استراحانداعى نۇرجان, ەليستاداعى حاتيموللا مەن سانكت-پەتەربۋرگتەگى سارسەنعاليدىڭ ايتار سىرى كوپ
«نۇر وتان» حدپ اقتوبە قالالىق فيليالىنىڭ باستاماسىمەن, قالالىق اكىمدىگى جانە قازانعاپ اتىنداعى بالالار ونەر مەكتەبىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق « ۇلى مۇرا» بايقاۋ-فەستيۆالى ءوتتى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان بۇل شاراعا رەسەيدىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن كەلگەن قانداستارىمىز الدىمەن العا اۋدانىنداعى ەسەت كوكى ۇلى بابامىزدىڭ كەسەنەسىندە بولىپ, ارۋاققا قۇران باعىشتادى. ەسەت باتىر كەسەنەسىنەن كەيىن قوناقتار اقتوبەدەگى دوستىق ۇيىنە كەلىپ, وسىنداعى ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. الىستان ات ارىتىپ كەلگەن اعايىندار «نۇر عاسىر» مەشىتىندە, قالامىزدىڭ باسقا دا كورنەكتى ورىندارىندا بولىپ, «مەگا اقتوبە» ساۋدا, ويىن-ساۋىق كەشەنىنىڭ كينوزالىندا ەلباسى شىعارمالارىنىڭ جەلىسىمەن «قازاقفيلم» ءتۇسىرگەن «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» كوركەمفيلمىن تاماشالادى.
كەلەسى كۇنى رەسەيدىڭ ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, سامارا, قالماقيا, استراحان, ورىنبور, باشقۇرتستان, ساراتوۆ وڭىرلەرىنەن كەلگەن قازاق ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرى, «نۇر وتان» پارتياسى حدپ وبلىستىق, قالالىق فيليالدارىنىڭ باسشىلارى جانە وبلىسىمىزدىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى وكىلدەرى «نۇر وتان» حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ كۇمبەزدى زالىندا وتكەن «مادەنيەت: ءداستۇرلەر مەن جاڭالىقتار ۇيلەسىمى» اتتى ءدوڭگەلەك ۇستەلدە باس قوستى. بايقاۋ-فەستيۆالعا كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ اڭگىمەسى وزدەرى تۇراتىن جەردە قازاق ءتىلىن ساقتاپ قالۋ, جاستارعا انا ءتىلىن ۇيرەتۋ, سالت-ءداستۇردى ۇستانۋ, قازاقستانمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ توڭىرەگىندە ءوربىدى. ولاردىڭ پىكىرلەرىنەن ۇلتجاندىلىق, ۇرپاق تاربيەسىنە دەگەن ۇلتتىق ۇستانىم ايقىن سەزىلدى. الىستا جۇرسە دە قازاقستاندى اتامەكەن ارداعىم, تاريحي وتانىم دەپ ارقا سۇيەيتىندەي ماقتانىش سەزىمى اڭعارىلدى. « ۇلى مۇرا» بايقاۋ-فەستيۆالى اياسىندا وتكىزىلەتىن شارالاردىڭ كوپتىگىنە جانە ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان, ءوزدەرىن تولعانتقان ماسەلەلەردى كەڭىنەن قامتىدى. سونىمەن, الىستا ءجۇرگەن اعايىندارىمىزعا ءسوز بەرەلىك.
– ساراتوۆ وڭىرىندە قازاقتار بارشىلىق. كەي مەكتەپتەردە وقۋشىلاردىڭ 40-50 پايىزى قازاق بالالارى بولىپ كەلەدى. دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ اسسوتسياتسياسى جىبەرگەن سD ديسك, وقۋلىقتاردى پايدالانىپ, وبلىستىق ۇكىمەتتەن ءبولىنگەن قارجىعا فاكۋلتاتيۆ رەتىندە قازاق ءتىلىن وقىتىپ جۇرگەن مەكتەپتەر بار. بىراق ونداي مەكتەپتەر بىرەن-ساران عانا. ءتىل ۇيرەتەتىن مامان وقىتۋشى جوق. قازاقستاننان كەلەمىن, وقىتامىن دەيتىن ەرىكتىلەر تابىلىپ جاتسا, قۋانا قارسى الار ەدىك, – دەيدى ساراتوۆ وبلىستىق «قازاقستان» ءمادەنيەت ورتالىعى» قوعامدىق ۇيىمى باسقارماسىنىڭ تەڭ ءتورايىمى ءۇمىتحان جونەلباەۆا.
ماسكەۋدەن شىعىپ, رەسەيدىڭ 33 ايماعىنا تارالاتىن «قازاق ءتىلى» گازەتىنىڭ رەداكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ورىنباسار قۋاندىقوۆ جاستاردى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە تارتۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعا لايىق تاسىلدەردى پايدالانۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. جاستاردىڭ ينتەرنەتكە دەگەن ىقىلاسىن ەسكەرىپ, ونلاين رەجىمىندە قاشىقتىقتان وقىتۋ سەكىلدى تاسىلدەرگە دەن قويعان دۇرىس دەگەن ۇسىنىسىن دا العا تارتتى.
اقتوبەمەن بارىس-كەلىسى, قارىم-قاتىناسى بۇرىننان قالىپتاسقان كورشىلەس ورىنبور قازاقتارى اسسوتسياتسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كەنجەعالي دۋساليننىڭ سوزىنەن اڭعارىلعانداي, بۇل ماسەلەدە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ىستەر بار. ونىڭ ايتۋىنشا, ورىنبور وڭىرىندە 39 مەكتەپتە قازاق ءتىلى ءپان نە فاكۋلتاتيۆ رەتىندە وقىتىلادى. ورسكىدەگى پەداگوگيكالىق كوللەدجدە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمدەرىن دايارلايتىن ءبولىم بار ەكەن. مۇندا قازاق تىلىندە گازەت شىعادى. ءوزارا بايلانىستىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ وبلىس ورىنبورلىقتارعا قازاق اۋىلىن جاساقتاپ بەرىپتى.
دوڭگەلەك ۇستەلدە وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى, «نۇر وتان» حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى بالعالي ورداباەۆ قازىر قازاقستاندا 130 ۇلت پەن ۇلىستار وكىلدەرىنىڭ تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ جاتقانىن ەلىمىزدىڭ باستى جەتىستىگى رەتىندە باعالاي كەلىپ, سىرتتا جۇرگەن قانداستارىمىزعا مۇمكىندىگىنشە ءتىلدى, ءداستۇردى ساقتاۋ ءماسەلەلەرىندە قولداۋ كورسەتۋ جايىن ءسوز ەتتى. وسى بايقاۋ-فەستيۆالدى وتكىزۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى دا وسى باعىتتاعى ماسەلەلەردى ورتاق ويلاسۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
اقىن, «شامشىراق-اقتوبە» جشس ديرەكتورى مەيىرحان اقداۋلەت ۇلى رەسەيدەگى ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىنا باس-كوز بولىپ, ونداعى قانداستارىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتاردان قول ءۇزىپ قالماۋى ءۇشىن شىر-پىرى شىعىپ جۇرگەن ازاماتتارعا ريزاشىلىعىن جاسىرمادى:
– ادام ءوزىنىڭ تۋعان تىلىنەن, ءمادەنيەتىنەن, ۇلتتىق تامىرىنان اجىراماۋى ءتيىس. رەسەيدە تۇرىپ جاتقان قانداستارىمىزدى, اسىرەسە, جاستاردى سونداي قاسىرەتتەن ساقتاپ قالۋ جولىندا سىزدەر ۇلكەن شارۋا تىندىرىپ جۇرسىزدەر. ءبىزدىڭ سەرىكتەستىككە قاراستى ەكى وبلىستىق گازەت, بىرنەشە اۋداندىق گازەت شىعارىلادى, كىتاپتار شىعارۋعا دا اتسالىسامىز. ءبىزدىڭ ناقتى كومەگىمىز وسىلاردى رەسەيدەگى ۇلتتىق-ءمادەني ورتالىقتارعا جىبەرە الامىز. بۇل قانداستارىمىزدىڭ قازاقستان ومىرىنەن اقپاراتتىق حاباردار بولۋىنا, قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋىنە سەپتىگى تيەدى, – دەدى ول.
استراحان ايماقتىق «جولداستىق» قوعامدىق بىرلەستىگى ءتورالقاسىنىڭ مۇشەسى, «قۇرمانعازى» مادەنيەت ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى نۇرجان مەدەتوۆ: «ءبىز قازاقستانداعى ءومىردى قاداعالاپ وتىرامىز, قازاق ەلىنىڭ ءار جەتىستىگىنە كوڭىلىمىز مارقايىپ قالادى. ءبىز الىستا جۇرسەك تە قازاقستاننان ءاردايىم قولداۋ كورىپ كەلەمىز. سول وڭىردە جەرلەنگەن اتاقتى بابامىز قۇرمانعازى كۇيشىگە قازاقستاننىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن استراحان وبلىسى ۆولودار اۋدانىندا كەسەنە تۇرعىزىلدى. سونداي-اق استراحان قالاسىندا ەسكەرتكىش ورناتىلدى. قۇرمانعازى كەسەنەسىنە مىڭداعان ادام كەلەدى. بەس جىل ىشىندە 150 مىڭعا جۋىق ادامدى قابىلدادىق. سولاردىڭ كوپشىلىگى: «ءبىز قازاقستاندى, قازاقتى تانىدىق» دەپ كەتەدى», – دەي كەلىپ, استراحان ءوڭىرى تۇرعىندارىنىڭ 14 پايىزىن قازاقتار قۇرايتىنىنان حاباردار ەتتى.
ەليستادان كەلگەن حاتيموللا ءىدىرىسوۆ تە, سانكت-پەتەربۋرگتە ەلۋ جىلعا جۋىق ۋاقىت تۇرىپ جاتقان قازاقتاردىڭ «اتامەكەن» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى سارسەنعالي قۇسپانوۆ تا قاشىقتا جۇرگەن قانداستارىمىز قايتكەندە قازاق بولىپ قالادى دەگەن ويلارىن ورتاعا سالدى. قازاقشا شەشەن ءسويلەيتىن ءسارسەنعالي اعامىزدىڭ سانكت-پەتەربۋرگتە قازاقتىڭ قامى ءۇشىن جاساعان شارۋالارى كوڭىلگە ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتىپ قانا قويمايدى, ناعىز قازاق وسىنداي بولۋى كەرەك دەگەندەي ويعا قالدىرادى.
فەستيۆال اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان وبلىستىق ونەر مۋزەيىندە اشىلعان حالىقارالىق كورمە جانە عازيزا جۇبانوۆا اتىنداعى فيلارمونياداعى گالا-كونتسەرت تە بۇل شارانى بايىتا ءتۇستى. حالىقارالىق كورمەگە 49 اۆتوردىڭ 80-گە جۋىق ەڭبەگى قويىلدى. ءجانيا بارحامۋروۆا (ەليستا قالاسى), داريعا امانشيەۆا (ورىنبور وبلىسى) سىندى شەبەرلەردىڭ, رەسەيلىك جاس تالانت يەلەرىنىڭ, سونداي-اق قازانعاپ اتىنداعى ونەر مەكتەبى وقۋشىلارىنىڭ قولىنان شىققان ءتۇرلى جانرداعى تاماشا تۋىندىلار جۇرتشىلىقتى ۇلكەن اسەرگە بولەدى.
عازيزا جۇبانوۆا اتىنداعى فيلارمونيادا جەڭىمپازدار ماراپاتتالىپ, توپجارعان تالانت يەلەرى قالالىقتار مەن قوناقتارعا ونەر كورسەتتى. بەس نوميناتسيا بويىنشا بايقاۋ-فەستيۆالدىڭ گران-پري جەڭىمپازدارى بولىپ ساراتوۆتان كەلگەن نۇرعانىم نۇرىشەۆا («ۆوكالدىق ورىنداۋشىلىق ونەر»), باشقۇرتستاندىق سامات مەدەتوۆ («اسپاپتىق جانر»), سامارادان كەلگەن «ايگۇل» قازاق بي ءانسامبلى («حورەوگرافيا»), مارات وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «يۋۆەنتۋس» حور ۇجىمى, سامارالىق ءمولدىر سۇلتانوۆا («ۆوكالدىق ورىنداۋشىلىق ونەر»), قالماقيالىق ەسەن دورجيەۆ («گرافيكا, جيۆوپيس») تانىلدى.
تاعدىردىڭ جازۋىمەن تورتكۇل دۇنيەگە تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قانداستارىمىزدى باۋىرىمىزعا تارتىپ, بىرلىگىمىزدى بەكىتىپ, تۇتاستىعىمىزدىڭ تۇعىرىن نىعايتىپ جاتساق, ول جيىرما جىلدىعىن مەرەكەلەگەلى وتىرعان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسى, ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەنشىسى دەۋىمىز كەرەك. الىستا جۇرگەن اعايىننىڭ انا تىلىنە, اتا-بابا سالت-ءداستۇرىنە دەگەن ىنتىزار كوڭىلىن كورىپ ءسۇيسىندىك. وسىنداي شارالار ارقىلى بايلانىس جاقسارىپ, قارىم-قاتىناس نىعايا تۇسەتىنىنە سەنىم مول.
ساتىبالدى ءساۋىرباي.
اقتوبە وبلىسى.