عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە دۇنيە جۇزىندە بەس مىڭنان استام ۇلت بار كورىنەدى. الايدا سونىڭ بارشاسى ءوزىنىڭ ۇلتتىق ءدىلىن, بولمىسىن, كەلبەتىن ساقتاپ قالعان دەپ ايتا المايسىڭ. سەبەبى, ەكى جۇزدەن استام ۇلتتىڭ عانا ءوز مەملەكەتتىلىگى بار, بۇعان قوسا شامامەن جەتپىس شاقتى ۇلت ءوز الدىنا مەملەكەتى بولماسا دا سانىنىڭ كوپتىگىمەن ءوزىنىڭ دارا كەلبەتىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك العان. سوندا قازىر شامامەن ەكى ءجۇز جەتپىستەي ۇلت وزىندىك دارالىعىن ساقتاي الادى ەكەن. قالعاندارى بىرتە-بىرتە مەملەكەت قۇرۋشى حالىقتىڭ نەمەسە سانى كوپ ۇلتتىڭ اراسىنا ءسىڭىپ, اسسيميلياتسياعا تۇسەدى. اسسيميلياتسياعا ءتۇسۋدىڭ ەڭ باستى سەبەبى, ولاردىڭ ءتىلىنىڭ ايتارلىقتاي دەڭگەيدە ساياسي, الەۋمەتتىك, مادەني, عىلىمي, اقپاراتتىق قىزمەت اتقارا الماۋىندا. ءتىلدى ساقتايتىن, دامىتاتىن مۇنداي قىزمەتتى مەملەكەتتىك نەمەسە رەسمي مارتەبەسى بار تىلدەر عانا تولىق اتقارا الادى. ماسەلەن, قىتايداعى مانچجۋر حالقىنىڭ سانى 10,6 ملن. دەمەك, ول اۆستريا, چەحيا, بولگاريا سياقتى ەۋروپاداعى بەلگىلى مەملەكەتتەر حالقىنىڭ سانىنان ارتىق. الايدا مانچجۋر ءتىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا قىتاي ءتىلى سياقتى نەمەسە ۇلتتىق اۆتونومياسى بار ۇيعىر ءتىلى سياقتى مەملەكەتتىك نەمەسە ايماقتىق مارتەبەگە يە ەمەس. سوندىقتان ول ءتىلدىڭ دامۋى ءتىپتى نەعايبىل. سول سياقتى پاكستاندا 23 ميلليوننان استام سيندح, 13 ميلليوننان استام مۋحادجير حالقى تۇرادى. الايدا ولاردىڭ ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل ەمەس. الەمدە مۇنداي مىسالدار كوپتەپ كەزدەسەدى. قازىرگى دامىعان قوعامدا, جاھاندانۋ داۋىرىندە ءتىلدى ساقتايتىن ەڭ باستى قورعانىش ونىڭ ساياسي مارتەبەسى جانە سول تىلدە ۇلت ازاماتتارىنىڭ سويلەۋى, اسىرەسە جاس ۇرپاقتىڭ ءوزىنىڭ انا ءتىلىن ءبىلۋى. جالپى, قاي ۇلت بولسا دا ءوزىنىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاۋعا تىرىسادى. ۇلتتى ساقتاۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءتىلىن ساقتاۋعا كۇش سالادى. سەبەبى, ۇلتتىڭ دارالىعىن كورسەتەتىن نەگىزگى نىشان – ءتىل.
جاڭادان تاۋەلسىزدىك العان مەملەكەت ءوزىنىڭ ساياسي باعىتىن, ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جۇيەسىن قالىپتاستىرۋمەن بىرگە, مەملەكەتتىلىگىن ساقتاۋ ءارى جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىڭ ىشكى رۋحاني احۋالىن دۇرىستاۋ ءۇشىن كەشەگى وتارشىلدىقتىڭ زارداپتارىنان ارىلۋى قاجەت. مۇنى عىلىمدا وتارسىزدانۋ (دەكولونيزاتسيا) ساياساتى دەيدى. بۇل جونىندە باتىستىڭ بەلگىلى ساياساتتانۋشىلارىنىڭ ءبىرى ە.تومسون: «وتارشىلدىققا تۇسكەن ەل وتارلىق قامىتتان قۇتىلعاننان كەيىن مىندەتتى تۇردە وتارسىزدانۋى كەرەك. وتارشىلداردىڭ وزدەرى ەلدەن كەتسە دە, ولاردىڭ كولەڭكەسى قالادى. وتارشىلدىق – ازاتتىق العان ەلدىڭ بارلىق سالاسىندا توبە كورسەتىپ وتىرادى. ساياسي جۇيە وزگەرسە دە, وتارشىلداردىڭ ويران سالۋىنان ابدەن زارداپ شەككەن «ۇلتتىق سانا» كوپ ۋاقىتقا دەيىن ويراندالعان قالپىندا قالادى. ونىڭ وزگەرىسسىز قالۋى – ەڭ الدىمەن تىلىندە كورىنەدى», – دەپتى. بۇل تەرەڭ پىكىر بۇگىنگى قازاق ۇلتىنىڭ باسىنداعى ءحالدى اينىتپاي ءدال تانىتادى. وسى وقىمىستىنىڭ ءسوزى بۇگىنگى تىلدىك احۋالىمىزدىڭ ماسەلەسىن اڭعارتىپ تۇر. ويتكەنى, بالالارىمىزدى مەملەكەتتىك تىلدەگى مەكتەپكە بەرمەۋىمىزدىڭ تۇپكى سەبەبى سانامىزدا ءالى دە وتارلىق پسيحولوگيانىڭ ورىن الۋىندا. ءبىز ەلىمىزگە اتاۋ بەرىپ وتىرعان ۇلتتىڭ تىلىنە, داستۇرىنە, مادەنيەتىنە نەعۇرلىم تەز بۇرىلساق, سوعۇرلىم تەزىرەك وتارلىق سانادان ارىلامىز.
وزىمىزگە بەلگىلى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءوز الدىنا تاۋەلسىزدىك الىپ ساياسي سۋبەكت رەتىندە ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقانىنا بيىل جيىرما جىل تولىپ وتىر. دەگەنمەن وسى جىلدار ىشىندە مەملەكەتىمىزدىڭ باستى ءتىلى – قازاق ءتىلى ءوزىنىڭ ساياسي مارتەبەسىنە تولىق يە بولدى دەپ ايتا الامىز با؟! البەتتە, يمپەريالىق, كەڭەستىك ساياساتتىڭ قىسپاعىنان شىققان حالقىمىز سياقتى, ءتىلىمىزدىڭ دە از ۋاقىتتا تولىق مارتەبەسىنە جەتۋى وڭايشىلىقپەن بولا قويمايتىندىعى ءتۇسىنىكتى. دەسەك تە, ءتىلىمىزدىڭ تولىق ءمارتەبەگە جەتۋىنىڭ ىرگەتاسى كەشەدەن, ءبۇگىننەن باستاپ نىق ءارى سەنىمدى قالانۋى ءتيىس. ەڭ الدىمەن قازاق بالاسى وتانىندا, اتامەكەنىندە, تاۋەلسىز ەلىندە انا تىلىندەگى مەكتەپكە بارۋى ءتيىس. بۇعان ەشقانداي سىلتاۋعا كونبەيتىن اقيقات رەتىندە قاراعانىمىز ءجون.
قازاق بالاسىنىڭ قازاق مەكتەبىنە بارۋىنا قازىرگى تاڭدا بارلىق جاعداي جاسالعان. ءتىپتى, قازاعى باسىم ءوڭتۇستىك, باتىس وڭىرلەردى ايتپاعاننىڭ ءوزىندە, قوستاناي, پاۆلودار, پەتروپاۆل قالالارىندا قازاق مەكتەپتەرى كوپتەپ اشىلۋدا. قازاقستاندا ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلگەن. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ قازاق تىلىندە وقۋدى جالعاستىرام دەسەڭىز, قازاق ءتىلدى بولىمدەرى بار كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەر جەتەرلىك. الايدا, ءالى كۇنگە دەيىن وزدەرى جارىتىپ وزگە ءتىلدى بىلمەيتىن قانداستارىمىزدىڭ بالالارىن ورىس ءتىلدى مەكتەپكە جەتەكتەپ اپارىپ جۇرگەنىن كوز كورىپ ءجۇر. بۇل ءبىرلى-جارىم ءجايت ەمەس, ولاردىڭ قاتارى ونداعان, ءتىپتى جۇزدەگەن مىڭ دەسەم, قاتەلەسپەگەن بولار ەدىم. ارينە, بۇل مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ, قازاق ءتىلىنىڭ تولىق دامۋىنا ءوزىنىڭ سالقىنىن تيگىزۋدە. وسى ورايدا اتا-انالار مىقتاپ ويلانۋى قاجەت. بالاسى مەكتەپ جاسىنا كەلگەندە ءاربىر اتا-انا بالاسى ءۇشىن قازاق مەكتەبىن تاڭداۋى ءتيىس. قازاق ءتىلى بۇگىن بولماسا دا, كۇنى ەرتەڭ ناعىز مەملەكەتتىك تىلگە اينالارى ءسوزسىز. سول كەزدە ەگەر بالاڭىز ورىس مەكتەبىن بىتىرگەن بولسا, ەركىن قىزمەت ىستەي الماۋى مۇمكىن. قازاق ءتىلى تولىق سالتانات قۇراتىن ونداي كۇن الىس ەمەس. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە قازاقتىڭ سانى جەتپىس پايىزعا جۋىقتادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىققا جولداۋىندا: «ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – 2017 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن قازاقستاندىقتار سانىن 80 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ. ال 2020 جىلعا قاراي ولار كەمىندە 95 پايىزدى قۇراۋى ءتيىس. ەندى ون جىلدان كەيىن مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 100 پايىزى مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلىپ شىعاتىن بولادى. ول ءۇشىن ءبىز ءبارىن دە جاساپ جاتىرمىز», – دەگەن بولاتىن. ەلباسىنىڭ بۇل سوزىنەن بالالارىن مەكتەپكە ەندى بەرەتىن اتا-انالار وزدەرىنە ساباق الۋى كەرەك. كەشەگى كەڭەستىك زاماندا جاقسى ءومىر ءسۇرىپ, جوعارى ءبىلىم الۋ ءۇشىن ورىس ءتىلى قانشالىقتى قاجەت بولسا, ەندى بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەرگە جەتۋ ءۇشىن قازاق ءتىلى سونشالىقتى قاجەت بولماق.
بالاسىن وزگە تىلدە وقىتاتىن مەكتەپكە بەرىپ وتىرعان اتا-انا, البەتتە, قازاقستاندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ كەڭ قانات جايىپ كەتەتىنىنە سەنىمسىز. سودان دا بالاسىنىڭ وزگە تىلدە وقىعانىن دۇرىس كورەدى. سوندىقتان دا ولار قازاق ءتىلىنىڭ ەمەس, وزگە ءتىلدىڭ تىلەۋىن تىلەيدى. ولار وزدەرىنىڭ بۇل ارەكەتىن ءار ءتۇرلى سىلتاۋلارمەن اقتاعىسى كەلەدى. ولاردىڭ الدىمەن ايتاتىنى – قازاقستاندا قازاق مەكتەبىنىڭ دەڭگەيى ورىس مەكتەبىنەن تومەن. سوندىقتان, ءوز ۇرپاعىنىڭ ەرەكشە ءبىلىمدى بولۋى ءۇشىن وزگە تىلدە وقىتاتىن مەكتەپكە بەرىپ وتىر-مىس. سان عاسىرلىق تاريحى بار قازاق مەكتەبىن ورىس مەكتەبىمەن سالىستىرۋعا بولمايدى. ەگەر سالىستىرا قالعاننىڭ وزىندە قازاق مەكتەبىنىڭ ساپالىق دەڭگەيى ورىس مەكتەبىنىڭ دەڭگەيىنەن ارتىق بولماسا, كەم ەمەس. مىسالى, 2008-2009 وقۋ جىلىندا «التىن بەلگى» العان وقۋشىلار سانى – 73. ونىڭ ىشىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى باسىم كوپشىلىككە يە بولىپ 61 «التىن بەلگىنى» يەلەندى. وسى جىلعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ قورىتىندىلارى بويىنشا ەڭ جوعارى 123 بالدىق ناتيجە العان № 38 قازاق مەكتەپ-ليتسەيى. 2009-2010 وقۋ جىلى «التىن بەلگى» العانداردىڭ جالپى سانى 81 بولسا, ونىڭ 61-ءى قازاق سىنىپتارىنىڭ وقۋشىلارى. وسى ناتيجەلەردىڭ ءوزى قازاق مەكتەپتەرىنىڭ الدا ەكەندىگىن كورسەتپەي مە؟!
ەلىمىزدە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ جاي-كۇيى جاقسارۋى ءۇشىن مەملەكەت بارلىق جاعدايدى جاساۋدا. ەلباسىنىڭ بۇعان ەرەكشە ءمان بەرەتىندىگىن بارشامىز جاقسى بىلەمىز. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ قازاق مەكتەپتەرىنە ايرىقشا ءمان بەرۋى, استاناداعى قازاق مەكتەپتەرىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ارنايى كەپ قاتىسۋى – كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ وسى قادامىن بالاسىن وزگە تىلدە وقىتاتىن مەكتەپكە بەرىپ وتىرعان اتا-انانىڭ تۇسىنەتىن ۋاقىتى ءالدەقاشان جەتتى. ماسەلەنىڭ ءبىر قىرى وسى. ەكىنشىدەن, ەگەر بالانىڭ اتا-اناسى ءوزىنىڭ تۋعان تىلىندەگى وقۋ ورداسىنان قاشىپ, وزگە تىلدەگى مەكتەپتى قولاي كورسە, وندا قازاق مەكتەبى ساپا جاعىنان دا, سان جاعىنان دا قالاي دامىماق؟ يۆان گروزنىي مەن پەتر ءبىرىنشىنى ماداقتايتىن ورىس مەكتەبىنە بالاسىن بەرگەن اتا-انا ۇرپاعىن ءوتانسۇيگىشتىككە قالاي تاربيەلەمەك؟! ول بالا قازاق فولكلورىنىڭ قاينارىنان دا, قازاقتىڭ تەرەڭ ويى مەن كوركەم سوزىنەن دە مۇلدە تىس قالماي ما؟ تۋعان حالقىنىڭ شىنايى قاسيەتتەرىنەن تىس قالعان ازامات تاربيەلەۋدى سانالى تۇردە تاڭداعان اتا-انا تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟ ءيا, بالاسىن تۋعان حالقىنىڭ رۋحاني ءدۇنيەسىنەن بەيحابار ەتكىسى كەلەتىن اتا-انانىڭ ساناسى وزگە ەلدىڭ يدەولوگياسىنا شىرمالعانىن, بالاسىن دا سوعان يتەرمەلەپ وتىرعانىن كورگەندە ءتىپتى نە ايتارىڭدى بىلمەيسىڭ. ءوزىڭ ءسوز تاپپاعان سوڭ, دانىشپان م.اۋەزوۆكە ءجۇگىنىپ كورەلىك. «كىمدە-كىم قازىرگى ۋاقىتتا انا ءتىلىن, ءوزىنىڭ ادەبيەتىن سىيلاماسا, باعالاماسا, ونى ساۋاتتى, مادەنيەتتى ادام دەپ اتاۋعا بولمايدى», – دەپتى ول كىسى. ال نەمىس حالقىنىڭ ەڭ اقىلدى, ەڭ دانىشپان ۇلدارىنىڭ ءبىرى گەورگ ۆيلگەلم فريدريح گەگەل: «بىلىمدىلىكتىڭ ەڭ باستى فاكتورى – تۋعان تىلىندە سويلەۋ مەن سىيلاۋدان باستالادى» دەسە, ورىس حالقىنىڭ ۇلى وكىلى يۆان تۋرگەنەۆ تۋعان ءتىلى ورىس ءتىلى دەگەندە ەت جۇرەگى ەزىلىپ: «و, ۇلاعاتتى, قۇدىرەتتى, شىنشىل دا ەركىن ورىستىڭ ءتىلى. وتانىمنىڭ تاعدىرىن ويلاپ, قينالا كۇرسىنگەن كۇندەرىمدە دە, كوڭىلدى كۇدىك جايلاعان كۇندەردە دە ماعان سۇيەۋ, تايانىش-تىرەك بولعان جالعىز عانا ءوزىڭسىڭ!», – دەپ تەبىرەنەدى. ءسىز انا ءتىلىڭىز – قازاق ءتىلى تۋرالى وسىلاي ايتا الار ما ەدىڭىز؟!
اللا تاعالا ادامدى جاراتقاندا ونى ءبىر ۇلتتىڭ ادامى ەتىپ جاراتادى. ياعني, ءسىزدىڭ دە, سىزدەن تۋعان بالانىڭ دا قازاق بولۋى جاراتقان يەمىزدىڭ جارلىعى. ءبارىمىز پەندەمىز, تاعدىرىمىز قۇدىرەتى كۇشتى, مەيىرىمى شەكسىز اللا تاعالانىڭ قولىندا. سوندىقتان, ءسىز اۋەلگى جاراتىلىسىڭىزدان اينىپ, قانشا تىربانساڭىز دا قازاق بولىپ قالاسىز. ال قازاق بولۋ دەگەن ءسوز – ەڭ الدىمەن سول قازاققا ءتان ءدىنىڭىزدى, ءدىلىڭىزدى, ءتىلىڭىزدى ساقتاۋ دەگەن ءسوز. بۇل اللا الدىنداعى دا, ۇلت الدىنداعى دا مىندەتىڭىز ءھام بۇلجىماي ورىندالۋعا ءتيىستى پارىزىڭىز. ەندى ءسىز وسى پارىزدى ورىنداۋ ءۇشىن نە ىستەپ وتىرسىز؟ بىرىنشىدەن, بالاڭىزدى انا تىلىنەن الشاقتاتىپ وتىرسىز. ءسويتىپ, بالاڭىزدىڭ ءتىلىن وزگەرتۋ ارقىلى ونىڭ دىلىنە دە نۇقسان كەلتىردىڭىز. وزگە تىلدە وقىعان بالا ءداستۇرلى قازاق تاربيەسىنەن جىراق قالىپ, ەكىۇداي تاربيە كورىپ, ەشتەڭەگە قانىق بولماي شىعادى. ول ول ما, مۇنداي بالا ءوز بالالارىن دا وزگە ۇلتتىڭ مەكتەبىنە بەرەدى. ءسويتىپ, ءسىزدىڭ تۇتاس اۋلەتىڭىز كۇندەردىڭ كۇنىندە ورىستانىپ شىعا كەلەدى. مۇنداي ادامنىڭ مۇسىلمان دىنىنە دە بۇرىلا قويۋى ەكىتالاي.
الەمدەگى بارشا دامىعان حالىقتار سياقتى قازاقتىڭ دا دامۋعا, ىلگەرىلەۋگە قاقىسى دا, مۇمكىندىگى دە بار. ادامزات بالاسى عاسىرلار بويى ءبىر-بىرىمەن ءتاجىريبە الماسىپ, سەلبەسىپ ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. وسى جولدا ءبىرىنىڭ جاقسىسىن ءبىرى الادى. بۇكىل الەمگە ۇلگى بولاتىن دارا ۇلت جوق. الەمدىك قاۋىمداستىق وسىنداي بىرلىگىمەن كۇشتى. ەندى ەگەمەندىك الىپ جاتقان قازاق بالاسى دا وزگەلەر جەتكەن مەجەگە جەتەر, وزگەلەر باعىندىرعان بيىكتەردى الار. وركەنيەتتى دۇنيەنىڭ ەسىگى اعىلشىنعا دا, قازاققا دا اشىق. قازاق وعان وزگە ۇلتتىڭ بەتپەردەسىن جامىلىپ, ءسوزىن سويلەپ ەمەس, ءوزىنىڭ بولمىسىمەن-اق ەنە الادى. قازاق ءوزىنىڭ ۇلتتىق الەۋەتىن تاۋىسپاعان, مورالدىق-ەتيكالىق ەرەكشە بولمىسىن ساقتاپ وتىرعان, بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ دارىندى حالىق. سوندىقتان قازاق مەكتەبىنىڭ دە كەلەشەگى كەمەل.
ادەتتە ءوز بالاسىن وزگە تىلدەگى مەكتەپكە بەرەتىن اتا-انالارمەن سويلەسسەڭىز, ولار ءوزىنىڭ وسى ارەكەتىن اقتاۋ ءۇشىن ىلعي سەبەپ پەن سىلتاۋ ىزدەيدى. سونىڭ ءبىرى – وقۋلىق جايى. ياعني, قازاق مەكتەپتەرىنە ارنالعان وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىنىڭ تومەندىگى. ەندى وسى توپتاعىلاردىڭ ساپالى دەپ وتىرعان ورىس تىلىندەگى وقۋلىقتارىنا كەلەيىك. ماسەلەن, ورىس ءتىلدى تاريح وقۋلىقتارىندا ءسىزدىڭ جەرىڭىزگە باسقىنشىلىق جاساعان ورىس پاتشالارى مەن باتىرلارى ماقتالادى. ەرماك سياقتى قازاقتى قىرعىنعا ۇشىراتقان باسكەسەرلەر ورىس تاريحىندا جاقسى ەتىپ كورسەتىلەدى. ورىس ءتىلدى مەكتەپتە وقىعان قازاق بالاسى بۇعان سابيلىك سەزىممەن سەنەدى. ويتكەنى, تاريحي شىندىقتى ايتقان قازاق وقۋلىقتارىن وقۋعا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. ولاي بولاتىنى اتا-اناسى ونىڭ تۋعان تاريحىن تانۋعا مۇمكىندىگىن شەكتەپ, ءوز تىلىندە ەمەس, وزگە تىلدە وقىتىپ وتىر.
قانداي دا بولماسىن جاس مەملەكەت تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن كەشەگى وتارلىق زارداپتارىنان تەزىرەك ارىلۋعا كۇش سالادى, سونىڭ امالدارىن ويلاستىرادى. ۇمىتىلا باستاعان تاريحىن ءتۇگەندەيدى, ءداستۇرىن ورالتادى, مادەنيەتىن جاڭعىرتادى. بۇل مەملەكەتتىك, جالپىحالىقتىق ۇلىق ىسكە سول ەلدىڭ بارشا ازاماتتارى ايانباي اتسالىسۋى قاجەت. اسىرەسە, مەملەكەتكە اتاۋ بەرگەن ۇلت وكىلدەرى بۇل شارادا الدارىنا جان سالماۋى شارت. ءيا, بولاشاقتى ويلاۋ ءۇشىن اقىل, ەڭبەكپەن بىرگە نامىس كەرەك. كادىمگى ۇلتتىق, ازاماتتىق نامىس. نامىس ەرىك پەن جىگەردەن شىعادى. ەندەشە, قازاق ءتىلىنىڭ بۇگىنگى تاعدىرى قازاقتىڭ, مىنا سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدا ەلباسىمىز ايتقانداي, ءوزىمىز انا تىلىمىزدە ءسويلەمەيىنشە, وزگە ەشكىم دە بۇل ءتىلدى شىنداپ قۇرمەتتەي قويمايتىنىن تۇسىنۋگە ءتيىسپىز.
جەرىنىڭ اۋماعى جاعىنان الەمدە الدىڭعى قاتاردان كورىنەتىن قازاقستاننىڭ جەرىن داڭقتى بابالارىمىز, ايبىندى اتالارىمىز بىلەكتىڭ كۇشى, نايزانىڭ ۇشىمەن عانا ەمەس, اقىل-پاراساتىمەن, دانالىعىمەن, ءوزىنىڭ قازاقى تابيعاتىن ۇستانۋمەن, ءوزىنىڭ حالىقتىق رۋحاني قالپىنىڭ ۇيلەسىمىمەن ساقتاپ كەلگەن. ءدىنىن ۇستانعان, ءوز تىلىندە سويلەگەن, ءداستۇرىن ارداقتاعان. بەسىك جىرىن انا تىلىندە ايتقان, ۇل-قىزىنا ۇلتتىق تاربيە بەرگەن.
الاش كوسەمى, احمەت بايتۇرسىن ۇلى: «قازاق – جوقشى, جوعىن ىزدەگەن قۋعىنشى» دەپ ەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تىزگىنى ءوز قولىمىزعا تيگەندە, ەندى بەينەبىر جانكەشتى قۋعىنشىداي جوعالتقان ءنارسەمىزدىڭ ءبارىن تاۋىپ, جوعىمىزدى ءتۇگەندەپ, اسىلىمىزدى تانىپ, ەل بولىپ ارداقتاۋعا اسىعۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعىندا ءاربىر قازاق ازاماتى, ءاربىر قازاقستاندىق ازامات ەلدىك مۇراتتارىمىزعا بۇرىلىپ, اسىرەسە, ۇرپاعىنىڭ بولاشاعىن مىقتاپ ويلاعانى ءجون, اعايىن!
ورازكۇل اسانعازى, استانا قالاسى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى.