ۇلكەندەردىڭ ءومىرىنىڭ ءمانى – بالانى قۋانتۋ. بالا شاتتانسا شىن كوڭىلىمەن شاتتانىپ, مۇڭايسا بار پەيىلىمەن مۇڭايا قالادى ەمەس پە؟ اتا-انانىڭ دا بار پەيىلى بالاسىندا, قايتسەم جۇزىندەگى كىربىڭدى جويامىن, قانداي سىيلىق جاسايمىن, قالاي قۋانتامىن دەۋمەن كۇن كەشەدى.
مىنە, انە-مىنە دەگەنشە جاڭا جىل دا كەلىپ قالدى. بالالار ءۇشىن ناعىز كۇتپەگەن سىي نە بولۋى مۇمكىن؟ ارينە, ۇلكەن ءارى ماڭىزدى سىيلىق – ونىڭ بولاشاعىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا. وسى جىلدىڭ, ياعني, 2016 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن بالاڭىزدىڭ اتىنا ءبىلىم دەپوزيتىن اشىڭىز. 2018 جىلدىڭ قاڭتارىندا بانكتىڭ 14 پايىزدىق سىياقى مولشەرلەمەسىنە قوسا, مەملەكەت تولەيتىن 5-7 پايىزدىق جىل سايىنعى العاشقى سىيلىقاقىعا دا يە بولاسىز. مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى تۋرالى وسى كۇنى كوپتەگەن اتا-انا باق ارقىلى مول اقپارات الدى دەپ ەسەپتەيمىز. سول اقپاراتتاردا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىقتارىنا, ەرەكشەلىكتەرىنە باسا نازار اۋدارىلادى. كوپشىلىكتىڭ ول تۋرالى حاباردار بولۋىنا مۇددەلىلىك باسىم. سەبەبى, تاۋەلسىزدىك العانىنا شيرەك عاسىر ەندى تولعان مەملەكەتىمىزدىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان ءىرى ماقساتىنىڭ ءبىرى – دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ. ول ءۇشىن اعا ۇرپاقتىڭ اقىلى مەن ءبىلىمىن, تاجىريبەسى مەن رۋحاني الەۋەتىن پايدالانۋمەن بىرگە وركەنيەت جەتىستىگىن تۇگەل مەڭگەرگەن, وركەنيەتكە ۇلەس قوسا الاتىن ءبىلىمدى ۇرپاق ءوسىرۋ قاجەت. ەستەرىڭىزدە بولسا, 1997 جىلى ەلباسىمىز حالىققا جولداۋىندا تۇڭعىش رەت «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن جاريالاعان ەدى. ونداعى كوزدەلگەن ماقسات – ۇلتتىق بىرلىككە, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىككە, بۇكىل جۇرتشىلىقتىڭ ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن تاۋەلسىز, گۇلدەنگەن, ساياسي تۇراقتى قازاقستان مەملەكەتىن ورناتۋمەن بىرگە الەمنىڭ ەڭ دامىعان جيىرما ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ بولاتىن. بۇل ءبىزدىڭ قوعامدىق ومىرىمىزدەگى ەڭ قۇندى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى ەكەنى اقيقات. وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنداعى ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتارعا, ەندى عانا تاۋەلسىزدىك العان جاس مەملەكەتتىڭ ساياسي تاجىريبەسىنىڭ كەمشىندىگىنە قاراماي العا ۇلكەن ماقسات قويا ءبىلۋ, دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ, مىقتى مەملەكەت قۇرۋ تۋرالى يدەيا ايتا ءبىلۋ ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىن كورسەتەتىن قاسيەت. بۇل قۇجاتتىڭ قۇندىلىعى الىس بولاشاققا جوسپار قۇرۋىندا, سول جولداعى نەگىزگى باعىتتاردى ايقىنداۋىندا. ارينە, ودان بەرى دە قوعامدىق ومىرىمىزدە تالاي ستراتەگيالار جاسالىپ, تالاي قۇجاتتار قابىلدانىپ جاتىر ەمەس پە؟ بىراق «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنە ءۇمىت ساۋلەسىن قۇيعان, «بولاشاقتا ءوزىمىز بولماساق تا, ۇرپاعىمىز مىقتى مەملەكەتتە ءومىر سۇرەدى ەكەن-اۋ» دەگەن ويعا جەتەلەگەن العاشقى قۇندى قۇجات بولاتىن. وسى تۇرعىدان كەلگەندە كوپشىلىگىمىزدىڭ ميىمىزدا مىقتى مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن سانالى, ءبىلىمدى ۇرپاق ءوسىرۋ كەرەك دەگەن يدەيانىڭ كودتالىپ قالعانى دا جاسىرىن ەمەس. ءيا, سانالى دا ءبىلىمدى ۇرپاقتى قالاي تاربيەلەيمىز؟ ولارعا قوعامعا, ەلگە قىزمەت جاساۋدى قالاي ۇيرەتەمىز؟ جىل وتكەن سايىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋدىڭ قيىنشىلىقتارى سەزىلۋ ۇستىندە. مەملەكەتتەن بولىنەتىن گرانت سانى دا شەكتەۋلى. بىراق مەملەكەتىمىزدىڭ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماعانى دا تۇسىنىكتى. ويتكەنى, زامانىنا ساي ءبىلىم الۋ, كاسىپ مەڭگەرۋ قاي قوعامدا دا وزەكتى. سول ءۇشىن ءبىلىم سالاسىن رەفورمالاۋ, ول رەفورمادا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن بارىنشا زاماناۋي ورتاعا, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايلارعا سايكەستەندىرىپ رەتتەپ وتىرۋ مەملەكەتتىڭ شارۋاسى. بۇل تۇرعىدا مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقتىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن اتقارىپ جاتقان شارۋاسىنىڭ ءبىرى – جاس ۇرپاقتىڭ ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋى, سول ءۇشىن جۇيە قالىپتاستىرۋى. جانە ول جۇيەنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن مۇددەلىلىك تانىتىپ, جارنامالاپ, قاداعالاپ, ءاردايىم جاڭا دەرەكتەردى العا تارتۋى دا كەلەشەككە سالىناتىن ينۆەستيتسيانىڭ يگىلىكتى ءارى مول بولۋىن كوزدەۋدەن تۋىنداعان ارەكەت دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. نەسىن جاسىرايىق, كەلەشەككە سالىناتىن ينۆەستيتسيانىڭ مول بولۋى, ياعني, بالالاردىڭ اتىنا اشىلاتىن ەسەپشوتتار سانىنىڭ كۇننەن-كۇنگە ارتۋى – ءبىزدىڭ جارقىن بولاشاعىمىزدىڭ كەپىلى ەمەس پە؟ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى ارقىلى ءاربىر اتا-انا ءوزىنىڭ بولاشاقتاعى شىعىندارىن ازايتاتىنى انىق. مەكتەپ بىتىرگەن بالاعا, دۇرىسى, اقىلى وقۋدا وقيتىن ستۋدەنتكە جىل سايىن نە ءاربىر سەمەستر كەزىندە ءىرى كولەمدە اقشا تولەپ تۇرعاننان گورى سول اقشانى ەرتە باستان جيناپ, ونىڭ ۇستىنە بانك پەن مەملەكەتتىڭ سىياقىسىن الىپ, بولاشاقتى كەپىلدەندىرۋ الدەقايدا دۇرىس ەكەنىن كوپتەگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىر. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇل جۇيەنىڭ جۇمىس ىستەي باستاعانىنا ءۇش جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. 2013 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, مۇنىڭ اياسىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جانىنداعى «قارجى ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى ءوزىنىڭ ۇيلەستىرۋشىلىك, باقىلاۋ جانە قاداعالاۋشىلىق جۇمىسىن باستاپ كەتكەن. جۇيەنىڭ كەرەمەتتىگى – جوعارى ءبىلىم الۋعا جۇمسالاتىن قاراجاتتى 30 پايىزدان 70 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىندە, قارجىلىق ءتۇسىمىنىڭ جوعارىلىعىندا. ال جيناقتاۋ سالىمىنىڭ نەمەسە دەپوزيتىنىڭ بىرەگەيلىگى – مۇندا جىل سايىنعى بانكتىڭ 19-21 پايىزدىڭ سىياقىسىنا قوسا 5-7 پايىزعا دەيىنگى سىيلىقاقىنىڭ مەملەكەت تاراپىنان ۇستەمەلەنەتىندىگى. بۇل ورايدا, «قارجى ورتالىعى» اق تاراپىنان وتە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ەڭ الدىمەن, بانك-قاتىسۋشىلاردى تارتۋ جوعارى دەڭگەيدە جۇرۋدە. بۇگىندە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشى بانكتەر رەتىندە «حالىق بانكى», «نۇربانك», «تسەسنابانك» اكتسيونەرلىك قوعامدارىن اتاي الامىز. 2016 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانداعى دەرەكتەرى بويىنشا, 15 937 جيناقتاۋشىنىڭ 7,8 ميلليارد تەڭگە سالىم سالعانى بەلگىلى بولدى. ال 2015 جىلدىڭ اقپان ايىندا مەملەكەتتىڭ العاشقى 4,7 ملن تەڭگە كولەمىندەگى سىيلىقاقىسى, 2016 جىلى – 325,6 ملن تەڭگە كولەمىندەگى سىيلىقاقىسى ءبولىندى. ءبىلىم الۋشىلار تۋرالى ماعلۇماتتارعا قانىق بولۋ ءۇشىن «قارجى ورتالىعى» اق وسى ۋاقىتقا دەيىن جوو-لارمەن 103 كەلىسىم, كوللەدجدەرمەن 510 كەلىسىم جاساسقان. قازىرگى تاڭدا قازاقستانداعى وقۋ ورىندارىندا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى اياسىندا كەلىسىم جاساسقان 214 سالىمشى ءبىلىم الۋدا. وسى جۇيە ءۇشىن ەڭ ءبىر ايتا قالارلىقتاي وقيعا – ءبىر مەزەتتە 7 700 بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ اتىنا «بوبەك» قورى تاراپىنان سالىم اشىلۋى. ودان بولەك, 2015 جىلى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بىرلەسىپ اتا-انا قامقورلىعىنان تىس قالعان 2 مىڭنان اسا بالاعا سالىم اشىلعان. وسىلايشا تاعدىر تالقىسىنا تۇسكەن ون مىڭنان اسا بالانىڭ اتىنا سالىم اشىلدى. ولاردىڭ كەلەشەكتە جاقسى ءبىلىم الۋى, ازامات قاتارىنا قوسىلۋى ماقساتتى تۇردە كەپىلدەندىرىلدى. بۇل ورايدا, «وزىڭنەن باستا» قايىرىمدىلىق اكتسياسىنىڭ دا دەپۋتاتتار كورپۋسى مەن سپورت-بيزنەس قاۋىمداستىقتارى, مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قولداۋ كورگەنىن ايتۋ ءلازىم. ناتيجەسى جامان ەمەس سياقتى. وتكەندە عانا وليمپيادا چەمپيونى ۆاسيلي لەۆيتتىڭ بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىسى التىنبەك بايگەبەرگەنوۆتىڭ اتىنا سالىم اشۋى سونىڭ ايعاعى. مىنە, «قارجى ورتالىعى» اق-تا, تۇستەپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ رەتى وسىنداي. ورتالىق قاتىسۋشى بانكتەردى كوبەيتۋدى, جىلىنا بەس مىڭعا دەيىن سالىمشى تارتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونداعى ماقساتى – الەۋمەتتىك جاعدايدى جاقسارتىپ, عىلىم مەن تەحنيكانى دامىتىپ, قوعامنىڭ تۇراقتىلىعىن, بەرەكە-بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ءبىلىمدى ۇرپاقتى كوبەيتۋگە اتسالىسۋ. قۇرمەتتى اتا-انالار, ءوز ۇرپاعىڭىزدىڭ كەلەشەكتە باقۋاتتى دا ساپالى عۇمىر كەشۋى ءۇشىن سىزدەر دە وسى جۇيەگە قاتىسىڭىزدار!
داۋرەن سادۋاقاسوۆ