قازiرگi الەمدە عارىش سالاسى ادام قىزمەتiنiڭ نەعۇرلىم باسىم جانە عىلىمدى قاجەتسiنەتiن سالالارىنىڭ بiرi بولىپ تابىلادى. عارىش قىزمەتiنە قاتىسۋ مەملەكەتتiڭ ساياسي بەدەلiن, ونىڭ ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە قورعانىس قۋاتىن بiرشاما ايقىندايدى. عارىش قىزمەتiن دامىتۋعا الەمنiڭ جەتەكشi ەلدەرi ايتارلىقتاي كۇش سالىپ وتىر. البەتتە, جوعارى بىلىكتى كادرلارسىز عارىش دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعدارىن جۇزەگە اسىرۋ ءمۇمكىن ەمەس.
ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلدى. ناقتىلى باعىتتار ايقىندالدى. قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋى, تۇراقتى دامۋى ەلىمىزدەگى يندۋستريالاندىرۋ باعىتىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. قازىرگى وتاندىق يندۋستريالاندىرۋ يننوۆاتسيا نەگىزىندە جۇرگىزىلۋى ءتيىس ەكەنى جولداۋدا باسا ايتىلعان. ال, يننوۆاتسيا – عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ جەتىستىگى, جەڭىسى بولعاندىقتان, ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى حالىقارالىق تالاپتار مەن ستاندارتتارعا سايكەس بولۋى قاجەت iستەرگە جاتادى
ءار سالادا جۇمىس ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاجىريبەلى مامانداردىڭ كەرەك ەكەنى انىق. عارىش قىزمەتىن دامىتۋ ءۇشىن كاسىبي كادرلاردى دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. سوندىقتان دا مەملەكەت وسى كۇردەلى سالانى يگەرۋگە تالپىنعاندارعا جان-جاقتى جاعداي جاساپ, قولداۋ كورسەتۋدە. وسىعان بايلانىستى ءبىز بۇل سالاعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز.
ماسەلەن, عارىشتىق ءپروفيلدى ماماندار دايارلاۋدى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا «قازعارىش» پەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى اراسىندا ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا ارەكەتتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. «قازعارىشتىڭ» ۇسىنىسىمەن عارىش سالاسىنا ارنالعان مامانداردى دايارلاۋ بويىنشا بازالىق جوعارى وقۋ ورىندارى رەتىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ق.ي. ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, الماتى ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس ينستيتۋتى, ازاماتتىق اۆياتسيا اكادەمياسى انىقتالدى. وسى جوعارى وقۋ ورىندارىندا كادرلاردى دايارلاۋ جۇمىسى باستالىپ تا كەتتى. بۇعان قوسا, جوعارىدا اتالعان وقۋ ورىندارىندا اەروعارىش فاكۋلتەتتەرىن اشۋ ءجونىندە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سونداي-اق, پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شەتەل جوعارى وقۋ ورىندارىندا 58 ستيپەنديات 9 عارىشتىق ماماندىقتار بويىنشا رەسەي, اقش, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, گەرمانيا, نيدەرلاندى, كانادا, قىتاي مەملەكەتتەرىندە ءبىلىم الۋدا. مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ نەگىزىندە بايقوڭىر قالاسىنداعى ماسكەۋ اۆياتسيالىق ينستيتۋتىنىڭ فيليالىندا 205 ستۋدەنت وقۋدا.
وسى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ شىققانداردىڭ كوبى بولاشاقتا ءوز بىلىمدەرىن عارىش قىزمەتىن دامىتۋعا قولداناتىنى انىق. جاس مامانداردىڭ تەوريالىق دايىندىقتارىن شىڭداپ, وندىرىسكە بەيىم قالىپقا باعىتتاۋ جۇمىستارى كادرلىق الەۋەتتى جەتىلدىرەتىنى بەلگىلى.
