تاريح جىلناماسىنا قاراي جىلجىپ بارا جاتقان 2016 جىل – تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ شەشىمىمەن ءجۇسىپ بالاساعۇن جىلى بولىپ جاريالانعانى بەلگىلى. بۇعان دەيىن تۇركيادا, ازەربايجاندا, قىرعىزستاندا, تۇرىكمەنستاندا, رەسەيدە ۇيىمداستىرىلعان عۇلامانىڭ 1000 جىلدىق مەرەيتويى كەشە اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «ءجۇسىپ بالاساعۇن: گۋمانيزم پەداگوگيكاسىنىڭ قاينارلارى جانە قازىرگى زامان» تاقىرىبىمەن تۇيىندەلىپ, ۇلى عۇلامانىڭ ەڭبەكتەرىن زەرتتەۋشى وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمداردىڭ باسىن قوسقان حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەل وسى جىلدىڭ قورىتىندى جيىنى ىسپەتتى ءوتتى.
تۇركى ويشىلى ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ گۋمانيستىك يدەيالارى نەگىزىندە رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرۋدى دىتتەگەن حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەلدە بەلگىلى عالىم مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ ەجەلدەن ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان ىزگىلىك قاعيداسىن ءجۇسىپ بالاساعۇن مۇرالارىمەن بايلانىستىرىپ, قاتپارلى, تەرەڭ ويلارىن «مەملەكەتتەن باستاپ كەز كەلگەن مەكەمەنى ىزگىلىكتى ادام عانا باسقارۋى كەرەك» دەگەن قاراپايىم ويمەن تۇيىندەدى.
تاريحشى عالىم مامبەت قويگەلدى بالاساعۇننىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋعا بايلانىستى ءتيىستى ورىندارعا بىرنەشە رەت حات جازعانىن, ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ اتىنا كوشە بەرۋ, ۇلى ويشىلدىڭ اتىمەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرىن اتاۋ, وعان ەسكەرتكىش ورناتۋ سەكىلدى يگىلىكتى ىستەردىڭ اتقارىلۋى قاجەتتىلىگىنە نازار اۋدارتتى.
ءجۇسىپ بالاساعۇن سەكىلدى تاريحي تۇلعانى بۇگىنگى كۇنى اركىم ءوز توپىراعىنا تارتىپ, ءوز ەلىنە ەنشىلەپ العىسى كەلەتىن پيعىل بايقاتادى. قىرعىز حالقى باسى ءبۇتىن وزىنە مەنشىكتەسە, قازاقتار دا قالىسپاي, تاراز توپىراعىنا تەلىپ قوياتىنى بار. ال بالاساعۇن سەكىلدى تۇلعالار «تۋعان جەر» دەگەن تار تۇسىنىككە سىيمايدى, ادامزاتتىڭ وي-ساناسىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان دانىشپان دارالىعى ارقىلى ءوزىن قاستەرلەگەن ەلدىڭ بارىنە ورتاق ءومىر سۇرە بەرەدى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان ءتۇركيا, رەسەي, بەلارۋس جانە قازاقستاننىڭ عالىمدارى قاراحانيد ءداۋىرىنىڭ ۇلى ويشىلى جانە تۇركى تىلىندەگى «قۇتتى بىلىك» داستانىنىڭ اۆتورى ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ 1000 جىلدىق مەرەيتويىندا اتقارىلعان شارۋالاردى تۇيىندەي كەلە, ءوز ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى: جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ, ولاردىڭ ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ءتۇركى عۇلاما ويشىلدارىنىڭ فيلوسوفيالىق, تاريحي, پەداگوگيكالىق, پسيحولوگيالىق مۇراسىن ناسيحاتتاۋ.
حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەلدى قورىتىندىلاپ, اتقارىلعان شارالارعا اتسالىسقانى ءۇشىن بارشاسىنا العىسىن بىلدىرگەن تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ اباي اتىنداعى قازۇۋ-ءدىڭ رەكتورى سەرىك پىراليەۆكە, شىعىستانۋشى عالىم ءابساتتار دەربىسالىگە ۇيىم اتىنان تاعايىندالعان حالىقارالىق ءجۇسىپ بالاساعۇن اتىنداعى مەدالدى تابىس ەتتى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى