وتكەن جىلى وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى ۇيىمداستىرعان ءباسپاسوز تۋرى ساپارىمەن جۋرناليستەر, ساياسي پارتيالار ءجانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى وبلىستىڭ بىرنەشە اۋداندارى مەن قالالارىن ارالاپ شىققان بولاتىن. وندا توپ مۇشەلەرى وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەرگە قانىقتى-ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ, ياعني جاڭا كاسىپورىنداردىڭ ونىمىنە, بوي كوتەرگەن الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جۇمىسىنا, الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ اتقارىلۋ بارىسىنا كۋا بولعان ەدى. ال بۇل جولى ولار مىنگەن اۆتوبۋس قاراسۋ اۋدانىنا كەلدى. باسپاسوز تۋرى ساپارىنا قاتىسقانداردى قارسى العان اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەكبولات ۋاليەۆ قوناقتارعا اۋدان تۋرالى جان-جاقتى ايتىپ بەردى. وبلىس ورتالىعىنان شالعاي جاتقان قاراسۋ وبلىستاعى ءىرى اۋدانداردىڭ بىرىنەن سانالادى. 700 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىن ەككەن قاراسۋلىق ديقانداردىڭ بيىل كوڭىلى كوتەرىڭكى. جاڭبىرلى جىل قاراسۋلىق ديقاندارعا ەكى جىل بويى جەردىڭ اپشىسىن قۋىرعان قۋاڭشىلىقتى ۇمىتتىرعانداي. ەگىن القاپتارى جايقالىپ تۇر. نەگىزى, قاراسۋ – قاشاننان قوستاناي وڭىرىندەگى استىقتى اۋدان. قاراسۋلىقتار «نان بولسا, ءان دە بولادى» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ ماڭىزىن جەڭىلدەتكەن ەمەس. استىقتىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسارا ءتۇستى. قازىر 40 مەكتەپ, 41 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. كلۋبتار مەن ستاديوندار, سپورت الاڭدارى دا بىرتىندەپ قالپىنا كەلتىرىلۋدە. 2009 جىلى قاراسۋلىقتار اۋداننىڭ قۇرىلعانىنا 70 تولۋىن اتاپ وتكەندە تويعا تاماشا تارتۋ جاسالدى. اۋداندا ءبىرىنشى رەت مۋزەي اشىلدى, سپورت مەكتەبى پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىر اۋدان سپورتشىلارى رەسپۋبليكالىق جارىستاردان شاڭ بەرىپ ءجۇر.
اۋدان باسشىلارىمەن كەزدەسۋدە تەك جەتىستىكتەر عانا ەمەس, ءوڭىردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى دە كوتەرىلدى. اۋىلدى داعدارتىپ, ەڭسەسىن باسىپ كەتكەن 90-شى جىلداردان كەيىن قاراسۋ ايماعىنداعىلار اۋىز سۋعا جارىعان ەمەس. بۇرىن ەسىلدەن تارتقان قۇبىردىڭ بارلىعى دا توزعان سوڭ, جۇرت اششى قۇدىقتىڭ سۋىنا قاراپ قالعان ەدى. مىنە, سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىعا نەگىزگى ماگيسترال تارتۋ جۇمىستارى جاندانا باستادى. بيىلدىڭ وزىندە بۇل ماقساتقا 410 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. اۋىز سۋدى قاراسۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعىنداعى, اۋدانداعى ءىرى وكتيابر ەلدى مەكەنىندەگى, شالعىشى ستانساسى مەن جەلەزنودوروجنىي سەلولىق وكرۋگىندەگى ءار ۇيگە كىرگىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 80 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. قازىر ماماندار ونىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق جۇمىستارىن دايىنداۋعا كىرىسىپ كەتتى. ۇستىمىزدەگى جىلى قاراسۋ وزەنىنىڭ اڭعارىن تازالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇل كوپتەن بەرى كەزەگىن كۇتكەن شارۋا ەدى. سونىڭ ارقاسىندا قاراسۋ اۋىلى مەن وعان جاقىن ەلدى مەكەندەر سۋعا جارىپ قالدى. وزەننىڭ سۋى اۋىز سۋعا پايدالانۋعا جاراماسا دا, تۇرعىنداردىڭ باقشاسى مەن مالىن سۋارۋىنا مولىنان جەتەدى. بارلىق اۋىلدارداعى سياقتى قاراسۋدا دا جولدىڭ «جىرى» كوپ. ءۇستىمىزدەگى جىلى اۋدان ىشىندەگى قاراسۋ مەن قويباعار ستانساسى اراسىن قوساتىن تاس جولدىڭ جەتى شاقىرىمى جوندەلەدى.
جۋرناليستەر دەسانتى اۋدانعا جەمشوپ دايىنداۋ ناۋقانىنىڭ قىزىپ جاتقان كەزىندە كەلدى. سوندىقتان اۋدان باسشىلارىنا قوناقتار تاراپىنان بەرىلگەن ساۋالدار وسى ماسەلەنى ءجيى توڭىرەكتەدى. ويتكەنى, وتكەن جىلدارعى قۋاڭشىلىقتا جەمشوپتىڭ ازابىن تارتقاننىڭ ءبىرى وسى اۋدان بولاتىن. وبلىس كولەمىندە ءشوپتىڭ تونناسى 15 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتكەن ەدى. ال قوراداعى بەس-التى ۋاق مالى مەن ەكى سيىرىنىڭ بەتىنە قاراپ وتىرعان اۋىلداعى اعايىن ءۇشىن جەمشوپ كۇن كورىستىڭ كوزى بولىپ سانالادى. قازەكەم «مال-جانىڭ امان با؟» دەپ, جاننان بۇرىن مالدىڭ اماندىعىن بەكەر سۇراعان دەيسىز بە؟ اۋىلدا مال ۇستاماعاننىڭ كۇنى جوق. ال سوڭعى جىلدارى جايىلىمنىڭ تارىلىپ, شابىندىقتىڭ ازىپ كەتۋىنەن اۋىلداعى اعايىننىڭ تۇزى سور بولىپ وتىرعان مەكەندەر از ەمەس. وتكەن جىلى قاراسۋلىقتار مالىنا وبلىستىڭ وزگە اۋداندارىنان ءشوپ تاسىپ بەرىپ, قىستان ءاۋپىرىمدەپ شىقتى. اۋدان باسشىلارى بيىل ەكى جىلدىق جەمشوپ قورىن جاساۋعا تالپىنىس ۇستىندە ەكەن. بۇگىندە جەكە سەكتوردىڭ قوراسىندا 46 مىڭ باس, شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىندە 12 مىڭ باس مال بار. ءيا, مالدىڭ دەنى جەكە سەكتوردا. ال تەحنيكا مەن كۇش-قۋات جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەر مەن شارۋا قوجالىقتارىندا. جىلداعىداي, مۇندا دا شارۋاشىلىقتار جەكە سەكتورعا شوپتەن قاراسادى, شارۋا ونىڭ تونناسىن 7 مىڭ تەڭگە شاماسىندا بولادى دەپ بولجايدى. كەزدەسۋدە جەكە سەكتورداعى مال ءۇشىن ۆەتەرينارلىق قىزمەتتىڭ كەمشىندىگى, مامانداردىڭ تاپشىلىعى دا ايتىلماي قالمادى.
ءباسپاسوز تۋرىمەن كەلگەن جۋرناليستەر, ساياسي پارتيالار, وزگە دە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى عانا ەمەس, قاراسۋ اۋدانىنا بەتتەگەن كىم بولسا دا وسىنداعى مال كوڭىن پايدالانۋ ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرەتىن قوندىرعىنى كورۋگە اسىعىپ جەتەدى. ويتكەنى, مۇنداي قوندىرعىنىڭ ەلىمىزدە ءالى تەڭدەسى جوق. ءاشەيىندە شارۋالار قۇتىلا الماي دالاعا شىعارىپ تاستايتىن مالدىڭ قيى ەندى ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە قاجەتتى شيكىزاتقا اينالىپ وتىر. ۋكراينادان اكەلگەن بۇل قوندىرعىنى «قارامان ي ك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى مال تۇراتىن بازدىڭ ءدال جانىنا ورنالاستىرىپتى. تاسىپ تا اۋرە بولمايدى. مۇنداي قوندىرعىمەن ۋكرايندىقتار شارۋاشىلىققا جەتەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن الىپ وتىرعان كورىنەدى. «بيوگاز» قوندىرعىسى تاياۋداعى ۋاقىتتا تولىقتاي ىسكە قوسىلعاندا جىلىنا 3 مىڭ كيلوۆاتت ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن بولادى. شارۋاشىلىق ديرەكتورى سەرىك قاجيەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قوندىرعى وندىرگەن ەلەكتر قۋاتى شارۋاشىلىق قاجەتىنە تولىق جەتەدى. سونىمەن قاتار مال بازالارىن, تەحنيكا پاركىنە جىلۋ دا وسى قوندىرعىمەن وندىرىلەدى.
– شارۋاشىلىقتا 4,5 مىڭ ءىرى قارا, جىلقى بار. بارلىعى دا اسىل تۇقىمدى مال. وتكەن جىلى مال بورداقىلاۋ الاڭىن ىسكە قوستىق. كومپيۋتەر زامانىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن قالاي ەلەكتر ەنەرگياسىنسىز ەلەستەتەسىز؟ سوندىقتان وسى «بيوگاز» قوندىرعىسى بولاشاقتىڭ ءوندىرىسى دەگەن سەنىمىمىز بار. قالدىقسىز تەحنولوگيا دەگەنىڭىز وسى بولار. مۇنان شىققان ورگانيكالىق قالدىق ەگىس دالاسىنا تاپتىرمايتىن تىڭايتقىش, –دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى سەرىك قاجيەۆ.
ءباسپاسوز تۋرىنا قاتىسقان ساياسي پارتيا جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى قاراسۋلىقتار ىسىنە ريزالىق تانىتتى.
– تاۋەلسىزدىك العان 20 جىلدىڭ ىشىندە اۋىل كوپ قيىندىقتى باستان كەشتى. بىراق قازىر ونى قۇلدىراتپاي ۇستاپ تۇرۋ ەمەس, گۇلدەندىرۋگە بەت الدىق. قاراسۋ اۋدانىندا دا ونىڭ تاماشا مىسالدارىنا كۋا بولدىق. بۇل ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك, – دەيدى قازاقستان كوممۋنيستىك حالىقتىق پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى, پروفەسسور دميتري لەگكي.
وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى مەن «ادال كومەك» قوعامدىق قورى بىرلەسىپ اتقارعان ءباسپاسوز تۋرى مۇنىمەن توقتاماق ەمەس. الدا وبلىستىڭ باسقا اۋداندارى مەن قالالارىنا ساپارلار تۇر.
– ماقساتىمىز – پرەزيدەنت باسشىلىعىمەن ەلدەگى رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان دامۋ باعدارلاماسى تۋرالى جۇرتشىلىقتى اقپاراتتاندىرۋ. وسى ورايدا ءباسپاسوز تۋرى تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر, – دەيدى وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى نۇرحان نوگەربەكوۆ.
الداعى ساپارلاردا دا ءباسپاسوز تۋرىنا قاتىسۋشىلاردى تاڭعالدىرار ىستەر كۇتىپ تۇرعانىنا ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا.
قوستاناي.