قوستانايلىق حۇسايىن ىسقاق ۇلى بەكەنتاەۆ تۋرالى كەزىندە جوندەمدەپ ايتىلماي قالىپتى. تاسادا قالعان تاعدىر يەسى ەكەن. ۇرپاعى دا قالماعان سىڭايلى. تەك نەمەرە ءىنىسى, جۋرناليست بەكسۇلتان بەكەنتاەۆتىڭ ىزدەنۋىمەن ومىرباياندىق دەرەكتەرى جاريالانىپ قالعانىنا دا شۇكىرلىك ەتۋگە تۋرا كەلەدى. بەكەڭ وبلىستىق «قوستاناي تاڭى» (بۇرىنعى «كوممۋنيزم تاڭى») گازەتىندە كوپ جىلدار بويى ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. سوندا ارىپتەس اعامىزدان اراكىدىك باۋىرى تۋرالى ساعىنىش سوزدەرىن ەستىپ قالاتىنبىز. ۇستازىمىزدىڭ: «ءبىزدىڭ تۇقىم تەگىن ەمەس», دەگەندەي ماقتانىش سەزىمىنە بولەنىپ, مارقايا تۇسكەن شاقتارىنا كۋا بولىپ ەدىك. بۇگىن ويلاپ وتىرساق, ورىندى ماقتانىش ەكەن-اۋ. بەكەڭ دە وتكەن دۇنيەدەن. زەينەتكە شىقسا دا قالامسابىن تاستاماي, ءوڭىر شەجىرەسىن جازۋمەن ءبىر تىنىم تاپپادى. دەربەس گازەت شىعارىپ, تاريح قويناۋىنان دەرەك ءسۇزىپ, كەيىنگى ۇرپاققا مول مۇراسىن اماناتتاپ كەتكەن كوكىرەگى كومبە, ويى تەرەڭ, جازعانى مول قالامگەر ەدى. ءسوزى قالدى. سول مەدەت.
بەكسۇلتان ۇستازىمىز نەمەرە اعاسى حۇسايىن بەكەنتاەۆ تۋرالى ايتقاندا, ونىڭ الدىمەن قوستاناي رەالدىق ۋچيليششەسىن ءبىتىرىپ, ماسكەۋ كوممەرتسيالىق ينستيتۋتىنا تۇسكەنىمەن, بۇل وقۋ ورنىن اياقتاي الماعانىنا كۇدىك كەلتىرىپ وتىراتىن. ونىڭ سىرى نە بولدى ەكەن؟ ماسكەۋ مۇراعاتتارىنا سۇراۋ دا سالىپ كوردى. كوڭىل دەمدەرلىك ناتيجە بولمادى.
1896 جىلى جىتىقارا اۋدانىنىڭ زابەلوۆكا پوسەلكەسىندە ءدۇنيەگە كەلگەن حۇسايىننىڭ ءتۇسىپ تۇرعان ينستيتۋتتى ءتامامداپ شىقپاۋىنىڭ (كەيىنگى تابىلعان قۇجات بويىنشا ينستيتۋتتى ءتامامداۋىنىڭ دا نەگىزى بار – ق.ءا.) سىرى نەدە ەكەن؟ بۇعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك مۇراعاتىنان الىنعان مىنا قۇجاتتار ارقىلى بىرسىدىرعى كوز جەتكىزۋگە بولادى: «حالىق كوميسسارياتىنىڭ وكىلدىگىنە. كيررەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى ح.ى. بەكەنتاەۆتان ءوتىنىش. 1916 جىلى مەن كارل ماركس اتىنداعى (بۇرىنعى كوممەرتسيالىق ينستيتۋت) حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا ستۋدەنت بولىپ قابىلدانىپ, مەزگىلىندە كەلە الماعان ستۋدەنتتەردىڭ قاتارىندا بولۋىم سەبەپتى, 1918 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنا دەيىن وقۋ ساپىندا بولدىم. وقۋعا مەزگىلىندە كەلە الماۋىمنىڭ سەبەبى مىنادا جاتىر. كيررەسپۋبليكاسى مەنى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى جۇمىسقا تارتقان ەدى. وسىلايشا ءۇزىلىپ قالعان وقۋىمدى جالعاستىرۋ نيەتىمەن حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا ءوتىنىش ءتۇسىردىم. وقۋ ورنى مىناداي تالاپ قويدى. ولار وقۋعا ۇلگەرىپ كەلە الماۋىمدى مەنىڭ تىكەلەي كىنام رەتىندە قابىلداپ, قايتادان ينستيتۋتقا ءتۇسۋ ەمتيحانىن تاپسىرۋىمدى مىندەتتەدى. وسى جاعدايدى سىزدەرگە ەسكەرتە كەلىپ, مەنىڭ اتالعان ينستيتۋتقا ءتۇسۋ ەمتيحانىنسىز قابىلدانۋىما, ياعني ستۋدەنتتىك قۇقىمدى قالپىنا كەلتىرۋلەرىڭىز ءۇشىن كاسىپتىك ءبىلىم باستىعىنا ءوتىنىش جاساۋىن سۇرايمىن. قۇرمەتپەن ح.ى. بەكەنتاەۆ. قولى قويىلعان. 11.11.1920 ج.» (قر ومم, 196-قور, 1-ءتىزىم, 50-ءىس, 220-پاراق).
ونىڭ قىزىل سيامەن, كوركەم جازىلعان وسى وتىنىشىنەن ءبىراز جايتتى اڭعارۋعا بولار ەدى. ال وسى وقۋى ۇزىلگەن ەكى جىل ىشىندە ونى كيررەسپۋبليكاسى قانداي جۇمىستارعا پايدالانىپ ەدى؟ ەندى سوعان كەلەيىك.
ح.ى. بەكەنتاەۆ 1918 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا وتكەن تورعاي وبلىسى كەڭەستەرىنىڭ 1-قۇرىلتايىندا وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلانادى. دالالىق ولكەدەگى العاشقى اسكەري كوميسساردىڭ ورىنباسارى بولادى. رەسپۋبليكا حالىق كوميسسارياتىنىڭ رسفسر ۇلتتار ءىسى جونىندەگى قازاق ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ ەڭبەك ەتىپتى. 5-بۇكىلرەسەيلىك كەڭەستەر قۇرىلتايىندا تورعاي وبلىسىنان سايلانعان ءۇش دەلەگاتتىڭ ءبىرى بولعان ەدى. سونىمەن بىرگە رسفسر ۇلتتىق كوميسسارياتى جانىنداعى ۇلتتار ءىسى جونىندەگى قازاق بولىمىندە قىزمەت ىستەدى.
مىنە, ستۋدەنت كەزىندە-اق ونى قىرعىز رەسپۋبليكاسى وسىنداي جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارۋعا پايدالانىپتى. ارينە, ءبىلىمىن, ءومىرگە ورنىقتى كوزقاراسىن ەسكەرگەنى بايقالادى. وسىنشا قيىن سالادا قاجىرلى ەڭبەك ەتە بىلگەن قازاقتىڭ قارشاداي قارا بالاسى حۇسايىندى ەندى قايتىپ, وقۋىنان سەبەپسىز قول ۇزگەن سەلتەڭبايلاردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولار ەدى؟ اقىل جەتپەيدى. ەشقانداي جازعىرۋعا دا جاتپايدى عوي. سوندىقتان دا بولار, 1922 جىلدىڭ 4 قاراشاسىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ وكىلەتتى وكىلى ديۆەەۆ پەن جاۋاپتى حاتشى كونستانتينوۆ كاسىپتىك ءبىلىم باستىعىنا ستۋدەنت ح.ى. بەكەنتاەۆتى ءوزى وقىپ جۇرگەن كارل ماركس اتىنداعى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا ەمتيحانسىز قابىلداۋعا ءوتىنىش جولداعان بولاتىن. بۇل قۇجاتقا دا (قر ومم, 196-قور, 1- ءتىزىم, 50-ءىس, 219- پاراق) كوزىمىز جەتكەن ەدى.
مىنە, ودان ءارى ح.ى. بەكەنتاەۆقا قاتىستى قۇجاتتار ساپ تىيىلعان. ونىڭ اتالعان وقۋ ورنىن بىتىرگەن-بىتىرمەگەنى جونىندە ەشقانداي اقپار جوق. سوندا قالاي بولعانى؟ وقۋىندا ۇزدىك اتانىپ, ونى ءتامامداماي جاتىپ-اق جوعارى لاۋازىمدارعا جەگىلگەن ناعىز قازاققا ءتان ءمارت مىنەزدى, ەرەكشە جاراتىلىس يەسى جاس جىگىتتىڭ تەپسە تەمىر ۇزەتىن كەزىندە اققان جۇلدىزداي نازاردان ىسىرىلىپ قالۋىنىڭ سىرى ءالى كۇنگە بەلگىسىزدىگى قىنجىلتادى.
جۋرناليستىك ۇستازىمىز بەكسۇلتان بەكەنتاەۆتىڭ دا ءوز باۋىرىنىڭ سىرىن اشا الماي كەتكەن جۇمباعى وسى ەدى-اۋ! تاعدىردىڭ قاتىگەزدىگى دەمەسكە لاج جوق! ءمۇمكىن... ۇمىتتەن كۇدەر ۇزبەسپىز...
قايسار ءالىم.