءساۋلەتتى, ۇلتتىق بولمىسقا ساي كەلەتىن عيماراتتاردى جوبالاي المايدى», دەگەن ەكەن.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار