بۇل ەلدە ساياسي كۇشتەردىڭ كۇرەسى بەلسەندى جۇرەدى. بىرەۋلەر ونى دەموكراتيانىڭ جوعارى دەڭگەيى ساناسا, ەكىنشىلەر دەموكراتياعا جات, كوپشىلىكتىڭ پىكىرىمەن ساناسپاۋ دەپ ەسەپتەيدى. وتكەن جۇمادان بەرى پولشا سەيمىندەگى قاقتىعىسقا دا سولاي باعا بەرىلىپ جاتىر.
ءيا, قاقتىعىس جۇما كۇنى باستالدى. سەيمدە كەلەسى جىلعا بيۋدجەت تالقىلانىپ جاتقان. مىنبەرگە وپپوزيتسيالىق «ازاماتتىق پلاتفورما» پارتياسىنان دەپۋتات ميحال ششەربا كوتەرىلىپ, كۇن ءتارتىبىندەگى ماسەلە ەمەس, باق ەركىندىگى ماسەلەسىن قوزعادى. سپيكەر مارەك كۋحتسينسكي وعان كۇن ءتارتىبى ماسەلەسىنە اۋىسۋدى ەكى رەت ەسكەرتەدى. تىڭداماعان سوڭ, ونى تالقىلاۋعا قاتىسۋدان شەكتەيدى. بۇعان جاۋاپ رەتىندە وپپوزيتسيالىق دەپۋتاتتار ءمىنبەردى باسىپ الىپ, وعان ەشكىمدى جىبەرمەي قويادى. بۇدان كەيىن نە ىستەۋ كەرەك ەدى؟ سپيكەردىڭ شەشىمى ءماجىلىستى باسقا زالعا بارىپ جالعاستىرۋ بولدى. وندا داۋىستى ەلەكتروندى ەسەپتەگىش جوق, شەشىم قول كوتەرىپ داۋىس بەرۋمەن شەشىلدى. 234 داۋىسپەن بيۋدجەت قابىلداندى. پارلامەنتتە 460 دەپۋتات بار. ءبىرازى داۋىس بەرۋگە قاتىسپادى. ءبىراق شەشىمدى جاقتاعاندار سانى – كوپشىلىك. ءبارى ءبىر وپپوزيتسيا ءتارتىپ بۇزىلدى دەپ بايبالام سالدى. ال شىن مانىندە پارلامەنتتىڭ جۇمىسىن بۇزعان, سەسسيا ءماجىلىسىن ءجۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرمەگەن وپپوزيتسياداعىلاردىڭ وزدەرى ەدى. بۇل داۋ – قاقتىعىسقا سوقتىرعان جەلەۋ عانا. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى باسقادا – بۇدان بۇرىنىراق سەيم جۋرناليستەردىڭ پارلامەنتتەگى جۇمىسى جايىندا, بەلگىلى دارەجەدە باق ەركىندىگىن شەكتەۋ جونىندە زاڭ قابىلداعان. وندا پارلامەنت ۇيىنە اككرەديتتەۋ العاندار عانا كىرۋ, ءار رەداكتسيادان ەكى ءجۋرناليستى بەلگىلەۋ, پارلامەنت دەپۋتاتتارىمەن بەلگىلى ءبىر جەردە اڭگىمەلەسۋ, تىكەلەي سەسسياعا قاتىسپاۋ, ءمالىمەتتەردى ءباسپاسوز قىزمەتى ادامدارىنان الۋ تالاپ ەتىلگەن. مۇنىمەن تولىق كەلىسپەۋگە دە بولار, ءبىراق ونى ءبىلدىرۋدىڭ دە دەموكراتيالىق جولى بار ەمەس پە؟ ال وپپوزيتسياعا كەرەگى باسقا ەدى. ولار مۇنى بۇكىل پارلامەنت جۇمىسىن اقساتۋعا پايدالاندى. پارلامەنت ءۇيىنىڭ ەسىكتەرىن جاۋىپ, ىشتەن بيلىكتەگى «زاڭ جانە ادىلدىك» پارتياسىنان سايلانعان دەپۋتاتتاردى, سول پارتيا كوسەمى ياروسلاۆ كاچينسكيدى, ۇكىمەت باسشىسى بەاتا شيدلونى سىرتقا شىعارماي, «قاماۋدا» ۇستادى. وقيعاعا پوليتسيا ارالاسىپ, سونىڭ ارقاسىندا كاچينسكي «بوساعانمەن», ۇكىمەت باسشىسى جانە باسقالار تاڭ اتا بوسادى. كەلەسى كۇنى دە ۇرەڭ-سۇرەڭ باسىلعان جوق. كوشەگە شىققاندار پارلامەنت ۇيىنەن پرەزيدەنت سارايىنا اۋىستى. شەرۋشىلەر اراسىندا بىلتىر سايلاۋدا جەڭىلگەن بۇرىنعى پرەزيدەنت برونيسلاۆ كوماروۆسكي, سوناۋ جىلدارداعى پرەزيدەنت لەح ۆالەنسا دا ءجۇر. سوندا مۇنى قالاي تۇسىنەسىڭ؟ بۇگىنگى بيلىك بىلتىر سايلانعان. يا.كاچينسكيدىڭ «زاڭ جانە ادىلدىك» پارتياسى بۇرىنعى بيلىكتەگى «ازاماتتىق پلاتفورما» پارتياسىن جەڭىپ, ۇكىمەت قۇردى. دەموكراتيالىق جولمەن. پرەزيدەنت اندجەي دۋدا دا سايلاۋدا جەڭدى. دەموكراتيالىق جولمەن. كوماروۆسكي ءوز جارلىعىمەن زەينەت جاسىن ەرلەر, ايەلدەر ءۇشىن دە 67 جاسقا كوتەرىپ ەدى, دۋدا ونى ايەلدەر ءۇشىن 60 جاسقا, ەرلەر ءۇشىن 65 جاسقا ءتۇسىردى. دەموكراتيا كىمنىڭ جاعىندا, حالىقتىڭ قامىن كىم ويلاسا, سونىڭ جاعىندا, ارينە. پرەمەر-مينيستر بەاتا شيدلو تەلەديداردان حالىققا ۇندەۋ ارنادى. قارسىلىققا شىققانداردىڭ بۇل ارەكەتىن دەموكراتيانى قۇرتۋ دەپ باستاپ, وپپوزيتسيانى جاۋاپكەرشىلىككە شاقىردى. وپپوزيتسيا ءۇشىن دە, بيلىك ءۇشىن دە ەل بىرەۋ, ول – ازات تا دەموكراتيالىق پولشا, ورتاق يگىلىگىمىز, سونىڭ مۇددەسىن ويلايىق, دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ءجون ءسوز.مانيلا مەن ۆاشينگتون كەلىسپەيتىن سىڭايلى
فيليپپين پرەزيدەنتى رودريگو دۋتەرتەدەن ءار نارسە كۇتۋگە بولادى. سويتسە دە ونىڭ: «ەي, امەريكا, بىلەسىڭ بە سەن, فيليپپيننەن تابانىڭدى جالتىراتۋعا دايىندال!» دەگەن سوزىنەن كەيىن بۇل ەكى ەلدىڭ اراسىندا جاعدايدىڭ مىقتاپ شيەلەنىسكەنىن اڭعاراسىڭ. بۇعان دەيىن دە دۋتەردە اقش-تىڭ, ونىڭ باسشىلارىنىڭ اتىنا ءبىراز عايبات ءسوز ايتىپ ۇلگەرگەن. بۇل ەلدىڭ ەلشىسىن «ءيتتىڭ بالاسى» دەسە, باراك وبامانى جەزوكشەنىڭ بالاسى دەپ سيپاتتاعان. سوعان قاراماي, اقش پرەزيدەنتى «20 مىقتى ەل» باسشىلارىنىڭ باسقوسۋىندا فيليپپيندىك ارىپتەسىمەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسكەندە, جۇرت مۇنى وبامانىڭ كەڭدىگىنە بالاعان. سودان كەيىن دۋتەردە دە ۆاشينگتونعا قاراي تىم ءزار شاشا بەرمەگەن. ءتىپتى, جاڭا سايلانعان پرەزيدەنت ترامپتىڭ اتىنا ءبىراز ماقتاۋ ءسوز دە ايتقانى بار. مۇنى جۇرت اقش-پەن قارىم-قاتىناستى جاقسارتپاق ويى بولعان-اۋ دەپ قابىلداعان ەدى. سوندا فيليپپين باسشىسىنىڭ مىنا ايقايىنىڭ سىرى نەدە؟ ءسىرا, ۆاشينگتوننىڭ دا شىدامى تاۋسىلعان بولار. 15 جەلتوقساندا اقش «مىڭجىلدىق باعدارلاماسى» بويىنشا جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان فيليپپينگە قارجىلىق كومەك بەرۋىن توقتاتاتىنىن مالىمدەدى. وعان سەبەپ – بۇل ەلدە زاڭدى مويىنداماۋ جانە ازاماتتىق ەركىندىك نورمالارىنىڭ بۇزىلۋى ەكەن. مۇنى بۇزعان دا ەل باسشىسىنىڭ ءوزى بولىپ وتىر. بۇرىندارى ەلدە ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ۇرانىمەن مىڭداعان ادام سوتسىز ءولتىرىلدى دەگەندى اقپارات قۇرالدارى, وپپوزيتسيا ايتىپ جاتسا, دۋتەردە ونى ەندى ءوزى ايتىپ وتىر. ۆاشينگتون سوعان سۇيەنىپ مالىمدەمە جاسادى. ءيا, فيليپپين پرەزيدەنتى 12 جەلتوقسان كۇنى جۇرت الدىندا ءسويلەگەن سوزىندە قىلمىسكەرلەردى سوتسىز ولتىرۋگە ءوزىنىڭ قالاي قاتىسقانىن ايتىپ بەردى. «مەن مۇنى داۆاودا (سوندا ول مەر بولعان) جاسادىم. پوليتسياداعى جىگىتتەرگە كورسەتۋ ءۇشىن. ەگەر مەن جاساي السام, سەندەر نەگە جاساي المايسىڭدار, دەدىم», دەدى. ونىڭ بۇل ءسوزى الەمگە تەز تارادى. ونى ەسىتىسىمەن ۆاشينگتون جوعارىداعى مالىمدەمەسىن جاسادى. بىراق بۇعان دۋتەردە ايىلىن جياتىن ەمەس, «ءبىز امەريكانىڭ اقشاسىنسىز دا كۇن كورەمىز...» دەدى. جانە وعان «ەگەر سەندەر وسىلاي جاساساڭدار, ءبىز دە سولاي جاسايمىز» دەگەندى قوسىپ قويدى. ونداعىسى – ەكى ەل اراسىندا 1998 جىلى جاساسقان كەلىسىم بويىنشا بۇل ەلدە اقش ءوزىنىڭ اسكەري بازاسىن ۇستاي الادى. دۋتەردە سول كەلىسىمدى بۇزامىز دەپ قورقىتقان سىڭايلى. جوعارىدا اتالعان باعدارلاما بويىنشا اقش فيليپپينگە 434 ميلليون دوللار قارجى كومەك بەرگەن ەكەن. ءارينە, ەندى ولار كوبىرەك بەرمەسە دە, فيليپپيننىڭ كۇن كورەتىنى بەلگىلى. بىراق دوس ەلىن جاۋعا اينالدىرعاننان بۇلار نە ۇتادى دەيسىڭ. دوس دەگەننەن شىعادى, دۋتەردە اقش-قا وسى شۇيلىگۋى كەزىندە رەسەيمەن وداقتاسۋ مۇمكىندىگىن دە العا توستى. سەندەر بولماساڭدار, باسقالار تابىلادى دەگەنى عوي. «ولار (ورىستار) كەمسىتپەيدى, ىشكى ءىسىڭە ارالاسپايدى», دەگەندى دە ايتىپ ۇلگەردى. كىم بىلەدى, بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسىن اقىماق دەپ, ەۋرووداقتى سايتاننىڭ ساپالاعى دەپ, ءبىر ەلدىڭ ەلشىسىن ءيتتىڭ بالاسى دەپ سيپاتتايتىن اداممەن, سونىڭ ەلىمەن وداقتاسىپ, ابىروي تابۋ دا قيىن-اۋ. جالپى, فيليپپين پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ اقىلعا سىيمايتىن ارەكەتتەرىمەن, مالىمدەمەلەرىمەن ەرەكشەلەنگەن باسشى بولىپ وتىر. ول بيلىك قۇرعان جارتى جىلداي ۋاقىتتا ەلدە ەسىرتكىگە قاتىستى دەگەن ايىپپەن 5,6 مىڭ ادام سوتسىز ءولتىرىلىپتى. مۇنى ءاسكەردىڭ, پوليتسيانىڭ, ەرىكتىلەردىڭ قولىمەن جۇزەگە اسىرعان كورىنەدى. ءاسىرەسە, ەرىكتىلەر بەلسەندىلىك كورسەتىپ, 3,6 مىڭ ەسىرتكىشىنى جويعان ەكەن. مۇنداي جوسىقسىزدىق الدا جالعاسا بەرە مە دەگەن سۇراق تۋادى. جاۋابى قيىن سۇراق. ماماديار جاقىپ, جۋرناليست