ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قازان ايىندا ماجىلىستەگى قكحپ-نىڭ دەپۋتاتتارى فراكتسيا مۇشەسى ايقىن قوڭىروۆ دايىنداعان ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆتىڭ اتىنا جولدانعان ساۋالعا قول قويعان ەدى. ساۋالدىڭ قىسقاشا مازمۇنى مىناداي:
يپوتەكالىق بورىشكەرلەردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن 2015 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنداعى قارىزدى قايتا ەسەپتەۋ باعدارلاماسىنا سايكەس «پروبلەمالى كرەديتتەر قورى» اق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە 130 ملرد تەڭگە بولگەنى ايتىلىپ, ول 2004 جىلدىڭ 1 قاڭتارى مەن 2009 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانى ارالىعىندا قارىز العانداردىڭ بورىشىن قايتا ەسەپتەۋگە جۇمسالۋى كەرەكتىگى كورسەتىلگەن ەدى. حالىقتىق كوممۋنيستەر وسى باعدارلاماعا 2009 جىلدان كەيىن نەسيە العاندار نەگە كىرگىزىلمەدى, دوللاردىڭ باعامى وزگەرۋىنەن جاپا شەككەندەر 2014 جىلى دا بولدى عوي. ولار نەگە بۇل باعدارلامادا قامتىلمادى؟ سونىمەن بىرگە, قاراجات قاي بانكتەرگە قانشا كولەمدە بەرىلدى, قايتا ەسەپتەۋگە نەگە بارلىق بانك قاتىستىرىلمادى, ال بەرىلگەن قاراجاتتى ماقساتسىز شىعىندارعا جۇمساعاندار بولدى ما جانە قايتا ەسەپتەۋ ناقتى قانشا بورىشكەردى قامتىدى دەگەن سۇراقتار قويىلعان-تىن.
وسى ساۋالعا ۇلتتىق بانك توراعاسىنان تومەندەگىدەي جاۋاپ كەلدى: «2015 جىلعى 24 ساۋىردە ۇلتتىق بانك 2004-2009 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭدە عانا بەرىلگەن يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋدى كوزدەيتىن باعدارلامانى بەكىتتى. باعدارلامانى ازىرلەۋ شەڭبەرىندە ۇلتتىق بانك جانىنان ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبى قۇرىلدى, ونىڭ قۇرامىنا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردان باسقا, قازاقستاننىڭ «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ, قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك حالىق پارتياسىنىڭ جانە يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى كىردى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى ولشەمشارتتارى وسى جۇمىس توبىندا, ونىڭ ىشىندە قايتا قارجىلاندىرۋعا جاتاتىن قارىزداردى بەرۋ كەزەڭىندە پىسىقتالدى.
يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارى بويىنشا مەرزىمى وتكەن بەرەشەك جونىندەگى جانە مەملەكەتتىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى (130 ملرد تەڭگە) ستاتيستيكاسى دەرەكتەرىنىڭ نەگىزىندە 2004-2009 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭ ايقىندالدى. قارىزداردى وتەۋ كەزەڭىن ايقىنداۋ كەزىندە ۇلتتىق بانكتىڭ بۇرىنعى باسشىلىعى ناقتى قانداي ولشەمشارتتاردى باسشىلىققا العانىن ايقىنداۋ قازىرگى ۋاقىتتا مۇمكىن ەمەس. باعدارلاما ءتاسىلىنىڭ قارىز بەرۋ مەرزىمىنە قاراي بىرتەكتى بولماۋىن مويىنداساق, قازىرگى ۋاقىتتا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا ءبولىنگەن قاراجاتتىڭ شەكتەۋلى بولۋىنا بايلانىستى باسقا كەزەڭدەردە بەرىلگەن قارىزداردى قامتۋعا مۇمكىندىگى جوق. قارىز الۋشىلاردىڭ قامتىلۋىن ۇلعايتۋدى نەمەسە وزگە ولشەمشارتتاردى كەڭەيتۋدى كوزدەيتىن كەز كەلگەن وزگەرىس مەملەكەت تاراپىنان قوسىمشا قاراجاتتى تالاپ ەتەدى.
قازىرگى كەزدە قاراجات 15 ەكىنشى دەڭگەيلى بانككە جانە 3 يپوتەكالىق ۇيىمعا ءبولىندى. باعدارلاماعا 2004-2009 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭدە بەرىلگەن, 2015 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا 36,5 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن سومادا بەرەشەگى قالعان يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارى بار بارلىق بانك ەنگىزىلدى. ۇلتتىق بانك «پروبلەمالى كرەديتتەر قورى» اق-پەن بىرلەسىپ, «قازاقستاننىڭ حالىق بانكى» اق-قا, «ForteBank» اق-قا جانە «تسەسنابانك» اق-قا باعدارلامانىڭ تالاپتارىن ساقتاۋى ماسەلەلەرى بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزدى. قازىرگى كەزدە «اتف بانك» اق-تى تەكسەرۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا بانكتەردىڭ باعدارلاما تالاپتارىن بۇزۋ فاكتىلەرى انىقتالعان جاعدايدا ايىپپۇل سانكتسيالارىن قولدانۋ تۋرالى ماسەلە قارالادى. ال باعدارلاما شەگىندە 25 000 قارىزدى قايتا قارجىلاندىرۋ بولجامدالادى. قاراجاتتى يگەرۋدىڭ رەۆولۆەرلىك تەتىگىن ەسكەرە وتىرىپ, قايتا قارجىلاندىرىلعان قارىزداردىڭ سانى شامامەن 41 000 بولۋى مۇمكىن, ونىڭ ىشىندە 12 000-عا جۋىعى ءحاوت-ءتىڭ قارىزى.
2016 جىلعى 15 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا باعدارلامانى قولدانۋدى وتىنگەن 25 مىڭنان استام ءوتىنىش بانكتەرگە (يپوتەكالىق ۇيىمدارعا) بەرىلدى. 19 069 وتىنىشكە قاتىستى 115,7 ملرد تەڭگە سوماعا قايتا قارجىلاندىرۋ تۋرالى وڭ شەشىم قابىلداندى, 16 721 ءوتىنىش بويىنشا جالپى سوماسى 91,9 ملرد تەڭگەگە نەمەسە بولىنگەن قاراجاتتان 70,7%-عا قارىزدار قايتا قارجىلاندىرىلدى.
2016 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ۇلتتىق بانككە ازاماتتاردىڭ قارىزداردى باعدارلاما تالاپتارىمەن قايتا قارجىلاندىرۋعا كومەك كورسەتۋ تۋرالى 3 000 ءوتىنىش ءتۇستى» دەلىنىپ, قوسىمشادا 130 ملرد تەڭگەنىڭ قانداي ەكىنشى دارەجەلى بانكتەرگە قانشا كولەمدە بەرىلگەنى كورسەتىلگەن.
ازىرلەگەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»