عارىش سالاسىن كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدى دامىتۋ بويىنشا باستى ۇيىم رەتىندە «عارىشتىق زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگيالار ۇلتتىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى انىقتالدى. وندا بەلگىلى ءبىر ينفراقۇرىلىم قالىپتاسقان جانە ولار عارىش سالاسىندا جوعارى بىلىكتى عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋدى, عىلىمي قىزمەتكەرلەردىڭ شەتەلدە تاعىلىمدامادان ءوتۋىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ەلەۋلى جۇمىستار جۇرگىزۋدە.
قازىرگى تاڭدا «عارىشتىق زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگيالار ۇلتتىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى رەسپۋبليكالىق باعدارلاما شەڭبەرىندە عارىش سالاسىنداعى مامانداردى قايتا دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇيەلى تۇردە وقۋ سەمينارلارىن ۇيىمداستىرۋدا. 2010 جىلى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا 16 سەمينار جۇرگىزىلىپ, وعان 240 ادام قاتىستى. اتالعان باعدارلامانىڭ شەڭبەرىندە عارىش باعىتىنداعى مامانداردى دايارلاۋ, قايتا دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسىن دامىتۋ بويىنشا ودان ءارى ءتيىستى شارالاردى قولدانۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«قازعارىشتىڭ» ىسكە اسىرىپ جاتقان جوبالارىنىڭ شەڭبەرىندە ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدار دا كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا بىرقاتار ءىس-شارالار وتكىزۋدە. مىسالى, «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن Astrium SAS كومپانياسى اراسىنداعى كەلىسىم-شارت اياسىندا فرانتسيانىڭ كاسىپورىندارىندا 24 ينجەنەردەن قۇرالعان كونسترۋكتورلىق توپ ءوندىرىستىك تاجىريبە جيناۋدى باستاپ, پراكتيكالىق ءبىلىم الۋدا. س.پ.كورولەۆ اتىنداعى سامارا مەملەكەتتىك اەروعارىش ۋنيۆەرسيتەتىمەن كادرلاردى وقىتۋ جانە قايتا دايارلاۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق نيەتى تۋرالى حاتتاماعا سايكەس «بايتەرەك» بىرلەسكەن كاسىپورنى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ 12 قىزمەتكەرى وزىق كومپيۋتەرلىك جوبالىق مودەلدەۋ باعدارلاماسىن ءتامامدادى.
«قازسات-2» عارىشتىق اپپارات جوباسى بويىنشا شارتتىڭ تالاپتارىنا سايكەس 2010 جىلعى قىركۇيەك-جەلتوقسان ايلارىندا «عارىشتىق بايلانىس رەسپۋبليكالىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ 33 قىزمەتكەرى ماماندىقتارىن جەتىلدىردى. ونىڭ ىشىندە 14 ادام ماسكەۋدەگى م.ۆ.حرۋنيچەۆ اتىنداعى عارىشتىق عىلىمي-ءوندىرىستىك مەملەكەتتىك ورتالىعىندا پراكتيكالىق دايارلاۋدان ءوتتى.
جالپى العاندا, ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمداردىڭ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان جوبالارىنىڭ شەڭبەرىندە 2010 جىلى 150-دەن استام قىزمەتكەر بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. ارينە, جاس مامانداردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە قازعارىشتىڭ نازارىنان ەشقاشان تىس قالعان ەمەس. وسى ورايدا ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتى نەگىزىندە قانات جايعان «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى اياسىندا عارىش تەحنولوگيالارى مەن تەحنيكالارى باعىتىندا ءبىلىم العان العاشقى تۇلەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى سەرپىن الدى. قازىرگى كەزدە قازعارىشتا جانە وعان باعىنىستى ۇيىمداردا 10-نان استام «بولاشاق» باعدارلاماسى ءتۇلەكتەرى قىزمەت ەتۋدە.
البەتتە, عارىش سالاسىنا جوعارى بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋداعى اتقارىلعان جۇمىسىمىزدىڭ زايا كەتپەسى انىق. عارىش كەشەنىنىڭ بولاشاعى بىلىكتى مامانداردىڭ قولىندا. ءبىز ولاردىڭ قالىپتاسۋىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ, ءوز ۇلەسىمىزدى قوسا بەرەمىز.
ەرعازى نۇرعاليەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى.